Η ελιά, ως γνωστόν, καθόρισε το όνομα και τον προστάτη της Αθήνας, όταν στον μεγάλο πελασγικό «τελικό» (!) μεταξύ της θεάς Αθηνάς και του Ποσειδώνα η πρώτη αναδείχθηκε νικήτρια επιβάλλοντας στην αττική γη το ελαιόδεντρο… Κάποιοι ιστορικοί υποστηρίζουν ότι οι Αθηναίοι διδάχθηκαν από τους Φοίνικες την έκθλιψη του καρπού της ελιάς, όμως, είτε με τους μεν είτε με τους δε ως αφετηρία, μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι το «λάδωμα» καλά κράτησε ως περιεχόμενο της δωροδοκίας…

Αυτό το διάσημο δέντρο ενσάρκωνε διαχρονικά το ιπποκράτειο γνωμικό «η τροφή είναι το φάρμακό σου». Η αντιοξειδωτική του δράση τού επεφύλαξε εξέχουσα θέση στους οδηγούς υγιεινής διατροφής, ενώ κατά καιρούς δεν έλειψαν και επεισόδια προαγωγής του σε θεραπευτική πανάκεια: όπως κάποτε ήταν το νερό του Καματερού – με θεραπευτικές ιδιότητες για τις πιο βαριές ασθένειες –, όπως ήταν τα πορτοκάλια, που θεωρήθηκαν για ένα διάστημα ότι αντιμετωπίζουν πάσαν νόσον και πάσαν μαλακίαν, όπως ήταν τελευταία στην επετηρίδα των θεραπευτικών ουτοπιών η φραπελιά, που ήλθε κάποιο διάστημα για να παρέλθει συντόμως…

Διάσημο δέντρο

Μια διάσημη ελιά, ηλικίας 2.700 χρόνων σύμφωνα με γνωμάτευση ειδικού, πραγματικά γιγαντιαία, είναι καμάρι της περιοχής Κήποι της Κύμης. Το ελαιόδεντρο αυτό θέλουν να χρησιμοποιούν σε τελετές γάμου (!) οι αυτοδιοικητικοί της περιοχής, που ακόμη δεν έχουν βρει λύση στο θέμα της ιδιοκτησίας αλλά και της φύλαξης του δέντρου από πυρκαγιές και άλλους κινδύνους.

Προς το παρόν το συγκεκριμένο ελαιόδεντρο έρχεται ομολογουμένως δεύτερο σε σχέση με ένα ελαιόδεντρο στην Κρήτη, αλλά υπάρχουν τουλάχιστον πέντε άλλες τοποθεσίες που ερίζουν για την πρωτιά του δικού τους ελαιόδεντρου. Ειρήσθω εν παρόδω ότι το μεγαλύτερο δέντρο του κόσμου είναι η σεγκόγια, που κυρίως αναπτύσσεται στη βόρεια Αμερική, καταλαμβάνει ύψος 160 και 170 μέτρων και έχει «προσδόκιμο ζωής» 3.000 χρόνια.

Της ελιάς άξιζε αναμφίβολα μια βιογραφία, και πράγματι την απέκτησε το 2001 από την Τατιάνα Σταύρου (Εκδόσεις Ηλίβατον). Εκεί η Σταύρου αναφερόταν στις εντυπώσεις των ξένων περιηγητών, που έρχονταν στον αθηναϊκό χώρο επί τουρκοκρατίας: Στον Μπωζούρ του 1797, που «αποθαυμάζει το αφθονώτατον και ωραίον λάδι των Αθηνών και περιγράφει τα πολλά ελαιοτριβεία», στον Μπάρθολντυ του 1803, που αποκαλεί τον ελαιώνα των Αθηνών θαύμα, «το οποίον εις κανέν μέρος του κόσμου δεν απαντά κανείς».

