Η ελληνική διπλωματία στη μέγγενη: Το τουρκολιβυκό, τα οικόπεδα στην Κρήτη, το καλώδιο και το Κάιρο – Ομολογία αδυναμίας από Γεραπετρίτη

Η επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της ανατολικής Λιβύης δεν μεταβάλλει από μόνη της τη νομική υπόσταση μιας συμφωνίας την οποία η Αθήνα θεωρεί παράνομη και ανυπόστατη. Μεταβάλλει, όμως, τους πολιτικούς συσχετισμούς στην Ανατολική Μεσόγειο και υποχρεώνει την ελληνική διπλωματία να επανεξετάσει συνολικά μια στρατηγική η οποία βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με προβλήματα σε πολλά διαφορετικά μέτωπα.

Η εξέλιξη στη Βεγγάζη είναι ιδιαίτερα αρνητική για την Αθήνα, όχι μόνο επειδή ενισχύει πολιτικά το μνημόνιο του 2019, αλλά κυρίως επειδή καταρρίπτει την προσδοκία ότι η ανατολική Λιβύη και η πλευρά του Χαλίφα Χαφτάρ θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως ανάχωμα στην τουρκική επιρροή.

Η Τουρκία κατάφερε σταδιακά να αποκτήσει σημαντική επιρροή και στα δύο κέντρα εξουσίας της διαιρεμένης Λιβύης, ενώ η Ελλάδα, παρά τις αλλεπάλληλες επαφές και τις προσπάθειες επαναπροσέγγισης τόσο με την Τρίπολη όσο και με τη Βεγγάζη, βλέπει σήμερα τη Βουλή που ελέγχεται από την ανατολική πλευρά να επικυρώνει τη συμφωνία που επί χρόνια απέρριπτε.

Η εξέλιξη επιβεβαιώνει την τουρκική κυριαρχία στα λιβυκά δρώμενα και βάζει τέλος στις ψευδαισθήσεις ότι η Αθήνα θα μπορούσε να ανταγωνιστεί την Άγκυρα επί ίσοις όροις στη Λιβύη. Η σημερινή ομολογία του Γιώργου Γεραπετρίτη ότι η Αθήνα δεν μπορούσε να επηρεάσει τις αποφάσεις της Λιβύης είναι δηλωτική της αμηχανίας και των αδιεξόδων που επικρατούν στην ελληνική εξωτερική πολιτική.

Η Λιβύη δεν είναι πλέον μόνο το τουρκολιβυκό

Το πρόβλημα για την Αθήνα είναι ότι η διαφορά με τη Λιβύη δεν εξαντλείται πλέον στο μνημόνιο του 2019. Η λιβυκή πλευρά έχει εγείρει ενστάσεις και για τις ελληνικές κινήσεις νοτίως της Κρήτης, αμφισβητώντας θαλάσσιες περιοχές στις οποίες η Ελλάδα προχωρά σε έρευνες υδρογονανθράκων. Αυτό σημαίνει ότι η επικείμενη δραστηριοποίηση της Chevron αποκτά ακόμη μεγαλύτερη γεωπολιτική σημασία.

Η Αθήνα θεωρεί ότι τα συγκεκριμένα θαλάσσια οικόπεδα βρίσκονται εντός της ελληνικής υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ και έχει απορρίψει τις λιβυκές αιτιάσεις. Ωστόσο, η πολιτική πραγματικότητα είναι ότι η Ελλάδα βρίσκεται πλέον απέναντι σε μια λιβυκή θέση η οποία, σε κρίσιμα σημεία, επηρεάζεται από το τουρκολιβυκό μνημόνιο.

Και εδώ ακριβώς βρίσκεται το πρόβλημα. Η ελληνική στρατηγική των προηγούμενων ετών – με κεντρική ευθύνη του Γιώργου Γεραπετρίτη, αλλά νωρίτερα και του Νίκου Δένδια – στηρίχθηκε στην εκτίμηση ότι υπήρχε δυνατότητα να διαχωριστεί η Βεγγάζη από την Τρίπολη και, κατ’ επέκταση, να απομονωθεί πολιτικά το τουρκολιβυκό μνημόνιο στο εσωτερικό της ίδιας της Λιβύης.

Η επικύρωση της συμφωνίας από την ανατολική Λιβύη δείχνει ότι αυτή η στρατηγική δεν απέδωσε.

