Δύο από τις αρκετές νέες ταινίες αυτής της εβδομάδας, θα λέγαμε ότι εκπροσωπούν διαφορετικές όψεις, αλλά και δυνατότητες του ευρωπαϊκού κινηματογράφου.

Το μουσικότροπο «Primavera», του Νταμιάνο Μικελέτο, αναδεικνύει με κλασική αφήγηση τον ουράνιο έρωτα για τη μουσική, ενώ το «Ανάμεσα στις καλαμιές», του Ολλανδού Σβεν Μπρέσερ, μας προσγειώνει στις πιο γήινες εκδοχές του ανθρώπινου είδους. Κυριολεκτικά, αφού η γη αποτελεί την πρωταγωνίστρια της ταινίας και μεταφορικά, σε σχέση με τα αρχέγονα ένστικτά του. Με ακροβατική διάθεση, ο πρωτοεμφανιζόμενος Ολλανδός σκηνοθέτης καταφέρνει να σταθεί όρθιος. Όπως και το ευρωπαϊκό σινεμά, κόντρα σε δύσκολο καιρό. Άλλες τρεις καινούριες ευρωπαϊκές ταινίες, επίσης αξιοπρόσεκτες, θα αντιμετωπισθούν κριτικά τις επόμενες ημέρες. Η μία από αυτές, μάλιστα, ελληνική.

 Ερωτευμένος Βιβάλντι;

Τίτλος ταινίας: «Primavera»

Σύνοψη: Στη Βενετία των αρχών του 18ου αιώνα, το ορφανοτροφείο θηλέων  «Pieta» στεγάζει εγκαταλελειμένα κορίτσια από ανεπιθύμητες εγκυμοσύνης. Δίπλα στην καταπιεστική αγωγή τους, καλλιεργείται η μουσική, στην οποία οι νεαρές έγκλειστες βρίσκουν καταφύγιο. Μια από αυτές, η Καικιλία, θα προσπαθήσει να απελευθερωθεί με τη βοήθεια της μουσικής και του δάσκαλου Βιβάλντι

Σκηνοθεσία: Νταμιάνο Μικελέτο

Παίζουν: Τέκλα Ινσόλια, Μικέλε  Ριαντίνο

Η Βενετία του 18ου αιώνα, μπορεί να φαντάζει τόπος της απόλυτης κουλτούρας, στα μάτια του σημερινού επισκέπτη, ο Νταμιάνο Μικελέτο, όμως, μας αποκαλύπτει μια διαφορετική πραγματικότητα. Πίσω από τις κλειστές πόρτες, κρύβονται μυστικά αφανέρωτα, κι αυτές ακόμη οι «ντίβες» της εποχής, όπως ο Αντόνιο Βιβάλντι,  παράγουν την τέχνη τους με τα χέρια κάποιων «εργατών» της εποχής. Στο εσωτερικό του ορφανοτροφείου «Pieta», περιθάλπονται τα εγκαταλελειμένα κορίτσια, μετά από ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες. Η αυστηρή ιησουΐτικη παιδεία η οποία τους παρέχεται, βρίσκει ανακούφιση στις νότες της μουσικής, πάνω στις οποίες ακουμπούν τα όνειρα αυτών των ταλαίπωρων νεαρών. Ουσιαστικά, η φαντασία τους ταξιδεύει ως τη στιγμή που θα έρθει η μητέρα τους να ζητήσει την επάνοδο στην οικογενειακή αγκαλιά. Ή πλάι, ως τη στιγμή που ένας πλούσιος, μεγαλοαστός Βενετσιάνος, θα έρθει να ζητήσει το χέρι τους, από ένα ορφανοτροφείο που με απλωμένο χέρι θα ζητήσει χρήματα για ανταπόδοση. Αυτό το δούναι και λαβείν έχει για προκάλυμμά του τα υψηλά ιδανικά και τις θρησκευτικές αξίες, την ώρα που η πίσω πλευρά της παράστασης κρύβει οικονομική διαπλοκή, εκβιασμούς και βία. Τα νεαρά κορίτσια αποτελούν την «εργατική δύναμη», σε μια μάκινα κουλτούρας, ασφαλώς ζηλευτού επιπέδου.

Κομμάτι αυτής της παραγωγής πολιτισμού και η νεαρή Καικιλία βάζει τα δυνατά της να δραπετεύσει. Ερωτεύεται πραγματικά τη μουσική, κλείνεται στην ανακουφιστική αγκαλιά της. Άλλωστε, η Καικιλία στην καθολική λατρεία είναι η αγία-προστάτης της μουσικής. Η  εκπαίδευση στο ορφανοτροφείο αποτελεί ένα είδος παιδείας για την «άνοδο της τιμής» της υποψήφιας νύφης. Για όλες, εκτός από την Καικιλία. Με την κατατεθειμένη πρόταση ενός «γαμήλιου συμβολαίου», θα μπορούσε να δραπετεύσει από τα κάγκελα του ορφανοτροφείου, οδεύοντας στην ειρκτή ενός αριστοκρατικού παλατιού της Βενετίας. Καθώς αντιλαμβάνεται πως πρόκειται για μια απλή μεταγωγή κατάδικου, προτιμάει το κλειδί ελευθερίας, το οποίο χαρίζει η μουσική. Κι αυτό μοιάζει να βρίσκεται στα χέρια του δασκάλου της, του σπουδαίου Αντόνιο Βιβάλντι.

