Τα «ήρεμα νερά» στα ελληνοτουρκικά δεν είναι ξαφνική φώτιση, ούτε μεταφυσική στροφή προς την ειρήνη. Είναι το αποτέλεσμα μιας συγκυρίας όπου όλοι βολεύονται να κρατήσουν χαμηλά την ένταση για να τρέξουν άλλες, μεγαλύτερες ατζέντες.

Η συνάντηση Ερντογάν – Μητσοτάκη, που για μεγάλο διάστημα ήταν «μπλοκαρισμένη», αποκτά άλλη ανάγνωση όταν τη δει κανείς δίπλα στον ενεργειακό χάρτη. Η είσοδος / επανενεργοποίηση ενός αμερικανικού κολοσσού σε ελληνικά θαλάσσια οικόπεδα (νότια της Κρήτης και της Πελοποννήσου) δεν είναι απλώς οικονομικό γεγονός: είναι πολιτική πράξη. 

Ταυτόχρονα, η ίδια εταιρεία (Chevron) κλειδώνει πλαίσιο στρατηγικής συνεργασίας με την Τουρκία, σε πιο γενικούς όρους. Αυτό φτιάχνει μια διπλή εξίσωση: η εταιρεία «πατά» και στις δύο πλευρές του τραπεζιού, άρα η σταθερότητα γίνεται προϋπόθεση επιχειρησιακής συνέχειας.

Εδώ εμφανίζεται το κεντρικό μοτίβο: τα ενεργειακά projects επιβάλλουν μια επενδυτική εκεχειρία. Όχι επειδή εξαφανίζουν / λύνουν τις διαφορές, αλλά επειδή ανεβάζουν το κόστος της έντασης. Όταν τρέχουν deepwater projects, γεωτρήσεις, υποδομές, συμβάσεις, χρονοδιαγράμματα και κεφάλαια, μια κρίση δεν είναι «επικοινωνιακό επεισόδιο». Είναι καταστροφή αποτίμησης, ρίσκου, αξιοπιστίας. Άρα οι κυβερνήσεις δεν γίνονται φιλειρηνικές – γίνονται πιο προσεκτικές. Το πρόβλημα είναι ότι αυτή η προσοχή μοιάζει με λύση ενώ δεν είναι…

Έτσι, τα «ήρεμα νερά» στην ελληνοτουρκική μεθόριο λειτουργούν σαν βερνίκι. Η νομική καρδιά των ελληνοτουρκικών (οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας / ΑΟΖ, και όσα η Άγκυρα έχει βάλει στο τραπέζι ως ελληνοτουρκικές διαφορές) δεν αλλάζουν. Απλώς αναστέλλεται η κλιμάκωση.

Το βραχυπρόθεσμο «κέρδος» είναι η ηρεμία. Το μεσοπρόθεσμο τίμημα είναι ότι οι εκκρεμότητες παγιώνονται: γίνονται συνήθεια, γίνονται «κανονικότητα», γίνονται επένδυση πολιτικού κεφαλαίου και από τις δύο πλευρές. Κι όταν κάτι παγιώνεται χωρίς να λυθεί επιστρέφει. Συχνά πιο σκληρό.

Ο αστερίσκος του Ελεγκτικού

Η γνωμοδότηση του ελληνικού Ελεγκτικού Συνεδρίου για τη συμφωνία με τη Chevron – όπως αποκάλυψε η «Εστία» – αφήνει ανοιχτό ένα ενδεχόμενο που πολιτικά δεν είναι ουδέτερο: ότι οι συντεταγμένες στα παραχωρημένα θαλάσσια οικόπεδα μπορεί να χρειαστούν αναπροσαρμογή αν προκύψουν ζητήματα αμφισβήτησης ή συμφωνιών. Η γλώσσα τέτοιων κειμένων είναι πάντα προσεκτική, αλλά η ουσία είναι μία: ο θεσμός «βλέπει» ρίσκο.

Σε νομικό επίπεδο, αυτό μπορεί να είναι «λογικό»: το κράτος κρατά περιθώριο χειρισμών, δεν αυτοπαγιδεύεται αν υπάρξει διεθνής επιπλοκή ή διπλωματική εξέλιξη. Σε γεωπολιτικό επίπεδο όμως, έχει διαφορετικό βάρος: αναγνωρίζει εμμέσως ότι το πεδίο δεν είναι απόλυτα καθαρό, ότι υπάρχουν ζώνες που μπορούν να αποκτήσουν χαρακτήρα αμφισβήτησης. Και μόνο η ύπαρξη αυτού του παραθύρου δημιουργεί μια διπλή αλήθεια: η Ελλάδα «παραχωρεί για έρευνα», αλλά ταυτόχρονα κρατά θεσμικά ένα σενάριο μεταβολής. Αυτή η διπλή αλήθεια είναι η γκρίζα γεωγραφία της ανατολικής Μεσογείου.

