16/11/2018 11:02:42
14.5.2012

Σοφία Φιλιππίδου: «Έδωσα μάχη να μην είμαι ‘‘προϊόν’’, αλλά να γίνω καλλιτέχνης»

Σοφία Φιλιππίδου: «Έδωσα μάχη να μην είμαι ‘‘προϊόν’’, αλλά να γίνω καλλιτέχνης» - Media

Συνέντευξη στην Κατερίνα Αγγελιδάκη

Ζει επί δεκαετίες σε ένα μικροσκοπικό διαμέρισμα κοντά στο Μουσείο μαζί με τον άντρα της, τον ζωγράφο Κώστα Φωτόπουλο. Συναντηθήκαμε στη βεράντα της και μιλήσαμε για όλα. Για τα αποτελέσματα των εκλογών, για τη φετινή πολύ επιτυχημένη συνεργασία της με τον Κώστα Τσόκλη στην παράσταση «Η έκτη Καρυάτιδα» – που συνεχίζεται μέχρι τα τέλη Μαΐου στο θέατρο Άλμα και μετά θα ανέβει στη Θεσσαλονίκη» –, για την πρόσφατη αποχώρησή της από το Φεστιβάλ Αθηνών, για τους κρατικοδίαιτους καλλιτέχνες, για τα μεγάλα «όχι» που λέει κανείς στην πορεία του. Σαράντα χρόνια θέατρο δεν είναι λίγα. Ούτε η άπλετη αγάπη του κόσμου, με την οποία η Σοφία Φιλιππίδου έχει μάθει πλέον να ζει και να κάνει τις επιλογές της. Όλα αυτά, συν ένας συνομιλητής με καθαρό μυαλό και βλέμμα, είναι η καλύτερη εγγύηση για μια συνέντευξη άκρως ενδιαφέρουσα. 

Πώς σου φάνηκαν τα αποτελέσματα των εκλογών;

Έγινε μια μεγάλη ανατροπή. Το σκηνικό αλλάζει. Η καινούργια πραγματικότητα χρειάζεται περίσκεψη, ψυχραιμία και μια καλύτερη τύχη για να δούμε τα πράγματα σοβαρά και να κατανοήσουμε ότι πρέπει να συνεργαστούμε για να φτιάξουμε τη χώρα μας. Ζητείται ένας νέος Θεός να βοηθήσει την Ελλάδα, από ό,τι άκουσα. Εύχομαι να είναι ο Διόνυσος, ο μόνος που μπορεί να φέρει τη χαρά και να ενώσει. 

Λίγο πριν από τις εκλογές μάθαμε ότι αποχώρησες από τις «Εκκλησιάζουσες» του Φεστιβάλ Αθηνών. Γιατί;

Μου ζητήθηκε μια καλλιτεχνική συνεργασία για το Φεστιβάλ Αθηνών από τον σκηνοθέτη Βαγγέλη Θεοδωρόπουλο.  Όταν ακούς Φεστιβάλ, Επίδαυρο, Αριστοφάνη, τα θεωρείς πολύ γοητευτικά πράγματα. Ο Βαγγέλης γνώριζε ότι είχα ξαναπαίξει τον ρόλο της Πραξαγόρας με την Πειραματική Σκηνή στη Θεσσαλονίκη, ήξερε επίσης ότι είχα μεταφράσει και σκηνοθετήσει το έργο με τη φοιτητική μου ομάδα, του έδωσα τη μετάφρασή μου και μου ζήτησε συνεργασία και στη νέα απόδοση του κειμένου. Μια βδομάδα πριν από το Πάσχα έμαθα ότι δεν επρόκειτο τελικά για μια καλλιτεχνική συνεργασία, ότι το Φεστιβάλ δεν έχει χρήματα και ότι θα έπρεπε, αίφνης, να δεχτώ να είμαι απλώς μια ηθοποιός που θα κάνει μια τεράστια περιοδεία για να πληρωθεί μετά την πιθανή απόσβεση των εξόδων της παράστασης.

Δηλαδή, τα χρήματα δεν ήταν ο μόνος λόγος που αποχώρησες;

Όχι. Μπορεί και να δεχόμουνα να πάω στην Επίδαυρο δωρεάν, αν ήμουνα πραγματικός συνεργάτης σε μια παράσταση. Στην περίπτωση αυτή, όμως, δεν υπήρχε συντονισμός ούτε στις ανάγκες μας ούτε στα καλλιτεχνικά μας όνειρα. Είναι αλλιώς να έχεις πίσω σου ένα Φεστιβάλ που σε στηρίζει και έναν σκηνοθέτη που σε χρειάζεται ως συνεργάτη με άποψη και αλλιώς είναι να είσαι απλώς μια ηθοποιός σε περιοδεία που θα σηκώσει στους ώμους της το κόστος μιας φιλόδοξης δουλειάς, που κοστίζει 390.000 ευρώ. Υπάρχει μεγάλη διαφορά.  

Μπορεί να πουν ότι έφυγες «πολυτελώς», διότι έχεις κάνει λεφτά από το θέατρο.

