Τριάντα χρόνια μετά τον θάνατο του Ανδρέα Παπανδρέου, στις 23 Ιουνίου 1996, το ερώτημα εξακολουθεί να πλανάται πάνω από τη Χαριλάου Τρικούπη και αφορά στο κατά πόσο μοιάζει το σημερινό ΠΑΣΟΚ με το κόμμα που ίδρυσε και οδήγησε δύο φορές στην εξουσία ο ιστορικός του ηγέτης. Και ακόμη περισσότερο, αν μπορεί το σημερινό ΠΑΣΟΚ να ξαναγίνει πρωταγωνιστής της πολιτικής ζωής, όπως υπήρξε επί Ανδρέα, ή η σύγκριση ανήκει πλέον αποκλειστικά στο πεδίο της ιστορίας.

Η απάντηση δεν είναι απλή, διότι το σημερινό ΠΑΣΟΚ βρίσκεται ταυτόχρονα πολύ κοντά και πολύ μακριά από τον ιδρυτή του.

• Κοντά, γιατί εξακολουθεί να επικαλείται το όνομά του, να αντλεί συμβολικό κεφάλαιο από την ιστορική του διαδρομή και να διατηρεί ως πυρήνα της ταυτότητάς του την κοινωνική κινητικότητα, το κοινωνικό κράτος και την υπεράσπιση των μεσαίων και λαϊκών στρωμάτων.
• Μακριά, γιατί το πολιτικό περιβάλλον, οι κοινωνικές συμμαχίες και η ίδια η φυσιογνωμία του κόμματος έχουν αλλάξει δραματικά.

Ο Ανδρέας Παπανδρέου δεν δημιούργησε απλώς ένα κόμμα. Δημιούργησε ένα πολιτικό ρεύμα που κατάφερε να εκφράσει ταυτόχρονα κοινωνικές διεκδικήσεις, εθνική αυτοπεποίθηση και προσδοκίες κοινωνικής ανόδου. Το ΠΑΣΟΚ της δεκαετίας του ’80 ήταν κάτι πολύ περισσότερο από ένας κομματικός μηχανισμός. Ήταν ένα ευρύ κοινωνικό μπλοκ εξουσίας, με βαθιές ρίζες στην κοινωνία και έντονο συναισθηματικό δεσμό με τους ψηφοφόρους του.

Το σημερινό ΠΑΣΟΚ δεν διαθέτει τίποτα από αυτά στον ίδιο βαθμό.

• Δεν έχει τη μαζικότητα εκείνης της εποχής. Δεν έχει τη δυνατότητα να διαμορφώνει μόνο του την πολιτική ατζέντα. Δεν διαθέτει έναν ηγέτη με την πολιτική ακτινοβολία του Ανδρέα. Κυρίως όμως δεν έχει ακόμη βρει εκείνο το μεγάλο αφήγημα που θα μπορούσε να ενώσει διαφορετικές κοινωνικές ομάδες κάτω από μια κοινή πολιτική πρόταση.

Ακόμη και όσοι βρίσκονται σήμερα στην ηγεσία ή στα κορυφαία κλιμάκια του κόμματος γνωρίζουν ότι η αναφορά στον Ανδρέα λειτουργεί συχνά ως δίκοπο μαχαίρι. Από τη μία πλευρά αποτελεί το ισχυρότερο πολιτικό brand που διαθέτει το ΠΑΣΟΚ και από την άλλη, δημιουργεί ένα μέτρο σύγκρισης σχεδόν αδύνατο να καλυφθεί.

Η σκιά του Ανδρέα πάνω από το ΠΑΣΟΚ

Η «βαριά σκιά» του Ανδρέα δεν έχει φύγει ποτέ από το ΠΑΣΟΚ. Αντιθέτως, σε περιόδους πολιτικής αδυναμίας γίνεται ακόμη πιο έντονη. Κάθε συζήτηση για την πορεία του κόμματος καταλήγει σχεδόν αναπόφευκτα σε αναφορές στον ιδρυτή του, κάθε αναζήτηση νέας στρατηγικής συγκρίνεται με τη στρατηγική που εκείνος ακολούθησε και κάθε ηγεσία καλείται, άμεσα ή έμμεσα, να απαντήσει αν μπορεί να εμπνεύσει όσο εκείνος.

Ίσως μάλιστα αυτό να αποτελεί και το μεγαλύτερο πρόβλημα των επιγόνων του. Δεν έχουν να ανταγωνιστούν μόνο τους πολιτικούς αντιπάλους τους, αλλά και ένα ιστορικό αποτύπωμα που εξακολουθεί να λειτουργεί ως σημείο αναφοράς για μεγάλο μέρος της παράταξης.

Ταυτόχρονα, όμως, θα ήταν λάθος να θεωρήσει κανείς ότι η επιστροφή σε ένα «ΠΑΣΟΚ του 1981» είναι εφικτή ή ακόμη και επιθυμητή. Η Ελλάδα του 2026 δεν είναι η Ελλάδα της Μεταπολίτευσης. Οι κοινωνικές διαιρέσεις έχουν αλλάξει, τα κόμματα είναι λιγότερο μαζικά, οι ψηφοφόροι πιο ευμετάβλητοι και η πολιτική πολύ πιο κατακερματισμένη.

Το ζητούμενο για το σημερινό ΠΑΣΟΚ δεν είναι να αναπαραστήσει τον Ανδρέα Παπανδρέου. Είναι να ανακαλύψει τι θα σήμαινε μια σύγχρονη εκδοχή του πολιτικού του ενστίκτου: είναι η ικανότητα να διαβάζει τις κοινωνικές μεταβολές πριν από τους αντιπάλους του και να οικοδομεί γύρω τους μια πλειοψηφία.

Πρωταγωνιστικός ρόλος

Εδώ ακριβώς βρίσκεται και η απάντηση στο ερώτημα αν μπορεί να πρωταγωνιστήσει ξανά. Όχι, δεν μπορεί να γίνει ξανά το ΠΑΣΟΚ του 48% ή του 46%. Οι εποχές αυτές έχουν περάσει ανεπιστρεπτί. Μπορεί όμως να εξελιχθεί σε κυρίαρχη δύναμη του προοδευτικού χώρου και να διεκδικήσει ξανά κυβερνητικό ρόλο, εφόσον καταφέρει να πείσει ότι εκφράζει κάτι περισσότερο από τη νοσταλγία μιας ένδοξης ιστορικής περιόδου.

Τριάντα χρόνια μετά τον θάνατο του Ανδρέα Παπανδρέου, η μεγαλύτερη πρόκληση για το ΠΑΣΟΚ παραμένει η ίδια και είναι να αποφασίσει αν θέλει να είναι ο θεματοφύλακας μιας ιστορικής κληρονομιάς ή ο δημιουργός ενός νέου πολιτικού κεφαλαίου.

Διότι η Ιστορία μπορεί να εμπνέει, αλλά δεν αρκεί για να κερδίσει εκλογές. Και όσο το κόμμα αναζητά τον επόμενο μεγάλο του βηματισμό, το ερώτημα που παραμένει ανοιχτό είναι ποιος ακολουθεί σήμερα τον Ανδρέα και ποιος απλώς τον επικαλείται;

Διαβάστε επίσης:

Επιστροφή στην αισιοδοξία, λόγω Μέσης Ανατολής

Κατά του όρου «γυναικοκτονία» η Καρυστιανού: «Τονίζει τη διάκριση μεταξύ γυναικών και ανδρών»

Τουρνάς: «Στοχευμένοι έλεγχοι για τα ακαθάριστα οικόπεδα από την Τρίτη 23/6»

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.