Η δύσκολη εξίσωση με την Αίγυπτο

Την ίδια στιγμή, η Αθήνα οφείλει να παρακολουθεί πολύ προσεκτικά τις κινήσεις του Καΐρου. Η Αίγυπτος παραμένει ένας από τους σημαντικότερους εταίρους της Ελλάδας στην Ανατολική Μεσόγειο και εξακολουθεί να απορρίπτει το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Η τριμερής συνεργασία Ελλάδας, Κύπρου και Αιγύπτου παραμένει ενεργή, ενώ το Κάιρο έχει επανειλημμένα ταχθεί υπέρ των οριοθετήσεων που βασίζονται στο Διεθνές Δίκαιο.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η Αίγυπτος προτίθεται να οργανώσει τη στρατηγική της στην περιοχή με αποκλειστικό γνώμονα τις ελληνικές επιδιώξεις.

Οι σχέσεις Καΐρου και Άγκυρας έχουν βελτιωθεί αισθητά, ενώ στην Τουρκία καλλιεργείται ήδη η προσδοκία ότι η προσέγγιση θα μπορούσε κάποια στιγμή να φτάσει ακόμη και σε συζήτηση για τις θαλάσσιες ζώνες.

Η Αίγυπτος έχει τα δικά της συμφέροντα, επιδιώκει να διατηρεί ανοικτούς διαύλους με την Τουρκία και δεν έχει κανέναν λόγο να επιλέξει μια μόνιμη μετωπική αντιπαράθεση με την Άγκυρα για λογαριασμό της Αθήνας.

Για την ελληνική διπλωματία αυτό σημαίνει ότι η σχέση με το Κάιρο πρέπει να θεωρείται εξαιρετικά σημαντική, όχι όμως δεδομένη και πολύ περισσότερο όχι αποκλειστική.

Ο Φιντάν και το μήνυμα για το καλώδιο

Μέσα σε αυτό το ήδη σύνθετο περιβάλλον έρχεται και η σημερινή παρέμβαση του Χακάν Φιντάν για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου. Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών δηλώνει ότι η Άγκυρα δεν έχει αντίρρηση στην κατασκευή του καλωδίου, θέτει όμως έναν πολύ συγκεκριμένο όρο για τις έρευνες: θέλει γραπτή και όχι προφορική ενημέρωση.

Η διατύπωση δεν είναι καθόλου αθώα. Η Αθήνα έχει αποφύγει μέχρι σήμερα μια τέτοια διαδικασία, καθώς μια επίσημη γραπτή ενημέρωση προς την Τουρκία για έρευνες σε περιοχές στις οποίες η ελληνική πλευρά θεωρεί ότι ασκεί κυριαρχικά δικαιώματα θα μπορούσε να δημιουργήσει πολιτικά και διπλωματικά την εντύπωση ότι αναγνωρίζεται κάποια μορφή τουρκικής αρμοδιότητας.

Η Άγκυρα από την πλευρά της επιμένει ακριβώς σε αυτό. Δεν εμφανίζεται να λέει «όχι» στο καλώδιο, αλλά επιχειρεί να κατοχυρώσει διαδικαστικό ρόλο στις έρευνες, ζητώντας γραπτή ειδοποίηση και συντεταγμένες.

Το ζήτημα επομένως δεν είναι εάν η Τουρκία θέλει ή δεν θέλει να ποντιστεί ένα καλώδιο. Είναι υπό ποιους όρους θα πραγματοποιηθούν οι έρευνες και τι προηγούμενο μπορεί να δημιουργήσει η διαδικασία που θα ακολουθηθεί.

Και αυτό γίνεται ακόμη πιο κρίσιμο καθώς η Αθήνα προετοιμάζεται για την επανέναρξη των βυθομετρικών εργασιών, μετά τη μακρά περίοδο στασιμότητας που ακολούθησε τα γεγονότα της Κάσου.

Και στο βάθος η σχέση με το Ισραήλ

Υπάρχει, τέλος, ένας ακόμη παράγοντας που η Αθήνα δεν μπορεί πλέον να αποφεύγει να συνυπολογίσει: η σχέση της με το Ισραήλ. Η στρατηγική συνεργασία Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ οικοδομήθηκε επί χρόνια ως ένας από τους βασικούς άξονες της ελληνικής πολιτικής στην Ανατολική Μεσόγειο. Είχε και εξακολουθεί να έχει σημαντικές αμυντικές, ενεργειακές και γεωπολιτικές διαστάσεις.