Δεν φαίνεται πώς ζω; Ή μήπως δεν πήγα στο Εθνικό Θέατρο με 1.400 ευρώ τον μήνα; Έχω κάποιες οικονομίες απ’ τη δουλειά μου, με τις οποίες μπορώ να ζω σήμερα ανεκτά, όμως περιουσίες δεν ξέρω πώς γίνονται από το θέατρο και την τηλεόραση. Τρόμαζα πάντα όταν άκουγα ότι κάποιος έπαιρνε 10 και 15 χιλιάδες ευρώ σε κάθε επεισόδιο, κάθε βδομάδα. Αυτά είναι σκάνδαλα. Δεν γνωρίζω πώς έγιναν, ούτε με ενδιέφερε να μάθω. Και να ήξερα θα ντρεπόμουνα να ζητήσω λεφτά ενός χρόνου για δουλειά μιας βδομάδας.

Αισθάνεσαι ότι σε χρησιμοποίησαν φέτος;

Όχι, εφόσον αποχώρησα. Και δεν το μετάνιωσα διότι το κόστος να κάτσω σπίτι μου είναι μικρότερο.

Έτσι, όμως, έμεινες ξεκρέμαστη επαγγελματικά σε τόσο δύσκολες εποχές.

Τι να κάνουμε; Άφησα μια περιοδεία σε αρχαιολογικούς χώρους και στη Μικρή Επίδαυρο με την «Έκτη Καρυάτιδα», που σκηνοθέτησε ο Κώστας Τσόκλης.

Πριν μιλήσουμε για τη συνεργασία σου με τον Τσόκλη, πες μου τι πιστεύεις για ένα Φεστιβάλ χωρίς λεφτά. Πρέπει να γίνεται πάση θυσία;

Δεν ξέρω γιατί πρέπει να κάνει το Φεστιβάλ τόσο ακριβές παραγωγές, εφόσον δεν υπάρχουν χρήματα. Μου φαίνεται παράλογο αυτό και δείγμα απόγνωσης. Νομίζω πρέπει να ξανασκεφτούμε με ποιους όρους πρέπει να υπάρχει το Φεστιβάλ. Ή αν μπορεί να υπάρχει με τέτοια κρίση.

Με τα «όχι» ή με τα «ναι» προχωράει τελικά κανείς;

Τα «ναι» σού δίνουν την ευκαιρία να είσαι μέσα στα πράγματα και πιθανόν να σε οδηγήσουν σε νέα μονοπάτια. Τα «όχι» δεν είναι εύκολα, ούτε της πλάκας. Είναι οριακά και τα λες για λόγους επιβίωσης και ανάγκης. Από την άλλη πλευρά, δείχνει μεγάλη ανασφάλεια να πρέπει να είσαι συνεχώς μέσα στο κόλπο.

Εσύ δεν μοιάζεις ανασφαλής πάντως.

Απ’ όλα είμαι. Αλλά έχω και έναν χαρακτήρα που θέλει καθαρές συναλλαγές. Γνωρίζω ότι δεν είμαι το κέντρο του κόσμου, ότι όλοι συμβιβαζόμαστε και χάνουμε κάτι, αν θέλουμε να κάνουμε πράγματα. Αλλά υπάρχουν όρια.

Ποια είναι τα όρια;

Οι κανόνες της αγοράς, όταν μπαίνουν από το παράθυρο και χωρίς την έγκρισή σου.

Εσύ είσαι «του εμπορίου» ή της τέχνης;

Είμαι «ποιοτικιά» που φέρνει και λεφτά στο ταμείο! Ως εκ θαύματος αποδείχτηκε ότι είμαι λαοφιλής, αλλά μπορώ να κάνω και ποιοτικά θεάματα, όπως την παράσταση με τον Τσόκλη. Δεν έχω κανένα κόμπλεξ και ουδέποτε υποτίμησα το ταμείο, διότι πρέπει και να ζήσουμε. Το πρόβλημα είναι αυτοί που θεωρούνται άνθρωποι της τέχνης και φέρονται σαν έμποροι.

Δουλεύεις μια ζωή με το ταμείο και ποτέ δεν επιχορηγήθηκες. Τι λες για τους μονίμως επιχορηγούμενους;

Κάποιοι πρέπει να επιχορηγούνται τιμής ένεκεν λόγω εξαιρετικής προσφοράς. Με όλους τους υπόλοιπους και τα λεφτά που έχουν πάρει όλα αυτά τα χρόνια θα μπορούσε να έχει δημιουργηθεί ολόκληρος πολιτιστικός στρατός. Εγώ κάθε βράδυ, 7 μέρες τη βδομάδα, προσπαθώ να γεμίζω θέατρα σε συνθήκες άγριου ανταγωνισμού και χωρίς να κατεβάζω επίπεδο διότι χάθηκα... Τι θέλω να πω:  Αν δοκιμάσεις αυτή την εξαιρετικά χρήσιμη και μυητική διαδικασία έστω μία φορά στη ζωή σου και τα βγάλεις πέρα, τότε ναι. Ας πάρεις μετά λεφτά από το κράτος. Το να είσαι κρατικοδίαιτη νομενκλατούρα είναι άγρια στρέβλωση και άδικο για όλους εμάς που δίνουμε, συν τοις άλλοις, τεράστιο αγώνα να βγάλουμε από πάνω μας την ταμπέλα της «εμπορικιάς» και να ανέβουμε στην άλφα κατηγορία.