Η συνθετική του ικανότητα απαιτεί ένα χαρισματικό πρώτο βιολί, για να γίνουν ζευγάρι. Με τη μορφή πλατωνικού έρωτα, ανταλλάσσονται όρκοι πίστης  στον κοινό τους Θεό, τη μουσική. Όχι, όμως… Ο Βιβάλντι αποδεικνύεται «υπηρέτης δύο αφεντάδων», όπως θα το έλεγε και ο επίσης Βενετσιάνος Κάρλο Γκολντόνι. Κάτι θα ‘ξερε αυτός, για το πνεύμα της εποχής… Και ίσως να γνώριζε ότι ο πραγματικός αφέντης είναι το χρήμα των εμπόρων, στυγνά εκβιαστικό. Σε μια σκηνή για κινηματογραφική ανθολογία, το ξάφνιασμα του θεατή από τη «βαρβαρότητα του πολιτισμού», ξεπερνάει αντίστοιχη σκηνή θρίλερ. Όλα γύρω κυλούν με τόση φαινομενική ηρεμία και ευγένεια, ως τη στιγμή που απειλείται η «ιδιοκτησία» της γυναίκας. Κι όταν αυτή κάνει να ξεφύγει, την περιμένει η μουχλιασμένη λιμνοθάλασσα και η βάρκα των κατάδικων, στην αθέατη πλευρά των γοητευτικών καναλιών. Ή μήπως ανθίζει η άνοιξη της πραγματικής ελευθερίας, κόντρα στη ψευδαισθητική των «Τεσσάρων εποχών» του Βιβάλντι;

Για να τα πετύχει όλα τα παραπάνω, ο Ιταλός Νταμιάνο Μικελέτο προτιμάει το «κεντρικό κανάλι» (αυτό που θα λέγαμε mainstream), δίχως ρίσκο στη δομή της αφήγησης. Κρατάει, ωστόσο, για τον εαυτό του -κάπως σαν την ηρωίδα του – τη δυνατότητα που του χαρίζει το ύφος και η εποχή αναφοράς της δημιουργίας του. Μοντάρει, με απόλυτη μουσικότητα, παρακολουθώντας με την κάμερά του τα πρόσωπα να ακολουθούν τις νότες και να λαμβάνουν εκφράσεις μέσα από αυτές. Φωτίζει, παρακολουθώντας του δασκάλους του βενετσιάνικου «κιαροσκούρο», σαν μαθητής της σχολής του Τοντορέτο. Οι κλειστοί χώροι βοηθούν σ’ αυτό, τα κεριά προσφέρουν την απαραίτητη πηγή φωτός και τα πρόσωπα των κοριτσίων, στον προθάλαμο της ενηλικίωσης, ασφαλώς παραπέμπουν σε πίνακα του Βερμέερ. Συνάντηση τεχνών, με οικοδεσπότη τον κινηματογράφο και τις φιλόξενες εικόνες του Νταμιάνο Μικελέτο.

Αξιολόγηση: ***

Ο άνθρωπος είναι πλασμένος από χώμα

Τίτλος ταινίας: «Ανάμεσα στις καλαμιές»

Σύνοψη: Ένας χωρικός, στις αγροτικές εκτάσεις της Ολλανδίας, ανακαλύπτει το πτώμα μιας νεαρής κοπέλας, ανάμεσα στις καλαμιές. Η καθημερινότητά του διαταράσσεται, αφήνει τη γνώριμη ρουτίνα, για να εμπλακεί ο ίδιος στο παιχνίδι της ενοχής και της αμφιβολίας. Μήπως ο ένοχος είναι ο ίδιος;

Σκηνοθεσία: Σβεν Μπρέσερ

Παίζουν: Γκερντ Κνόμπε, Λόις Ρέιντερς, Άννα Λέφεν

Μήπως, τελικά, ο Γιόχαν της ταινίας του Ολλανδού Σβεν Μπρέσερ είναι μια χωμάτινη, σχεδόν πρωτόπλαστη κατασκευή, φτιαγμένος από τα πλέον αρχέγονα υλικά, όπως η φωτιά και το νερό; Αυτά τα δύο στοιχεία συγκρούονται σε όλη την έκταση του φιλμ, υπενθυμίζοντας τον διαρκή πόλεμο των αντιθέτων. Συγχρόνως, δίνουν ένα φως πορείας στην ανάγνωση των πολλών ερωτημάτων της ταινίας, ίσως περισσότερων απ’ όσα αντέχει μια κινηματογραφική κατασκευή. Διότι από την πρώτη στιγμή της αφήγησης, ένα πτώμα ανάμεσα στις λεγόμενες καλαμιές, θέτει το ερώτημα του ενόχου. Ο ηλικιωμένος χωρικός, μ’ ένα πρόσωπο που σχεδόν μιλάει, σκαμμένο όμοια με τη γη που καλλιεργεί, αρχίζει να σκάβει και το μέσα του. Εντυπωσιακός στην ερμηνεία, ο αυθεντικός αγρότης στη ζωή ονόματι Γκερντ Κνόμπε, ερμηνεύει την εμπειρία ενός βίου.

