Η ζεστή εποχή, οπότε οι ημερήσιες θερμοκρασίες σπανίως πέφτουν κάτω από τους 37 βαθμούς Κελσίου και συχνά ξεπερνούν τους 50 βαθμούς, διαρκεί από τον Μάιο έως τον Οκτώβριο. 

Η ζεστή εποχή, οπότε οι ημερήσιες θερμοκρασίες σπανίως πέφτουν κάτω από τους 37 βαθμούς Κελσίου και συχνά ξεπερνούν τους 50 βαθμούς, διαρκεί από τον Μάιο έως τον Οκτώβριο. Αντιθέτως, οι νυχτερινές θερμοκρασίες κατά την ψυχρή περίοδο πέφτουν κάτω από το μηδέν. Όταν βρέχει, η άμμος και η σκόνη μετατρέπονται σε μια θάλασσα κολλώδους, σφιχτής λάσπης.

Μεσοποταμία – «γη ανάμεσα στους ποταμούς» – ήταν το όνομα που δόθηκε στις χαμηλού υψομέτρου περιοχές του λεκανοπεδίου που σχηματίζουν οι ποταμοί Ευφράτης και Τίγρης. Επίπεδος και χωρίς ιδιαίτερα εδαφικά χαρακτηριστικά, ο Τίγρης στη Βαγδάτη, περίπου 560 χιλιόμετρα από τη θάλασσα, βρίσκεται σε ένα μέσο ύψος κάτω από τα 40 μέτρα. Το σύστημα διοχέτευσής του είχε καταστραφεί, όπως και το μεγαλύτερο μέρος της ιστορικής υποδομής, από τον Μογγόλο χάνο Ουλεγκού, εγγονό του Τζένγκις και αδελφό του Κουμπλάι, που ήταν επικεφαλής μιας μογγολικής ορδής το 1258 μ.Χ. – χωρίς αυτό, τα κατώτερα τμήματα του συστήματος μετατράπηκαν σε έλη και εκτεταμένες περιοχές στάσιμου νερού για τουλάχιστον τη μισή διάρκεια του έτους.

Το κλίμα είναι επίσης ακραίο. Η ζεστή εποχή, οπότε οι ημερήσιες θερμοκρασίες σπανίως πέφτουν κάτω από τους 37 βαθμούς Κελσίου και συχνά ξεπερνούν τους 50 βαθμούς, διαρκεί από τον Μάιο έως τον Οκτώβριο. Αντιθέτως, οι νυχτερινές θερμοκρασίες κατά την ψυχρή περίοδο πέφτουν κάτω από το μηδέν. Όταν βρέχει, η άμμος και η σκόνη μετατρέπονται σε μια θάλασσα κολλώδους, σφιχτής λάσπης. Όταν δεν βρέχει και φυσά άνεμος, τα ίδια αυτά υλικά υψώνονται σε μια πυκνή, αδιαφανή κουρτίνα και εισχωρούν σε κάθε ρωγμή και άνοιγμα και ακόμη κι όταν ο ουρανός είναι καθαρός η ορατότητα επηρεάζεται συνήθως από αντικατοπτρισμούς που μεταμορφώνουν τα αντικείμενα του τοπίου σε πιο αλλόκοτα και κάνουν κάποιον να μην πιστεύει στα μάτια του.

Σε ό,τι αφορά το κοινωνικό κλίμα, το 1914, ο ταξίαρχος Φ.Τ. Μόμπερλι, ο συγγραφέας της «Επίσημης Βρετανικής Ιστορίας της Εκστρατείας της Μεσοποταμίας», έγραψε: «Βασιλεύουν ο νόμος και τα έθιμα των φυλών […] και η τουρκική διακυβέρνηση ήταν εσκεμμένα επιρρεπής στο να υποδαυλίζει τις αντιζηλίες λόγω της μεγάλης ανικανότητάς της να ασκεί ουσιαστικό έλεγχο […]. Ο Άραβας είναι συνηθισμένος στον διαρκή πόλεμο αντάρτικου τύπου. Συχνά διαπράττει δόλιες πράξεις και είναι γενικά έτοιμος να ληστέψει ή να εκβιάσει έναν πιο αδύναμο γείτονα». Η πλήρης έλλειψη υγιεινής σήμαινε πως η περιοχή ήταν «εστία καταστρεπτικών ασθενειών. Πανούκλα, ευλογιά, χολέρα, ελονοσία, δυσεντερία και τύφος, και όλες διαδεδομένες, αν όχι ενδημικές». Τα πράγματα είχαν φανερά αλλάξει κάπως από τότε που ο Αδάμ εκδιώχθηκε από τον Κήπο της Εδέμ, τον οποίο η παράδοση τοποθετεί εκεί όπου συναντιέται ο Τίγρης με τον Ευφράτη, για να σχηματίσουν το δίαυλο Σατ αλ Αράμπ στην Κούρνα.