Το παράδοξο: η ελληνική είσοδος στον ενεργειακό χάρτη βαφτίζεται «στρατηγική ευκαιρία», όμως ο ίδιος ο θεσμικός έλεγχος υπενθυμίζει ότι το έδαφος είναι πολιτικά ευαίσθητο. Και εδώ ακριβώς καλό είναι να θυμόμαστε τη λαϊκή σοφία: ό,τι λάμπει δεν είναι χρυσός…

Όταν λοιπόν οι κολοσσιαίες εταιρείες «πατούν» και στις δύο πλευρές (ελληνικό πλαίσιο, τουρκικό πλαίσιο), δημιουργείται ένα δίκτυο συμφερόντων που λειτουργεί ως αμορτισέρ έντασης – αλλά και ως επιταχυντής πίεσης αν αλλάξει το κλίμα. Γιατί τότε δεν θα υπάρχουν μόνο ελληνοτουρκικές διενέξεις. Θα υπάρχουν και εταιρικές δεσμεύσεις, συμβατικά δικαιώματα, επενδυτικά χρονοδιαγράμματα, και η απαίτηση της αγοράς για σαφήνεια. Ο «μαύρος χρυσός» δεν αγαπά τη θολούρα. Την ανέχεται όσο τον συμφέρει.

Ο κίνδυνος του αύριο

Η σημερινή ηρεμία, όπως είπαμε, βολεύει όλους. Όμως το πρόβλημα είναι ότι η «ηρεμία» εδώ λειτουργεί ως αναβολή, όχι ως λύση. Οι εκκρεμότητες παγιώνονται και αποκτούν αδράνεια. Και η αδράνεια δημιουργεί την ψευδαίσθηση ότι το θέμα (ελληνοτουρκικές εκκρεμότητες) «ξεφούσκωσε». Στην πραγματικότητα, το θέμα απλώς αποθηκεύεται.

Αν αύριο αλλάξουν οι προτεραιότητες στην Ουάσιγκτον, αν υπάρξει άλλη κρίση που αποσπά την προσοχή, αν η Άγκυρα θεωρήσει ότι έχει καλύτερο timing, οι εκκρεμότητες επιστρέφουν – όχι ως θεωρία, αλλά ως ενεργό πεδίο. Και τότε, επειδή θα έχουν προχωρήσει projects, η κρίση μπορεί να γίνει δριμύτερη: θα πατά πάνω σε πραγματικό χρήμα, πραγματικές δεσμεύσεις, πραγματικές προσδοκίες.

Κάτω απ’ αυτό το πρίσμα ο μαύρος χρυσός δεν είναι μόνο υπόσχεση πλούτου. Είναι και υπόσχεση έντασης, αν το πλαίσιο δεν είναι καθαρό. Γιατί η ενέργεια δεν εξαγοράζει τη γεωπολιτική· τη διαμορφώνει, την αναδιατάσσει, πολλές φορές τη σκληραίνει.

Η λάμψη των συμφωνιών δεν είναι αποτέλεσμα. Είναι αρχή μιας αλυσίδας: έρευνες, επιβεβαιώσεις, επενδυτικές αποφάσεις, υποδομές, χρόνος. Κι όσο αυτή η αλυσίδα προχωρά χωρίς παράλληλη διευθέτηση των βασικών, τόσο αυξάνεται το κόστος τού «αν κάτι πάει στραβά».

Οι κίνδυνοι της εισόδου της χώρας στο παιχνίδι των (ενεργειακών) γιγάντων δεν είναι προφανείς. Και ο μεγαλύτερος απ’ αυτούς είναι ο πειρασμός να «πουληθεί» η λάμψη των ενεργειακών συμφωνιών ως λύση για τα πάντα, συμπεριλαμβανομένων και των ελληνοτουρκικών, κάνοντας την επενδυτική εκεχειρία στρατηγικό άλλοθι.

Καλό θα είναι, λοιπόν, όσοι ονειρεύονται πετροδόλαρα και χρυσά κουτάλια να θυμούνται ότι το Ελεγκτικό Συνέδριο (εφημερίδα «Εστία») σημειώνει το ενδεχόμενο αλλαγής συντεταγμένων των θαλάσσιων οικοπέδων (δηλαδή αλλαγή κυριαρχίας), ότι υπάρχουν ήδη αστερίσκοι στις οριοθετήσεις στη νότια Κρήτη και ότι η Chevron «τρέχει» παράλληλη στρατηγική συνεργασία με την Τουρκία.

Έχοντας αυτά κατά νου το παιχνίδι γίνεται αντιληπτό σ’ όλη του τη διάσταση: μπορεί να φέρει σταθερότητα, αλλά μπορεί να κλειδώσει και μια μελλοντική κρίση με μεγαλύτερο βάθος. Ό,τι λάμπει, λοιπόν, δεν είναι χρυσός – και ο «μαύρος χρυσός» δεν είναι εγγύηση ειρήνης. Είναι μια συμφωνία με τον χρόνο.

Διαβάστε επίσης:

Ελλάδα, Γαλλία,… νέα συμμαχία: Τον Απρίλιο ο Μακρόν στην Αθήνα για την ανανέωση της Στρατηγικής Συμφωνίας – Το Παρίσι θεωρεί επαρκή τη ρήτρα αμυντικής συνδρομής

ΝΔ: Μαίνεται η εσωτερική αναταραχή με επίκεντρο τον Δένδια, αυξάνονται οι εκ δεξιών «σαμαρικές» πιέσεις

Μητσοτάκης: Ο Κάθετος Διάδρομος βάζει την Ελλάδα στο κέντρο των εξελίξεων