Λιβύη: 7 χρόνια επένδυσης στον Χαφτάρ και στο τέλος η Βεγγάζη έπεσε στα… χέρια των Τούρκων – Πώς βούλιαξε η αποστολή Δένδια και Γεραπετρίτη

Χρειάστηκαν σχεδόν επτά χρόνια, αλλεπάλληλες διπλωματικές αποστολές, επισκέψεις υπουργών, επαναλειτουργία πρεσβείας και προξενείου, επαφές με τον Χαλίφα Χαφτάρ και αργότερα με τους γιους του, για να φτάσει τελικά η Αθήνα στο ακριβώς αντίθετο αποτέλεσμα από εκείνο που επιδίωκε: το τουρκολιβυκό μνημόνιο, που το 2019 είχε υπογράψει η κυβέρνηση της Τρίπολης, εγκρίθηκε πλέον και από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Ανατολικής Λιβύης.

Η απόφαση της Βεγγάζης δεν καθιστά, βεβαίως, νόμιμο το μνημόνιο. Η Αθήνα εξακολουθεί να το θεωρεί παράνομο, άκυρο και αντίθετο προς το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας. Αποτελεί, όμως, μια βαριά πολιτική και διπλωματική εξέλιξη για την ελληνική στρατηγική στη Λιβύη, ακριβώς επειδή η κυβέρνηση Μητσοτάκη είχε επενδύσει επί χρόνια στην οικοδόμηση ιδιαίτερων σχέσεων με την πλευρά Χαφτάρ.

Από τη ρήξη με την Τρίπολη στην επένδυση στον Χαφτάρ

Όλα άρχισαν στα τέλη του 2019. Η κυβέρνηση της Τρίπολης υπό τον Φαγέζ αλ Σάρατζ υπέγραψε με την Τουρκία το μνημόνιο για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών, αγνοώντας πλήρως την επήρεια ελληνικών νησιών και κυρίως της Κρήτης.

Η Αθήνα αντέδρασε έντονα και οι σχέσεις με την Τρίπολη οδηγήθηκαν σε βαθιά κρίση. Παράλληλα, η ελληνική διπλωματία στράφηκε προς την Ανατολική Λιβύη και τον Χαλίφα Χαφτάρ, ο οποίος εκείνη την περίοδο βρισκόταν σε ανοιχτή σύγκρουση με την κυβέρνηση Σάρατζ.

Τον Ιανουάριο του 2020 ο ίδιος ο Χαφτάρ βρέθηκε στην Αθήνα και συναντήθηκε με τον τότε υπουργό Εξωτερικών Νίκο Δένδια. Το μήνυμα της ελληνικής πλευράς ήταν σαφές: μεταξύ των ζητημάτων που τέθηκαν ήταν και η «αναγνώριση της ακυρότητας των παράνομων μνημονίων ανάμεσα στην Τουρκία και στην κυβέρνηση Σάρατζ».

Η Αθήνα θεωρούσε τότε ότι είχε βρει στην Ανατολική Λιβύη ένα σημαντικό αντίβαρο στην τουρκική επιρροή και, κυρίως, έναν λιβυκό πόλο εξουσίας που αμφισβητούσε το μνημόνιο της Άγκυρας με την Τρίπολη.

Ο Δένδιας, η Βεγγάζη και η πολιτική των δύο πλευρών

Μετά την κατάπαυση του πυρός και τη δημιουργία νέας μεταβατικής κυβέρνησης στη Λιβύη, η Αθήνα επιχείρησε να αποκαταστήσει τις σχέσεις της και με τη δυτική πλευρά της χώρας.

Τον Απρίλιο του 2021 επαναλειτούργησε η ελληνική πρεσβεία στην Τρίπολη και στις 6 Απριλίου ο Κυριάκος Μητσοτάκης, συνοδευόμενος από τον Νίκο Δένδια, επισκέφθηκε τη λιβυκή πρωτεύουσα.

Μόλις έξι ημέρες αργότερα, όμως, στις 12 Απριλίου, ο Δένδιας βρισκόταν στην Ανατολική Λιβύη, συναντώντας πολιτικούς παράγοντες και υψηλόβαθμους αξιωματούχους.