Ο τρόπος με τον οποίον διερωτάται για όσα συμβαίνουν «γύρω του κι εντός» -κατά Σαββόπουλον- καθρεφτίζεται στις εκφράσεις και στο βλέμμα του. Όλο το φιλμ είναι, κατά βάση, μια ταινία απορίας: «τι είναι, τελικά, ο Γιόχαν;». Κι ο ταλαντούχος, πρωτοεμφανιζόμενος σκηνοθέτης Σβεν Μπρέσερ συλλέγει με τον φακό του όλες τις αντιδράσεις προσώπου και σώματος, κατασκευάζει μια ταινία, χωρίς πολλούς διαλόγους, παρά μόνον με τη δύναμη της εικόνας. Ασφαλώς, τον διακρίνει υπερβολική φιλοδοξία κι ένα μέρος των ερωτηματικών, μπορεί να αποτελούν κινηματογραφικό γρίφο για δυνατούς λύτες. Ωστόσο, η αισθητική του ακρβασία, σίγουρα προσφέρει ένα σινεμά πρωτογενές και πρωτότυπο. Με εναλλαγές ανάμεσα στη μουντίλα και στο ψιλόβροχο, με τις ηλιόλουστες θημωνιές, σαν πίνακας του Βαν Γκονγκ, από την άλλη, περιγράφεται η αμφίθυμη ψυχική διάθεση του πρωταγωνιστή. Πότε τρυφερός με την εγγόνα του, άλλοτε γεμάτος οργή και ζωώδη ένστικτα. Στιγμές- στιγμές κοινωνικός και αλληλέγγυος, άλλες πάλι ζωώδης κι επιθετικός.

Απέναντι στον παραδοσιακό Γιόχαν, στην εγγονή του και στους δικούς του ανθρώπους, κατοικεί μια άλλη αγροτική φαμίλια, άλλης κοπής και αρχής. Υιοθετούν ο,τιδήποτε αποτελεί εξέλιξη για τις αγροτικές εργασίες, αποκτούν εγγράμματη κουλτούρα, μοιάζουν όμως να υιοθετούν αρχές εκμετάλλευσης για τους ουσιαστικά συντοπίτες τους. Θα μπορούσαν να θεωρηθούν εκπρόσωποι μιας φιλοπρόοδης αντίληψης για τους αγροτικούς πληθυσμούς, όπως και φερέφωνα μια οικονομικής ντιρεκτίβας. Ο Γιόχαν τους θεωρεί ενόχους για το φονικό, ίσως όμως και να λαθεύει.

Ο ίδιος εκπροσωπεί μια «μπρουτάλ», γήινη κατασκευή (συνεχείς οι αναφορές στη σωματικότατα του ατόμου, με σκηνές από ούρηση ως αυνανισμό), οι «απέναντι», όπως τους αποκαλούν, προβάλλουν το προσωπείο ενός κατά βάθος βάρβαρου πολιτισμού. Αυτό το «κατά βάθος» είναι που ψάχνει συνεχώς ο Γιόχαν, με αντιδράσεις να καλύπτουν ολόκληρο το δυνατό φάσμα. Τι κουβαλάει, άραγε, η ψυχούλα του; Αρχέγονο πάθος ή καταγωγική επιθετικότητα (ας αναλογισθούμε τις χαρακτηριστικές σκηνές με τη σύγκρουση των ιπποποτάμων); Άραγε οι «απέναντι» είναι πραγματικά εχθροί ή απλά ψευδαίσθηση απειλής από τον «ξένο»; Τα ερωτήματα ξεχύνονται συνέχεια, με χειμαρρώδη ορμή, οι απαντήσεις χάνονται στις εκβολές τους, όπως προδίδει και το τελικό, αμφίσημο βλέμμα. Μαζί κι ο σκηνοθέτης, πνίγεται σε κάποια από αυτά. Σε άλλες περιπτώσεις, όμως, επιδεικνύει αξιοθαύμαστη ευκρίνεια στη σκέψη και στις εικόνες του. Είπαμε, είναι μια ταινία αντιφατική.

Αξιολόγηση: **1/2

Διαβάστε επίσης:

«Supergirl»: Η DC έδωσε μια πρώτη γεύση από τις μάχες της Milly Alcock με τον Krem of the Yellow Hills (photos/video)

Ένα ντοκιμαντέρ για την τσακώνικη γλώσσα

Universal: Η μεγάλη επιστροφή του John Hannah στο «The Mummy 4»

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.