Η Μεσοποταμία και η γειτονική Περσία είχαν ελάχιστη σημασία για τους Βρετανούς έως το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, οπότε ο βαρόνος Γιούλιους ντε Ρόιτερ, γεννημένος Βέλγος αλλά έχοντας αποκτήσει τη βρετανική ιθαγένεια και ιδρυτής του πρακτορείου ειδήσεων που φέρει ακόμα το όνομά του, έλαβε από τον πάμφτωχο πλην απείρως άπληστο κυβερνήτη σάχη Νασερουντίν το δικαίωμα να εκμεταλλευτεί όλες τις ορυκτές πηγές του βασιλείου του, με εξαίρεση τον χρυσό, το ασήμι και τους πολύτιμους λίθους, να ιδρύσει μια τράπεζα, να στήσει και να λειτουργήσει μια υπηρεσία τελωνείου κατά τα ευρωπαϊκά πρότυπα και να κατασκευάσει και να λειτουργήσει ένα σιδηροδρομικό δίκτυο που θα εκτεινόταν από την Κασπία Θάλασσα έως τον Περσικό Κόλπο.

Το τελευταίο ήταν ένα χαστούκι στο πρόσωπο για τους Ρώσους, οι οποίοι έτρεφαν δικές τους φιλοδοξίες ως προς αυτόν τον τομέα και υποχρέωσαν τον Νασερουντίν να ανακαλέσει στοιχεία του δικαιώματος εκμετάλλευσης. Ο Ρόιτερ όμως επέμεινε στην έρευνα για πετρέλαιο, ερεθισμένος από τις αναφορές που έλεγαν πως αυτό ανέβλυζε από μόνο του στην επιφάνεια του εδάφους στα νοτιοδυτικά της χώρας και παρακινημένος από τις περιουσίες που είχαν ήδη γίνει από το πετρέλαιο στις Ηνωμένες Πολιτείες και από τις αναπτύξεις γύρω από το Μπακού στο Αζερμπαϊτζάν.
Η έρευνα του Ρόιτερ αποδείχθηκε άκαρπη, αλλά το 1901 ένας άλλος Βρετανός, ο Ουίλιαμ Νοξ ντ’ Αρσί, που είχε κάνει περιουσία στα αυστραλιανά χρυσωρυχεία, διαπραγματεύτηκε ένα νέο δικαίωμα εκμετάλλευσης. Έπειτα από πολλές άκυρες εκκινήσεις, ο μηχανικός του, Τζορτζ Ρέινολντς, βρήκε πετρέλαιο στις 26 Μαΐου 1908 σε εμπορεύσιμες ποσότητες κοντά στο Μαστζίντ-ε-Σουλεϊμάν στο Αραμπιστάν (σημερινό Κουζεστάν), στον μυχό του Περσικού Κόλπου.

Μέχρι που ξέσπασε ο πόλεμος τον Αύγουστο του 1914, τα γεγονότα είχαν λάβει μια σημαντική στροφή για την Αγγλοπερσική Εταιρεία Πετρελαίου (APOC), όπως αυτοαποκαλούνταν τώρα οι δικαιούχοι της εκμετάλλευσης: επρόκειτο να τους αγοράσει η βρετανική κυβέρνηση. Η απόφαση να επενδυθούν δημόσια κεφάλαια στην επιχείρηση δεν ήταν απλώς εμπορική: ένα ικανό μέρος της παραγωγής της θα πήγαινε για να κινήσει τον βρετανικό στόλο, και αυτό μεταμόρφωσε την APOC και τις επιχειρήσεις της στο Αραμπιστάν σε ένα ζήτημα εθνικής στρατηγικής σημασίας. Προφανής ήταν η σπουδαιότητα του διυλιστηρίου της APOC, στο νησί Αμπαντάν του Περσικού Κόλπου που σχηματίζει τη βόρεια ακτή των κάτω ορίων του Σατ αλ Αράμπ. Στην πραγματικότητα δεν είχε και τόσο μεγάλη σημασία για την Οθωμανική Αυτοκρατορία, οι ενεργειακές ανάγκες της οποίας καλύπτονταν από τα ανθρακωρυχεία κοντά στην ακτή σε όχι μεγάλη απόσταση από την Κωνσταντινούπολη, καθώς και από το πετρέλαιο του Μπακού που μεταφερόταν με πλοία από τη Μαύρη Θάλασσα.

Αμέσως μόλις έγινε σαφές πως ο οθωμανικός στρατός επιστρατευόταν, την πρώτη εβδομάδα του Αυγούστου, ομάδες πολιτικής και στρατιωτικής αλληλεπίδρασης στο Λονδίνο και στο Δελχί, αφού η κυβέρνηση της Ινδίας είχε την ευθύνη της περιοχής του Περσικού Κόλπου, είχαν αρχίσει να εργάζονται πάνω σε σχέδια ανάγκης για την περίπτωση που οι Τούρκοι θα τάσσονταν ανοικτά στο πλευρό της Γερμανίας. Ήδη από την τρίτη εβδομάδα του Σεπτεμβρίου είχε αποφασιστεί να σταλούν σ’ αυτή την περίπτωση χερσαίες δυνάμεις (από την Ινδία), στην περιοχή, για να διασφαλίσουν την παραγωγή πετρελαίου.

Το κείμενο είναι από το βιβλίο του Roger Ford «Ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος στη Μέση Ανατολή, Από την Εδέμ στον Αρμαγεδδώνα».
Μετάφραση: Ελένη Χαλαζιά, εκδόσεις: Ψυχογιός, σελ.: 686

[email protected]

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.