24/02/2021 22:29:33
2.1.2021 / ΞΕΝΟΦΩΝ Α. ΜΠΡΟΥΝΤΖAΚΗΣ
Δημοσιεύτηκε στο ΠΟΝΤΙΚΙ, τεύχος 2158 στις 31-12-2020

Οι περιπέτειες του Αγίου Βασιλείου

Thomas Nast, «Merry Old Santa Claus», εφημερίδα «Harper’s Weekly», 1 Ιανουαρίου 1881
 
Το θέμα δεν είναι αν υπάρχει ή αν δεν υπάρχει ο Άγιος Βασίλης, αλλά το πόσοι Άγιοι Βασίληδες υπάρχουν. Ωστόσο, περίπου από τα μέσα του περασμένου αιώνα η μορφή του Αγίου Βασιλείου είναι κοινή για όλο τον κόσμο, τον χριστιανικό αλλά και τον υπόλοιπο, καθώς, όπως φαίνεται, πρέπει να είναι ο διασημότερος Άγιος της οικουμένης.
 
Είναι ο Άγιος που την παραμονή των Χριστουγέννων, γύρω στα μεσάνυχτα, επισκέπτεται όλα τα σπίτια και αφήνει τα δώρα του για τα παιδιά στη βάση του χριστουγεννιάτικου δέντρου. Είναι τόσο υπέροχη η ιστορία του, που, αν δεν υπήρχε, έπρεπε να την εφεύρουμε – και να την πιστέψουμε, γιατί έτσι μας αρέσει! Και γιατί να μην είναι αληθινή η ιστορία του Αγίου Βασιλείου, που προσφέρει μόνο χαρά, χαμόγελα κι ελπίδα;
 
Έτσι κι αλλιώς, η πραγματικότητα διαφέρει για κάθε άνθρωπο. Το ίδιο ακριβώς πράγμα το προσλαμβάνουμε τελείως διαφορετικά. Τον Άγιο Βασίλη, ωστόσο, τον αντιλαμβανόμαστε όλοι σαν τον λαμπερό Άγιο που η όψη του μας φέρνει το χαμόγελο στα χείλη κι ο ερχομός του την ελπίδα και τη χαρά της ευτυχούς προσμονής. Ο Άγιος Βασίλης είναι ο πιο καλοδεχούμενος Άγιος της ανθρωπότητας. Δεν είναι ασκητικός, αλλά εύσωμος, αυτάρκης, με κατακόκκινα μάγουλα και κυρίως χαμογελαστός κι ευχάριστος, δεν μας βάζει κανόνες, δεν εισηγείται απαγορεύσεις, δεν έχει αυστηρή όψη. Αντίθετα, είναι χαμογελαστός, γεμάτος ζωή, γήινος και κυρίως ανοιχτοχέρης, γενναιόδωρος, χαρούμενος, με έναν καλό λόγο για τις χαρές της ζωής.
 

Άι Βασίλης έρχεται από την Καισαρεία!

Στη δική μας, ωστόσο, παράδοση, την ορθόδοξη, ο Άγιος Βασίλης δεν έρχεται από την παγωμένη Λαπωνία, αλλά από την Καισάρεια της Μικράς Ασίας και δεν μοιάζει καθόλου με τον ψηλό, χοντρό και κοκκινοφορεμένο Άγιο Βασίλη που κατοικεί στους πάγους. Ο καθ’ ημάς Άγιος Βασίλης, αντί δώρων, κρατά «χαρτί και καλαμάρι», καθώς ήταν πολύ μορφωμένος και σπουδασμένος. Ο δικός μας Άγιος Βασίλειος (330 μ.Χ. - 370 μ.Χ.) έζησε και ασκήτεψε στην πατρογονική Καππαδοκία μαζί με τον μεγάλο θεολόγο και συναξαριστή Γρηγόριο τον Ναζιανζηνό. Υπήρξε σπουδαίος ιεράρχης, κορυφαίος θεολόγος, επίσκοπος Καισάρειας, συγγραφέας, ρήτορας και πολέμιος του αρειανισμού, που τότε δίχασε την Ορθόδοξη Εκκλησία.
Για τους ορθόδοξους χριστιανούς, ο Άι Βασίλης συνδέεται ευρύτερα με τις δωρεές και τα δώρα μέσω της φιλανθρωπίας. Έμεινε ως εκείνος που με το μεγάλο του φιλανθρωπικό έργο βοήθησε χιλιάδες χριστιανούς ιδρύοντας τον 4ο αιώνα μ.Χ. στην Καισάρεια τη «Βασιλειάδα». Η «Βασιλειάδα» ήταν ένα ίδρυμα που λειτουργούσε ως νοσοκομείο, ορφανοτροφείο, γηροκομείο και ξενώνας για ιατρική περίθαλψη όσων είχαν ανάγκη.
 