Ήταν ουσιαστικά η απαρχή της πολιτικής των δύο διαύλων: επαφές με την αναγνωρισμένη κυβέρνηση στην Τρίπολη, αλλά ταυτόχρονα διατήρηση και ενίσχυση της ειδικής σχέσης με τη Βεγγάζη.

Η σημασία που απέδιδε η Αθήνα στην Ανατολική Λιβύη φάνηκε και από μία ακόμη κίνηση. Η Ελλάδα ήταν η πρώτη χώρα που επαναλειτούργησε το Γενικό Προξενείο της στη Βεγγάζη, τον Μάιο του 2021, ενώ το 2022 το Υπουργείο Εξωτερικών διόρισε ειδικό απεσταλμένο για τη Λιβύη.

Τον Νοέμβριο του 2022 ο Δένδιας βρέθηκε ξανά στη χώρα. Μετά το γνωστό διπλωματικό επεισόδιο στην Τρίπολη, όπου αρνήθηκε να κατέβει από το αεροσκάφος, συνέχισε την αποστολή του στην Ανατολική Λιβύη.

Η επιλογή ήταν σταθερή: η Αθήνα δεν ήθελε να χάσει τον δίαυλο με τον Χαφτάρ.

Ο Γεραπετρίτης ξαναχτίζει τη σχέση

Η προσπάθεια εντάθηκε ιδιαίτερα από το καλοκαίρι του 2025. Τον Ιούλιο εκείνης της χρονιάς ο Γιώργος Γεραπετρίτης πήγε στη Βεγγάζη και συναντήθηκε με τον ίδιο τον Χαφτάρ αλλά και μέλη της οικογένειάς του, συζητώντας μεταξύ άλλων για τις θαλάσσιες ζώνες, το μεταναστευτικό και τη διμερή συνεργασία.

Η ελληνική πλευρά μιλούσε πλέον ανοιχτά για την ανάγκη ανάπτυξης των σχέσεων με την Ανατολική Λιβύη, προσδοκώντας «απτά αποτελέσματα».

Και η προσπάθεια δεν σταμάτησε εκεί. Τον Μάρτιο του 2026 ο Γεραπετρίτης επέστρεψε στη Βεγγάζη, συναντήθηκε ξανά με τον Χαλίφα Χαφτάρ και τον Χάλεντ Χαφτάρ και παρέστη στα εγκαίνια του νέου κτηρίου του ελληνικού Γενικού Προξενείου.

Το ίδιο το υπουργείο Εξωτερικών περιέγραφε ως σκοπό της επίσκεψης την περαιτέρω ανάπτυξη της «λειτουργικής σχέσης μεταξύ Αθήνας και Βεγγάζης» και την αξιοποίηση της «θετικής δυναμικής» που είχε δημιουργηθεί.

Λίγους μήνες αργότερα, τον Ιούνιο του 2026, ήρθε στην Αθήνα και ο Σαντάμ Χαφτάρ. Το ΥΠΕΞ χαρακτήριζε τότε την επίσκεψή του επιβεβαίωση της κοινής βούλησης για περαιτέρω ενίσχυση της συνεργασίας και των διαύλων επικοινωνίας με την Ανατολική Λιβύη.

Στο τραπέζι είχαν μπει πλέον οικονομικές σχέσεις, ελληνικές επενδύσεις, ενέργεια, κατασκευές, αεροπορική σύνδεση Αθήνας-Βεγγάζης, μεταναστευτικό και, φυσικά, οι θαλάσσιες ζώνες.

Και τελικά η Άγκυρα μπήκε στη Βεγγάζη

Μόνο που την ίδια περίοδο άλλαζε και κάτι άλλο: η Τουρκία αποκαθιστούσε μεθοδικά τις σχέσεις της με την πλευρά Χαφτάρ.

Η Άγκυρα, που κάποτε αποτελούσε τον βασικό στρατιωτικό αντίπαλο της Ανατολικής Λιβύης λόγω της υποστήριξής της στην Τρίπολη, άρχισε να οικοδομεί οικονομικούς και πολιτικούς διαύλους και με τη Βεγγάζη.

