Ένα μικρό τετράδιο, γραμμένο σχεδόν στο σκοτάδι, καταγράφει μία από τις πιο καθοριστικές στιγμές του 20ού αιώνα. Πρόκειται για το προσωπικό ημερολόγιο του λοχαγού Ρόμπερτ Α. Λιούις, συγκυβερνήτη του βομβαρδιστικού Enola Gay, του αεροσκάφους που έριξε την πρώτη ατομική βόμβα στη Χιροσίμα στις 6 Αυγούστου 1945.

Το χειρόγραφο τεκμήριο διατίθεται προς πώληση από τον οίκο Whitmore Rare Books στην Καλιφόρνια, με ζητούμενη τιμή τα 950.000 δολάρια, σύμφωνα με την Washington Post. Είναι η πέμπτη φορά που αλλάζει χέρια από το 1971, όταν πουλήθηκε για 37.000 δολάρια. Ο Λιούις ήταν παρών σε εκείνη τη δημοπρασία και φέρεται να είχε πει ότι πίστευε πως το τετράδιο είχε μεγάλη ιστορική αξία, αλλά «δεν ήξερα τι άλλο να το κάνω». Το 2022 πουλήθηκε ξανά για 543.000 δολάρια.

«Θεέ μου, τι κάναμε»

Λίγο μετά την αυγή εκείνης της ημέρας, ο 26χρονος τότε Λιούις σημείωνε ότι τα σύννεφα κάτω από το αεροσκάφος διαλύονταν και ο καιρός ήταν καλός για το υπόλοιπο της πτήσης προς τη Χιροσίμα. «Απέχουμε τώρα περίπου 2 ώρες από τη ρίψη της βόμβας», έγραψε καθώς το B-29 πλησίαζε την ιαπωνική πόλη. «Η βόμβα είναι πλέον ενεργοποιημένη. Και είναι παράξενο συναίσθημα να ξέρεις ότι βρίσκεται ακριβώς πίσω σου».

Λίγο πριν από τη ρίψη σημείωσε με σχεδόν ψυχρή ακρίβεια: «Θα υπάρξει ένα σύντομο διάλειμμα όσο βομβαρδίζουμε τον στόχο μας».

Πλησιάζοντας τη Χιροσίμα σε ύψος 31.000 ποδιών, κατέγραψε ότι είχαν «περίπου 4 λεπτά πορείας προς έναν εντελώς ακάλυπτο στόχο». Η βόμβα έπεσε στις 8:15 το πρωί, ώρα Χιροσίμα, και χρειάστηκε 43 δευτερόλεπτα για να φτάσει στο ύψος πυροδότησης των 1.890 ποδιών.

Ακολούθησε μια εκτυφλωτική λάμψη και στη συνέχεια δύο ωστικά κύματα που έφτασαν στο αεροσκάφος από την έκρηξη έξι μίλια πιο κάτω. «Στη συνέχεια στρίψαμε το αεροσκάφος για να παρατηρήσουμε τα αποτελέσματα», έγραψε. «Και μπροστά στα μάτια μας ήταν, χωρίς αμφιβολία, η μεγαλύτερη έκρηξη που έχει δει ποτέ ο άνθρωπος».

«Όλοι στο αεροπλάνο έμειναν άναυδοι, παρότι περιμέναμε κάτι τρομερό», σημείωσε, κοιτάζοντας από τα μεγάλα παράθυρα του πιλοτηρίου του B-29.

Αργότερα πρόσθεσε μια πιο προσωπική, σχεδόν συντριπτική σκέψη, σε μια σελίδα που κολλήθηκε με ταινία μέσα στο τετράδιο, αμέσως μετά την περιγραφή της έκρηξης. Η κιτρινισμένη ταινία παραμένει ακόμη εκεί.
«Πόσους … σκοτώσαμε; … Θεέ μου, τι κάναμε. Αν ζήσω εκατό χρόνια, δεν θα μπορέσω ποτέ να βγάλω αυτά τα λίγα λεπτά από το μυαλό μου».