Έκτοτε το «θαύμα των Αθηνών» παρήλθε, έγινε τόπος συνεργείων και υπεραστικών λεωφορείων, αφήνοντας στη θέση του τον ελαιώνα της… Άμφισσας!

Ο υπογράφων παρευρέθηκε σε μια εκδήλωση «π(ω)ολιτική» το 2014, όπου εκτέθηκαν τα ακόλουθα στοιχεία: Υπήρχε ελαιόλαδο που πωλούνταν επτά ευρώ το 1/4 λίτρου με την ένδειξη ότι προτείνεται μόνο για σαλάτες… Υπήρχαν ελιές ορίτζιναλ, που δεν είχαν υποστεί καμιά απλή τροποποίηση κατά το διάστημα της ιστορίας τους, να προτείνονται για 70 ευρώ το κιλό!

Στην Ιταλία υπάρχουν κάμποι ολόκληροι που έχουν καταληφθεί από ελιές – τις οποίες οι καλλιεργητές κρατούν με τα κλαδέματα σε χαμηλό ύψος. Φαίνεται πως και στην Ελλάδα τείνουμε σε αυτό το είδος της ελαιο-μονοκαλλιέργειας. Στην Αιτωλοακαρνανία μεγάλες πεδινές εκτάσεις έχουν καταληφθεί από ελιές, ενώ το ίδιο συμβαίνει σε λοφώδεις περιοχές στο Γύθειο – εκκαθαρισμένες από μπουλντόζες…

Παρασίτευση

Η ελιά ήταν επόμενο να υποστεί ένα είδος αξιακής παρασίτευσης, μέσω της χρήσης της από διάφορους πολιτικούς σχηματισμούς.

«Ελιά, ελιά και Κώτσο Βασιλιά» τραγουδούσαν οι βασιλόφρονες της δεύτερης δεκαετίας του αιώνα που πέρασε – που ξεκίνησε μάλιστα από μια οπερέτα του Θεόφραστου Σακελλαρίδη. Σε ανάποδη κατεύθυνση κινήθηκε η «Ελιά» της Ιταλίας (L’ Ulivo), μια κεντροαριστερή πολιτική συμμαχία που λειτούργησε ως κύριος αντίπαλος του Μπερλουσκόνι και κατήγαγε σημαντική νίκη το 2004. Και η ταχέως αποσυρθείσα «Ελιά» του Ευάγγελου Βενιζέλου κράτησε μέχρι τον Ιούλιο του 2014 και απομύζησε κύρος από ένα δέντρο αρχαίο αλλά και αποδοτικό, με υψηλές συμβολοποιητικές ικανότητες…

Η ελιά πρωταγωνίστησε επί Κατοχής, ακόμη και στη λήξη της το 1944, όταν οι μαυραγορίτες συνέχιζαν να την πουλάνε στο κοινό έναντι ποικίλων «ανταλλαγμάτων». Ακόμη όμως και στη δεκαετία του 1980, υπουργεύοντος του Γιάννη Ποττάκη, τέθηκε θέμα εκρίζωσης ενός εκατ. ελαιόδενδρων για την εισαγωγή «πιο δυναμικών» καλλιεργειών, π.χ. αβοκάντο…

Στη συνέχεια η παλίρροια κάποιων «δοσιμάτων» της Ε.Ε. προκάλεσε ένα κύμα φυτεύσεων ελαιόδεντρων στα πιο «άσχετα» ελληνικά εδάφη, βορειότερα του αναμενομένου, προκαλώντας τη διαμαρτυρία της περιβαλλοντικής οργάνωσης WWF. Και οι επιβουλές κατά της ελαιοπαραγωγής συνεχίστηκαν: Υπήρχε σχέδιο ανάμειξης του ελαιολάδου με τα σπορέλαια των βορείων χωρών, για να «αυγαταίνει» η παραγωγή αυτού του πολύτιμου υγρού – σχέδιο που προκάλεσε τις έντονες διαμαρτυρίες του Σταμάτη Σεκλιζιώτη, επικεφαλής μιας ομάδας «Γεωπόνων του Κόσμου».