Ο Άγιος Νικόλαος

Ο Άγιος Νικόλαος (15 Μαρτίου 270 - 6 Δεκεμβρίου 343) είναι Μικρασιάτης άγιος της Ανατολικής Ορθόδοξης και της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας. Υπήρξε επίσκοπος στα Μύρα της Λυκίας, γι’ αυτό και αναφέρεται και ως Νικόλαος Μύρων, ενώ στη Δύση αναφέρεται και ως Νικόλαος του Μπάρι, καθώς στο Μπάρι βρίσκονται τα λείψανά του. Σύμφωνα με την παράδοση, ο Άγιος Νικόλαος υπήρξε προστάτης των φτωχών, ενώ έδινε και δώρα σε παιδιά και απόρους, συνήθως στα κρυφά, χωρίς να αποκαλύπτει την ταυτότητά του. Γι’ αυτό στη Δύση, η γιορτή του Αγίου Νικολάου, που λέγεται Santa Claus (σύντμηση του Santa Nicolaus), συνδέεται με τα Χριστούγεννα και με την ανταλλαγή δώρων που γίνεται τότε. Για τους προτεστάντες της Βόρειας και Κεντρικής Γερμανίας είναι ο «Weihnachtsmann», ο «άνθρωπος των Χριστουγέννων», ενώ για τους Άγγλους είναι ο «Πατέρας των Χριστουγέννων» (Father Christmas).
 

Ο Άγιος Βασίλης στη Νέα Υόρκη

Πρώτοι οι Ολλανδοί άποικοι της Αμερικής έφεραν μαζί τους και την ευρωπαϊκή εκδοχή του Αγίου Βασιλείου όπου ο Άγιος Νικόλαος είναι ο Santa Claus (ή Sinterklaas στα ολλανδικά). Θεωρείται ότι ο όρος «Santa Claus» εισήχθη στο αγγλικό λεξιλόγιο τον 17ο αιώνα. Την ολλανδική εκδοχή του καταγράφει για πρώτη φορά το 1809 ο σπουδαίος Αμερικανός συγγραφέας Ουάσιγκτον Ίρβινγκ στο βιβλίο του «A history of New York». Σε μια κατοπινή έκδοση του βιβλίου του, το 1812, ο Ίρβινγκ παρουσιάζει τον Άγιο Νικόλαο μέσα σε ένα βαγόνι το οποίο πετάει πάνω από τα δέντρα. Αργότερα, το 1823, ο ιερέας Κλέμεντ Κλαρκ Μουρ έγραψε ένα παιδικό ποίημα σε εφημερίδα της Νέας Υόρκης που περιέγραφε τον Άγιο Νικόλαο σαν καλικάντζαρο, ο οποίος έμπαινε στα σπίτια από την καμινάδα και ταξίδευε με ιπτάμενο έλκηθρο που το έσερναν οχτώ τάρανδοι: Ντάσερ, Ντάνσερ, Μπράνσερ, Βίξεν, Κόμετ, Κιούμπιντ, Ντόντερ και Μπλίτσεν. Η ιστορία του Αγίου Βασιλείου έχει αρχίσει να μορφοποιεί την κατοπινή παγκόσμια μορφή του.
 

Ο Santa Claus γεννιέται

Η αρχική έμπνευση της μορφής του Αγίου Βασιλείου που έχει επικρατήσει παγκοσμίως πλέον ανήκει στον Αμερικανό εικονογράφο Τόμας Ναστ. Εκείνος ήταν που ζωγράφισε τον Santa Claus για το «Harper’s magazine» το 1863 και συνέχισε να τον ζωγραφίζει μέχρι το 1890. Για πρώτη φορά δε, ο Άγιος Βασίλης χρησιμοποιήθηκε για διαφημιστικούς λόγους στα μέσα της δεκαετίας του 1860 όταν ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Αβραάμ Λίνκολν του ζήτησε να φτιάξει μία προπαγανδιστική εικόνα του Santa Claus με κάποιους στρατιώτες του σε μια προσπάθεια άσκησης ψυχολογικού πολέμου στους αντιπάλους. Στη συνέχεια, ο Ναστ προσέθεσε και άλλες λεπτομέρειες, όπως ότι το εργαστήρι του Santa βρίσκεται στον Βόρειο Πόλο. Την τελική, ωστόσο, πινελιά στην εικόνα που επικράτησε για τον Άι Βασίλη με την κόκκινη στολή και τη λευκή γενειάδα την έβαλε η Coca - Cola το 1931!
 
Ο Άγιος Βασίλης μπορεί να είναι ο πιο αγαπημένος Άγιος των παιδιών, αλλά σίγουρα είναι και ο πιο επιτυχημένος Άγιος της διαφήμισης!

ΣΧΟΛΙΑ

Το "Π" σέβεται όλες τις απόψεις, αλλά διατηρεί το δικαίωμά του να μην αναρτά υβριστικά σχόλια και διαφημίσεις. Τα σχόλια απηχούν αποκλειστικά τις απόψεις των αναγνωστών.