Νεό-γεροι της νέας εποχής…

Ο Γιώργος Μαζωνάκης πέτυχε το απροσδόκητο για πολλούς ρεκόρ της μετατροπής του αγώνα για μακροημέρευση και ευζωία σε μια θανατηφόρα μόδα… Σε αυτόν ταίριαζαν οι κουβέντες της Θοδώρας Ν. Τσιώλη: «Το εύκολο παιχνίδι της αντιγήρανσης από αυτόκλητους ειδήμονες μπορεί να αποβεί όχι μόνο μάταιο, αλλά ακόμη και άκρως επικίνδυνο».

Πριν απ’ αυτόν όμως υπήρξαν πολλοί που επιχείρησαν το ίδιο αποτέλεσμα. Ο Κώστας Μπουρούσης στο «Βήμα» της 12.7.26, σκιαγραφεί μια ανάλογη τεχνική στο πλαίσιο της περιγραφής του «οικιστικού» συγκροτήματος Fouquet’s: «Η αρχέγονη, υποβλητική ησυχία της πέτρινης σπηλιάς συνυπάρχει αρμονικά με την ιατρική τεχνολογία αιχμής». Κατά την άποψή του η τεχνική της ευζωίας συνδέεται με την υψηλή γαστρονομία και την υψηλή φιλοξενία.

Πριν απ’ όλους ο Γεώργιος Π. Χρούσος («Βήμα», 26.4.26) αναφέρεται σε μια πρόσφατη κλινική μελέτη, που εν μέρει δημοσιεύτηκε το 2025 στο περιοδικό «Nature Medicine», η οποία φέρνει στο προσκήνιο τη θεραπεία με ανθρώπινα βλαστοκύτταρα ως μέσο μερικής αναστροφής της γεροντικής ευθραυστότητας: «Η προσέγγιση μέσω των βλαστοκυττάρων είναι κατ’ ουσίαν μια προσπάθεια επαναφοράς της οργανισμικής αρμονίας».

Από την άλλη πλευρά, δεν έλειπαν οι μοιρολατρικές απόψεις περί τελευτής της ζωής… Ο Αντρέ Γκορζ αναφέρεται στον θάνατο που έγινε υπόθεση των επαγγελματιών στο δοκίμιό του «Ιατρική, υγεία και κοινωνία». Λέει χαρακτηριστικά: «Η τέχνη να πεθαίνεις (ars moriendi) – που κρατούσε κάτι από τη γιορτή του αποχαιρετισμού, όπου ο ετοιμοθάνατος, περικυκλωμένος από όλους τους δικούς του, ανακεφαλαίωνε το νόημα της ζωής του και “πέθαινε όπως είχε ζήσει” – αντικαταστάθηκε στην κουλτούρα μας από τον κλινικό, μοναχικό, ντροπιασμένο και παράλογο θάνατο».

Μια τέτοια αποδοχή αλλά και «κατσάδιασμα» του θανάτου κάνει και ο Καζαντζάκης: Σε έναν διάλογο στον «Ζορμπά», ένας μεροκαματιάρης αποκαλούσε τη ζωή του «ισόβια», όμοια δηλαδή με τη διά βίου φυλάκιση…

Μια συνέντευξη

Στον δικτυακό τόπο www.ppol.gr (16.12.2006) καταχωρίζεται η συνέντευξη του Ζερόμ Μπαντέ, υποδιευθυντή της UNESCO. «Βαίνουμε προς μια κοινωνία αιώνια εφήβων» υποστηρίζει ο Μπαντέ, υπογραμμίζοντας τις αλλαγές που έχουν εξαλείψει τις διαφορές μεταξύ ηλικιών. Ο Γάλλος διανοητής υπογραμμίζει τη σημασία της διά βίου εκπαίδευσης και της διά βίου σωματικής αγωγής:

Όσον αφορά την εκπαίδευση, η παλιά «εφάπαξ» πρόσληψη της γνώσης κατά τη διάρκεια της νεανικής ηλικίας δεν επαρκεί. Γι’ αυτό ο κόσμος της νέας εποχής «σεμιναριάζεται» και μετεκπαιδεύεται σε ένα νέο επάγγελμα μέχρι τελικής πτώσεως… Ανάλογα συμβαίνουν με τη σωματική αγωγή: Αυτή η τελευταία, από αποκλειστική ιδιότητα της νεότητας, γίνεται πλέον θέμα των περισσοτέρων ή όλων των ηλικιών.