Κερκυραίοι και πιτσαρίες

Τελευταίο διάσημο άκουσμα περί ελιάς, ύστερα από πολλές διαμαρτυρίες Κερκυραίων οικολόγων που τύχαινε να γνωρίζουν τα δρώμενα σε σικάτες ιταλικές πιτσαρίες, ήταν αυτό για την ξύλευση υπεραιωνόβιων δένδρων. Η φωνή ερχόταν από την επιχείρηση «Ελαιοτεχνία», που διακινούσε μια υπέροχη φωτογραφία γηραλέων ελαιόδενδρων με τη λεζάντα: «Μην καταστρέφετε αυτά τα ζωντανά γλυπτά για καυσόξυλα»…

Η ελιά είναι ελιά και η κρίση είναι κρίση – δηλαδή τέχνας κατεργάζεται. Πρόσφατα στον διαδικτυακό τόπο των γεωτεχνικών (PEEGEP) σχολιάστηκε ποικιλοτρόπως η «μελέτη» της Mckinsey, την οποία αναδέχθηκε ο γνωστός Στουρνάρας και η οποία πρότεινε ή προέβλεπε: τη συγκεντροποίηση των ελαιουργικών μονάδων σε δύο, αντί των σημερινών χιλίων, όπως επίσης και την ακραία συγκεντροποίηση και των άλλων επιχειρήσεων μεταποίησης γεωργικών προϊόντων…

Ο νεοφιλελευθερισμός, που κατά παράβαση των νόμων της ελεύθερης αγοράς προωθεί – συντεταγμένα και κατόπιν άνωθεν εντολών – ένα καθεστώς ολιγοπωλιακής προσφοράς, είναι προφανώς πειστικός ως νεοφιλελευθερισμός μόνο από χονδροα@νανιζόμενους… Όμως από στενά οικονομολογική άποψη χρήζει σχολιασμού η λογική των μεγεθών, που υποτίθεται ότι επιτρέπουν την αύξηση του πλεονάσματος – κέρδους… Έχουμε λοιπόν και λέμε:

● Ποιος είπε ότι η μεγιστοποίηση μιας συγκεκριμένης παραγωγικής μονάδας συνεπάγεται αυτόματα και μεγαλύτερα οφέλη;

● Ποιος είπε ότι τα γενικότερα οφέλη και οι γενικότερες επιβαρύνσεις μιας παραγωγικής μονάδας στον περίγυρό της πρέπει να παραγνωρίζονται;

● Ποιος είπε ότι είναι ανώφελη μια ολιστική – οικολογιστική της παραγωγής, που συνεκτιμά ποσότητες και ποιότητες κάθε είδους;

● Ποιος είπε ότι είναι ανώφελη η συντήρηση έστω και ελαφρώς ακριβότερων οικονομικών εφεδρειών σε μια χώρα, για μια περίπτωση ανάγκης;

Και, τέλος, ποιος λέει ότι ένα ποιοτικό προϊόν, δηλωτικό της ελληνικής ιδιοσυστασίας, πρέπει να περνάει από διαδικασίες μαζικής βιομηχανικής παραγωγής;

* Ο Γιάννης Σχίζας είναι συγγραφέας

Διαβάστε επίσης:

Θεσσαλονίκη: Στο νοσοκομείο δύο μαθήτριες μετά από κατανάλωση αλκοόλ

Δολιοφθορά στην τηλεδιοίκηση της σιδηροδρομικής γραμμής Αθήνα-Θεσσαλονίκη, κατήγγειλε ο Κυρανάκης (video)

Ηράκλειο: Αυτοκίνητο «καρφώθηκε» στην είσοδο μίνι μάρκετ, συνελήφθη ο οδηγός (photos)