Οι ιστορικοί εκτιμούν ότι 70.000 έως 80.000 άνθρωποι σκοτώθηκαν ακαριαία, ενώ χιλιάδες ακόμη υπέκυψαν τους επόμενους μήνες. Η Χιροσίμα ισοπεδώθηκε.

Ένα γράμμα προς τους γονείς του, γραμμένο στο σκοτάδι

Το ημερολόγιο, διαστάσεων περίπου 25 επί 20 εκατοστά, φέρει στο εξώφυλλο τη σημείωση: «Property of Robert A. Lewis … Bombing of Hiroshima Aug. 6, 1945».

Η αφήγηση ξεκινά ως επιστολή: «Dear Mom and Dad». Ο Λιούις αναφέρει ότι μεγάλο μέρος της γραφής έγινε σχεδόν στο απόλυτο σκοτάδι της νυχτερινής πτήσης προς την Ιαπωνία. Σε κάποια στιγμή του τελείωσε το μελάνι και συνέχισε με μολύβι.

Στις σελίδες του καταγράφει το όνομα του αεροσκάφους, «Enola Gay», τα 12 μέλη του πληρώματος, καθώς και το διακριτικό κλήσης που πίστευε ότι χρησιμοποιούσαν, «Dimples 12». Σύμφωνα με τα ιστορικά στοιχεία της αποστολής, το πραγματικό διακριτικό ήταν «Dimples 82».

Στο πίσω μέρος του τετραδίου σχεδίασε το νέφος που υψώθηκε μετά την έκρηξη. Δίπλα έγραψε «Various colors» και «40,000 ft plus», αναφερόμενος στο ύψος του νέφους. Σημείωσε επίσης την ώρα «09:30», την ημερομηνία «8/6/45» και τα αρχικά του «R.A.L.».

Ιστορική αξία

Το ημερολόγιο γράφτηκε κατόπιν παρότρυνσης του Ουίλιαμ Λ. Λόρενς, επιστημονικού συντάκτη των New York Times, ο οποίος φέρεται να έκανε και ορισμένες μικρές επιμελητικές παρεμβάσεις. Ο Λόρενς επρόκειτο αρχικά να πετάξει στην αποστολή της Χιροσίμα, αλλά έφτασε αργά στη βάση στο νησί Τίνιαν. Τρεις ημέρες αργότερα συμμετείχε στην αποστολή του Ναγκασάκι.

Ο Λιούις φέρεται να πίστευε ότι η ανάθεση της καταγραφής ίσως του απέφερε «μερικά δολάρια», σύμφωνα με ιστορικούς του Enola Gay. Το ίδιο το αεροσκάφος εκτίθεται σήμερα στο Εθνικό Μουσείο Αεροπορίας και Διαστήματος των ΗΠΑ, στο Κέντρο Steven F. Udvar-Hazy, στη Βιρτζίνια.

Ο έμπορος σπάνιων βιβλίων Νταν Γουίτμορ χαρακτηρίζει το ημερολόγιο «ένα από τα σημαντικότερα έγγραφα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου», τονίζοντας ότι αποτυπώνει μια κομβική στιγμή για ολόκληρο τον κόσμο στον 20ό αιώνα. Όπως λέει, δεν αποκλείεται να αποκτηθεί τελικά από ίδρυμα ή να δωρηθεί σε μουσείο.

Διαβάστε επίσης:

Επανεκίνησαν οι συνομιλίες των ΗΠΑ με Ιράν – Ρούμπιο: Η Τεχεράνη δεν συζητά για τους πυραύλους κι αυτό είναι πρόβλημα

Αγγελική Στόγια: Ποια είναι η Ελληνίδα που διεκδικεί μια θέση στο Βρετανικό Κοινοβούλιο

Τραμπ σε Ζελένσκι: «Θέλω να τελειώσει ο πόλεμος το συντομότερο δυνατό»