Κατά την άποψή του, έχουμε να κάνουμε με ένα είδος «νεοκρατίας», που μπαίνει στη θέση κάθε τυπικής ή άτυπης «Γερουσίας» και αμφισβητεί τις αντίστοιχες αυθεντίες. Όσον αφορά τους κύκλους της πληροφορίας, δηλαδή τη διαδικασία εμφάνισης, αξιοποίησης και υπέρβασης της γνώσης, ο Μπαντέ σημειώνει την εκρηκτική και πολυσήμαντη επιτάχυνση: «Σήμερα η ασταμάτητη τεχνολογική αλλαγή απαρχαιώνει πιο γρήγορα τις γνώσεις… Ο νεότερος μπορεί να επιβληθεί του παλαιότερου… Αυτό αλλάζει τις κοινωνικές σχέσεις, αφού η κατοχή της γνώσης ήταν ο ακρογωνιαίος λίθος της κυριαρχίας των ελίτ»…

Περί συνταξιοδότησης

Ο Μπαντέ ερμηνεύει τη συσχέτιση των ώριμων ηλικιών με τη γνωσιολογική και σωματική ανακαίνιση, ως προσχώρηση στη νεότητα, όμως η ίδια κατάσταση θα μπορούσε κάλλιστα να ερμηνευτεί ως διεύρυνση και αναβάθμιση της ενεργού ζωής!

Εξάλλου με βάση αυτό το δεδομένο, με βάση ακριβώς το υβρίδιο νεανικότητας και ωριμότητας που κάνει τους «νέο-γερους» (=γέρους της νέας εποχής) διακριτούς από τους σκουριασμένους και δογματικούς «παλαιό-γερους» (=γέρους της παλιάς εποχής), οι μεγαλοπαράγοντες της ευρωπαϊκής εργοδοσίας προωθούν τη θέσμιση της συνταξιοδότησης στα 67 ή και στα 70 χρόνια, «ψαρεύοντας» από καιρού εις καιρόν τις αντιδράσεις της κοινής γνώμης διά της μεθόδου της κινδυνολογίας επί των ασφαλιστικών πόρων…

Εύλογη είναι φυσικά η αντίδραση των λαών απέναντι στη στρατηγική της συμπίεσης του χρόνου συνταξιοδότησης – που έχει σαν τελικό όριο το άμεσο πέρασμα του εργαζομένου από τη δικαιοδοσία της εργοδοσίας στη δικαιοδοσία του νεκροθάφτη! Η «διά βίου εργασία» καταγγέλλεται ως στρατηγική στόχευση του νεοφιλελευθερισμού – και δικαίως. Όμως, από την άλλη πλευρά, το πέρασμα του εργαζομένου από την αλλοτριωμένη εργασία στην κατάσταση του παθητικού καταναλωτή σύνταξης δημιουργεί ουκ ολίγα υπαρξιακά προβλήματα.

Είναι κανείς να αναρωτιέται – όταν μάλιστα υπάρχουν προγράμματα για να φάν’ κι οι κότες – γιατί δεν θα μπορούσε να νοηθεί μια συστηματική πολιτική «μετασυνταξιοδοτικής δημιουργικής απασχόλησης». Που θα έδινε τη δυνατότητα στους «νέο-γερους» να παραμένουν ωφέλιμοι δι’ εαυτούς και αλλήλους, πραγματοποιώντας κάποια νεανικά, καλλιτεχνικά ή άλλα «απωθημένα» σχέδια, στοιχειωμένα στο υποσυνείδητό τους.

Ας πάρουμε για παράδειγμα τον πολιτικό μηχανικό κύριο Γ. Ραγγά, ο οποίος συνεχίζει να δουλεύει και μετά τα 70: «Δεν έχει νόημα να σταματήσει κανείς τις δραστηριότητές του. Απορώ γιατί κάποιοι θέτουν στόχο να αράξουν. Αυτή είναι η ζωή; Χωρίς να δημιουργείς;». Και ο σχεδόν 70άρης Ιωάννης Μαρτίνος αναφέρει ότι δουλεύει από τις 9 το πρωί μέχρι τις 10 το βράδυ, καθημερινώς: «Οι φίλοι μου γενικώς με χάνουν, αλλά όταν με βρίσκουν παίζω κιθάρα, χορεύω ζεϊμπεκιές, το γλεντάμε. Η γυναίκα μου, βέβαια, καμιά φορά παραπονιέται» («Βήμα», 13.6.2010).

Σήμερα, στη νέα ευέλικτη και υπερκινητική κατάσταση της διά βίου εκπαίδευσης και γυμναστικής, της εκρηκτικής ανάπτυξης της παραγωγικότητας, του διαδικτύου που εκτοπίζει τον γεροντικό σοφολογιοτατισμό ή που ενίοτε κάνει τον γέρο να προσφεύγει στο διαδίκτυο (όπως ο Μωάμεθ πηγαίνει στο βουνό, όταν το αντίστροφο δεν συμβαίνει…), η καλή ζωή θα μπορούσε επίσης να είναι «ισόβια». Θα μπορούσε να αποτελεί πολλές ζωές μέσα στη συσκευασία μίας.

Φταίνε όμως πολλά και διάφορα – πέραν του ίδιου του οικονομικού συστήματος. Και πριν απ’ όλα, φταίνε ο δογματισμός και η αγκύλωση στα στερεότυπα αυτής της «νεοκρατικής» εποχής, που κάνει οτιδήποτε εύπεπτο και φωτογενές να φαίνεται ως υπέρτατη αξία, ανάλογη της σκουριασμένης και βαρύγδουπης γεροντοκρατίας.