Και εκεί βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη ελληνική αποτυχία.

Η Αθήνα φαίνεται ότι θεώρησε επί χρόνια πως η αντίθεση Χαφτάρ – Τρίπολης και η παλιά σύγκρουση Χαφτάρ – Τουρκίας δημιουργούσαν ένα σχεδόν φυσικό κοινό συμφέρον Ελλάδας και Ανατολικής Λιβύης απέναντι στο τουρκολιβυκό μνημόνιο.

Η πραγματικότητα αποδείχθηκε πολύ πιο σκληρή.

Η Τουρκία δεν αρκέστηκε στη σχέση της με την Τρίπολη. Μπήκε οικονομικά και πολιτικά και στην Ανατολική Λιβύη και κατάφερε τελικά αυτό ακριβώς που η ελληνική διπλωματία προσπαθούσε επί χρόνια να αποτρέψει: να πάψει το τουρκολιβυκό μνημόνιο να αποτελεί αποκλειστικά επιλογή της δυτικής Λιβύης και να αποκτήσει πολιτική στήριξη και στην Ανατολή.

Από το «ακυρώστε το μνημόνιο» του 2020 στην έγκρισή του το 2026

Κάπως έτσι κλείνει ένας κύκλος με ιδιαίτερα δυσάρεστο τρόπο για την Αθήνα.

Τον Ιανουάριο του 2020 ο Νίκος Δένδιας συζητούσε στην Αθήνα με τον Χαλίφα Χαφτάρ για την ακυρότητα του τουρκολιβυκού μνημονίου.

Το 2025 και το 2026 ο Γιώργος Γεραπετρίτης πραγματοποιούσε αλλεπάλληλες επαφές με την οικογένεια Χαφτάρ και η κυβέρνηση μιλούσε για «θετική δυναμική» στις σχέσεις Αθήνας-Βεγγάζης.

Και τον Οκτώβριο του 2026 η Βουλή των Αντιπροσώπων της Ανατολικής Λιβύης ενέκρινε το ίδιο τουρκολιβυκό μνημόνιο που η Αθήνα προσπαθούσε από το 2019 να απομονώσει και να ακυρώσει πολιτικά.

Βεβαίως, στα χρόνια αυτά υπήρξαν επιμέρους αποτελέσματα. Άνοιξαν δίαυλοι επικοινωνίας και με τις δύο πλευρές, ξεκίνησαν τεχνικές συνομιλίες για την οριοθέτηση ΑΟΖ και αναπτύχθηκε συνεργασία στο μεταναστευτικό και σε οικονομικά ζητήματα.

Αλλά στο κρισιμότερο γεωπολιτικό ζήτημα για την Ελλάδα η εικόνα είναι δύσκολο να ωραιοποιηθεί.

Η κυβέρνηση επένδυσε πολιτικό και διπλωματικό κεφάλαιο στην Ανατολική Λιβύη ακριβώς επειδή τη θεωρούσε αντίβαρο στην επιρροή της Τουρκίας και στο μνημόνιο του 2019.

Επτά χρόνια αργότερα, όχι μόνο δεν κατάφερε να απομακρύνει τη Λιβύη από το τουρκολιβυκό μνημόνιο, αλλά είδε και την πλευρά στην οποία είχε επενδύσει περισσότερο να το εγκρίνει.

Και αυτό αποτελεί πλέον ένα από τα σοβαρότερα ερωτήματα για τον απολογισμό της ελληνικής πολιτικής στη Λιβύη.

Διαβάστε επίσης:

Τσίπρας για ευλογιά αιγοπροβάτων: «Δεν προχώρησαν σε εμβολιασμό γιατί θα φαινόταν πως δεν έχουμε 82.000 παραγωγούς»

Πανηγυρίζει ο Σαντάμ Χαφτάρ για την κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου – Χαιρετίζει την απόφαση η Άγκυρα, «νομικά αβάσιμη» λέει η Αθήνα

ΚΚΕ για τουρκολιβυκό μνημόνιο: Υπόλογη η κυβέρνηση με τα “πήγαινε έλα” των υπουργών της στη Λιβύη

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.