Ωστόσο, η σχεδόν πλήρης πολιτική ταύτιση της Αθήνας με τις ισραηλινές επιλογές στην περιοχή έχει πλέον κόστος. Οι ισορροπίες στη Μέση Ανατολή μεταβάλλονται, η Τουρκία διευρύνει τις σχέσεις της με αραβικά κράτη, η Αίγυπτος ακολουθεί μια πολύ πιο σύνθετη και πολυδιάστατη στρατηγική και η Λιβύη αποδεικνύεται πεδίο στο οποίο η τουρκική επιρροή έχει ενισχυθεί θεαματικά.

Η Ελλάδα επομένως χρειάζεται να αναρωτηθεί εάν μια πολιτική που επένδυσε τόσο πολύ στον άξονα με το Ισραήλ διεύρυνε τελικά τα περιθώρια κινήσεών της ή περιόρισε τη δυνατότητά της να συνομιλεί και να οικοδομεί ερείσματα σε έναν αραβικό κόσμο που αλλάζει.

Το κύριο ερώτημα ίσως είναι αν πρέπει να εγκαταλειφθεί η στρατηγική σχέση με το Ισραήλ. Έτσι κι αλλιώς φαίνεται δύσκολο να εγκαταλειφθεί, καθώς κατά ένα περίεργο λόγο την πιστεύουν και κόμματα της αντιπολίτευσης, πέρα από την κυβέρνηση. Είναι αν αυτή μπορεί να αποτελεί σχεδόν τη μοναδική σταθερά μιας ελληνικής στρατηγικής για την Ανατολική Μεσόγειο.

Η ανάγκη επανασχεδιασμού

Η επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου δεν δημιουργεί από μόνη της ένα νέο νομικό καθεστώς στην Ανατολική Μεσόγειο. Δημιουργεί όμως μια νέα πολιτική πραγματικότητα.

Η Τουρκία έχει πλέον ισχυρή επιρροή τόσο στην Τρίπολη όσο και στη Βεγγάζη. Η Λιβύη αμφισβητεί ελληνικές θέσεις και νοτίως της Κρήτης. Η Αίγυπτος διατηρεί τη στρατηγική συνεργασία με την Αθήνα, αλλά ταυτόχρονα βελτιώνει τις σχέσεις της με την Άγκυρα. Η Τουρκία θέτει συγκεκριμένους όρους για τις έρευνες του καλωδίου, ενώ η Αθήνα πρέπει παράλληλα να προστατεύσει τις έρευνες της Chevron και να διατηρήσει ενεργές τις σχέσεις της με τις αραβικές χώρες.

Δεν πρόκειται πλέον για τέσσερα ή πέντε διαφορετικά προβλήματα. Είναι διαφορετικές εκφράσεις της ίδιας μεγάλης γεωπολιτικής εξίσωσης.

Και ίσως η σημαντικότερη συνέπεια της απόφασης στη Βεγγάζη είναι ακριβώς αυτή: ότι υποχρεώνει την Αθήνα να εγκαταλείψει βεβαιότητες των προηγούμενων ετών και να ξαναδεί ολόκληρη την εικόνα.

Με λιγότερες προσδοκίες για «δεδομένους» συμμάχους, περισσότερους ανοικτούς διαύλους και κυρίως με μια στρατηγική που θα λαμβάνει υπόψη ότι η Τουρκία δεν αντιμετωπίζεται πλέον από τις περισσότερες χώρες της περιοχής ως δύναμη που πρέπει να απομονωθεί, αλλά ως δύναμη με την οποία πρέπει να συνεννοηθούν.

Αυτό είναι ίσως και το δυσκολότερο νέο δεδομένο για την ελληνική διπλωματία.

Διαβάστε επίσης:

Σωκράτης Βαρδάκης: Αποδέχεται την έδρα η οποία «ανήκει στο κόμμα» – «Τηρώ την υπογραφή μου, μένω στον ΣΥΡΙΖΑ»

Νέο κατόρθωμα Λαζαρίδη: Έκανε τη Γιαννακοπούλου να ξεσπάσει σε κλάματα on air – «Είστε πολιτικός βούρκος», του είπε η βουλευτής του ΠΑΣΟΚ (video)

Τι δείχνουν τα ποιοτικά στοιχεία για τις δυνατότητες Μητσοτάκη, Τσίπρα, Ανδρουλάκη στους ψηφοφόρους της Αττικής

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.