Οι απροσάρμοστοι

Υπάρχουν βέβαια και μη ευέλικτες ηλικιακές ομάδες, που αυτοκλειδώθηκαν στην οπισθοδρομική τροχιά και στα δογματικά στερεότυπα των «παλιών καλών καιρών». Άλλοι που φτιάχνονται με φουτουρισμούς, πεισμένοι δογματικά ότι το μέλλον τούς ανήκει, άλλοι που εν μέσω της ελληνικής αποικίας δραπετεύουν με τη δημιουργία τους – «νάρκης του άλγους δοκιμές, εν φαντασία και λόγω», θα ’λεγε ο Καβάφης. Υπάρχουν και οι μεταμοντέρνοι, που τρέχουν απλώς για να κερδίσουν σε κατανάλωση και θέαμα, κατά το φυσικό παράδοξο «της ταχύτητας που κάνει τον χρόνο να ρέει πιο αργά», όπως έλεγε ο Γιώργος Γραμματικάκης στην «Κόμη της Βερενίκης».

Κάπως ανάλογα, ο Γάλλος διανοούμενος Μονταίνιος (1533-1592) γράφει σε μια κυρία της εποχής του: «Κυρία, αυτή τη στιγμή που βλέπω τη δική μου ζωή, τόσο σύντομη σε χρόνο, θέλω να τη μεγαλώσω σε βάρος. Θέλω να σταματήσω τη γρηγοράδα της φυγής της με τη γρηγοράδα της δραστηριότητάς μου και με την ένταση της χρήσης να συμψηφίσω τη βιασύνη με την οποία κυλάει».

Όμως υπάρχουν κι αυτοί που «άδραξαν τη στιγμή» δίνοντας αντίστοιχα ωριμότητα ή νεανικότητα στον εαυτό τους. Αυτοί που, δίχως καταναλωτική ή αγχωτική σχέση με τον χρόνο, δίχως ανεδαφική αισιοδοξία ή απαισιοδοξία, ρίχτηκαν στον αγώνα και σε ό,τι ήθελε προκύψει…

Πάνω απ’ όλα η υγεία

«Προστατεύω τον εαυτό μου για να εμποδίσω τους άλλους να κάνουν το κακό» έλεγε ο Γιάννης Τσαρούχης. Αυτό το γνωμικό του ζωγράφου και στοχαστή είχε αποτεθεί σε έναν πίνακά του και συμβόλιζε τη σχέση που δημιουργεί κάποιος με τον εαυτό του, όταν επιχειρεί να αντιμετωπίσει το κακό που μπορούν να δημιουργήσουν εις βάρος του οι άλλοι. Είναι το ίδιο κακό που μπορεί να επέλθει σε κατάσταση συνωστισμού, όπως είναι λόγου χάρη αυτός μέσα σε λεωφορείο, στις πρωινές ή μεσημεριανές ώρες, όταν υπάρχει πολλή κίνηση. «Στο λεωφορείο η κόλαση είναι οι άλλοι», που θα ’λεγε και ο Ζαν Πωλ Σαρτρ, εννοώντας ότι ο συνωστισμός μια τέτοια ακατάλληλη ώρα κάνει κακό…

Είμαστε μια κοινωνία γέρων, που μάλιστα τείνει να καταντήσει κοινωνία υπέργηρων, και αναζητούμε τρόπους αντιμετώπισης δύσκολων προβλημάτων: Γενικά ζούμε σε μια κοινωνία των υπηρεσιών και δεν είναι περίεργο που η υγεία σε όλες τις εκδοχές της έχει αναχθεί σε μέγιστο αγαθό: Τρέχουμε στον γιατρό για όλες σχεδόν τις περιπτώσεις δυσλειτουργίας, και μάλιστα τρέχουμε για πράγματα που θα μας ήταν αδιάφορα ή θα περιμέναμε την εξέλιξή τους, μια φορά κι έναν καιρό!

Εξάλλου ο βαθμός της υγείας προσδιορίζει την ατομική μας απόσταση από τον θάνατο! Λέμε λόγου χάρη καλή υγεία και εννοούμε ικανή απόσταση από τον θάνατο – το αντίθετο εννοούμε όταν λέμε «κακή υγεία».

Όλα αυτά και πολλά ακόμη, που αναφέρονται σε ανθρώπινους χαρακτήρες, αφήνουν τόπο για ένα συμπέρασμα: Ότι η ζωή έχει αξία. Ότι τη ζωή, ανεξάρτητα από τις συνταγές μακροζωίας και ανεξάρτητα από το πόσο είναι συντομευμένη, πρέπει να τη ζει κανείς. Γενικά, ότι με τη ζωή δεν πρέπει να παίζεις…

* Ο Γιάννης Σχίζας είναι συγγραφέας

Διαβάστε επίσης:

Από τον περιηγητικό τουρισμό στον υπερτουρισμό: η περίπτωση Fouquet’s – Δεύτερο μέρος

Από τον περιηγητικό τουρισμό στον υπερτουρισμό – Μέρος πρώτο

Φεγγαράκι μου λαμπρό

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.