Γιατί ενώ η Ελλάδα καταρρέει και έχουν βγει τα μεγάλα μαχαίρια επί δικαίων και αδίκων στον χώρο του πολιτισμού υπάρχουν ακόμα άνθρωποι ταμπού;

Διότι, δυστυχώς, υπάρχει ακόμα μια φοβία ότι θα βγεις από μια υποτιθέμενη κάστα εκλεκτών αν πεις αυτά που πιστεύεις. Όλο το πρόβλημα είναι στις ταμπέλες, όπως και σε όλη την ελληνική κοινωνία. Νομίζω ότι αυτό το σπυρί έσπασε πια και εύχομαι να μην είναι μόδα που θα περάσει.

Με όλα αυτά ξεχάσαμε τον Τσόκλη. Τι άνθρωπος είναι;

Ευφυής, ένας άνθρωπος σαν τον Οδυσσέα, ενστικτώδης, ευθύς, ανοιχτός στον άλλον, ευαίσθητος παρά την προβοκατόρικη εικόνα που βγάζει προς τα έξω. Με αντιμετώπισε σαν ένα έργο τέχνης και πράγματι ήταν μια πρωτόγνωρη εμπειρία για μένα. Με έμαθε να μη φοβάμαι τη δραματική πλευρά μου και να τολμήσω να τη βγάλω στην επιφάνεια. Όταν ξεκίνησε η παράσταση του είπα: «Κύριε Τσόκλη, εγώ δεν είμαι πίνακας να με κρεμάσετε στο μουσείο και να φύγετε. Είμαι έμψυχο υλικό και χρειάζομαι τη στήριξή σας όσο διαρκούν οι παραστάσεις». Συγκινήθηκε και το σεβάστηκε απολύτως.

Το πιο μεγάλο «όχι» που έχεις πει ποτέ.

 Όταν έγινα μόνιμη καθηγήτρια γερμανικών στα ΤΕΙ έφυγα. Έψαχναν να με βρουν, μου έστελναν γράμματα, αλλά δεν ξαναπάτησα.

Και στο θέατρο;

Έμεινα συνολικά 10 χρόνια εκτός σκηνής από ανάγκη, επειδή δεν είχα τις προϋποθέσεις να κάνω τη δική μου δουλειά. Έδωσα μάχη να μην είμαι «προϊόν», αλλά να γίνω καλλιτέχνης. Επειδή κάνω εύκολα τον κόσμο να γελάει, αν δεν αρνιόμουνα προτάσεις με όρους αγοραίους θα κατέληγα στο τρελοκομείο...  

Μοιάζει η Σοφία των κωμικών ρόλων με την αληθινή;

Όχι. Μάλλον μελαγχολικός άνθρωπος είμαι. Αλλά ξέρω και να «κλέβω» στιγμές ευτυχίας κάθε τόσο. Από την κούνια έλεγε η μάνα μου ότι ήμουνα ανοιχτό παιδί στη ζωή και στον κόσμο. Μπορεί να πληγώνομαι που δείχνω εμπιστοσύνη, αλλά έτσι πέφτουν οι μάσκες των άλλων. 

Την οικονομική κρίση πώς τη διαχειρίζεσαι;

Πάντα ζούσα σε κρίση. Δεν την ανακάλυψα τώρα. Μπορεί να έχω το Τρίτο Μάτι και να την έβλεπα εδώ και χρόνια...

Σαράντα χρόνια στο σανίδι. Κάνεις απολογισμούς;

Όχι. Ούτε όνειρα κάνω, διότι ζω σε μια χώρα που δεν ξέρει αύριο τι της ξημερώνει. Είναι σαν να λέμε ότι όλα καταρρέουν κι εγώ σκέφτομαι ρόλους. Μερικά αυριανά σχέδια έχω μόνο, όπως μια «Μήδεια» που θα κάνω αργότερα πάλι με τον Τσόκλη και τη σουρεαλιστική κωμωδία «Ο Όθων και η Ποθούλα» του Άκη Δήμου με τον Σταμάτη Φασουλή ξανά μαζί στη σκηνή μετά από χρόνια τον φετινό χειμώνα, στο Χορν. Αυτό που κυρίως με απασχολεί είναι να σταθώ αξιοπρεπώς στην τελική ευθεία και να μην κάνω πολλά λάθη. Διότι, ως γνωστόν, τα στερνά τιμούν τα πρώτα.

Γιατί πιστεύεις ότι σε αγαπάει ο κόσμος;

Διότι κατά βάθος ξέρει πως είμαι εντάξει.

 

 

ΣΧΟΛΙΑ

Το "Π" σέβεται όλες τις απόψεις, αλλά διατηρεί το δικαίωμά του να μην αναρτά υβριστικά σχόλια και διαφημίσεις. Τα σχόλια απηχούν αποκλειστικά τις απόψεις των αναγνωστών.