Το καλώδιο των δισεκατομμυρίων, οι Γάλλοι και η σύμβαση που παραμένει στο «σκοτάδι» – Πικρές αλήθεια και άβολα ερωτήματα

Ένα έργο που παρουσιάζεται ως στρατηγική προτεραιότητα για την Ελλάδα, την Κύπρο και την Ευρώπη εξακολουθεί να συνοδεύεται από κρίσιμα αναπάντητα ερωτήματα. Η συμφωνία με τη γαλλική Meridiam προβλήθηκε ως βήμα που ενισχύει τη χρηματοδότηση και επιμερίζει τον κίνδυνο. Ωστόσο, μέχρι χθες, δεν είχε δημοσιοποιηθεί νεότερη, επίσημα επιβεβαιωμένη απάντηση του ΑΔΜΗΕ στις ερωτήσεις των ρυθμιστικών αρχών.

Το πλήρες χρηματοδοτικό σχήμα παραμένει υπό διαμόρφωση και οι δημόσια διατυπωμένες αποφάσεις δεν εγγυώνται ότι οι επενδυτές θα αναλάβουν κάθε πρόσθετη δαπάνη που ενδεχομένως προκύψει. Την ίδια ώρα, η Τουρκία εξακολουθεί να αμφισβητεί τις έρευνες στις επίμαχες θαλάσσιες περιοχές και απαιτεί να της ζητηθεί η άδεια για να συναινέσει ακόμη και στις υποθαλάσσιες έρευνες. Αξίζει αυτό το καλώδιο και η σύμβασή του, υπό τους όρους αυτούς, να οδηγήσουν σε μια ένταση;

Το καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου παρουσιάζεται από ετών από την κυβέρνηση ως έργο στρατηγικής σημασίας για την ενεργειακή ασφάλεια, την ευρωπαϊκή διασύνδεση και τη γεωπολιτική θέση των δύο χωρών. Αν και η Κύπρος τεχνικά εμφανίζει ενεργειακή επάρκεια, η πολιτική σημασία του είναι αναμφισβήτητη. Δεν αρκεί, όμως, για να απαντήσει στα ερωτήματα που συνοδεύουν ένα έργο προϋπολογισμού περίπου 1,9 δισ. ευρώ: ποιος αναλαμβάνει πραγματικά το χρηματοδοτικό ρίσκο, ποιος καλύπτει ενδεχόμενες υπερβάσεις και ποιος προστατεύει τους καταναλωτές από έναν λογαριασμό που μπορεί να αποδειχθεί πολύ μεγαλύτερος από τον αρχικό σχεδιασμό;

Η συμφωνία για την είσοδο της γαλλικής Meridiam ως πλειοψηφικού μετόχου στην Great Sea Interconnector (GSI), τον Αύγουστο, παρουσιάστηκε ως σημαντική εξέλιξη για την προώθηση του έργου. Δεν αποτελεί, ωστόσο, από μόνη της απόδειξη ότι εξασφαλίστηκε το σύνολο της χρηματοδότησης, ότι κατανεμήθηκαν οριστικά οι κίνδυνοι ή ότι οι καταναλωτές δεν θα επιβαρυνθούν με πρόσθετες δαπάνες. Και όσο αυτά τα ζητήματα παραμένουν ανοιχτά, τόσο πιο επιτακτική γίνεται η ανάγκη για πλήρη ενημέρωση.

Η Meridiam μπαίνει στο έργο. Με ποιους όρους;

Στις 5 Αυγούστου ανακοινώθηκε η συμφωνία για την είσοδο της Meridiam ως πλειοψηφικού μετόχου στην GSI, με ποσοστό 66%. Ο ΑΔΜΗΕ διατηρεί συμμετοχή και κρίσιμο ρόλο στην τεχνική υλοποίηση. Παράλληλα, υπεγράφη συμφωνία μεταξύ ΑΔΜΗΕ, GSI και Nexans για τις έρευνες βυθού που απαιτούνται για την προώθηση του έργου. Η εξέλιξη έχει πολιτική και επιχειρηματική σημασία. Δεν απαντά, όμως, σε όλα τα ουσιώδη ερωτήματα.

Ποιοι είναι οι ακριβείς όροι της συμφωνίας μεταξύ Meridiam και ΑΔΜΗΕ; Ποιες προϋποθέσεις πρέπει να εκπληρωθούν για να ολοκληρωθεί η μεταβίβαση; Ποια κεφάλαια δεσμεύεται να εισφέρει ο νέος επενδυτής; Ποιο μέρος της χρηματοδότησης θα καλυφθεί με ίδια κεφάλαια και ποιο με τραπεζικό δανεισμό; Ποιος θα αναλάβει την ευθύνη αν το τελικό κόστος ξεπεράσει τον προϋπολογισμό;

Αυτές δεν είναι δευτερεύουσες λεπτομέρειες. Είναι οι όροι που καθορίζουν ποιος αναλαμβάνει τον κίνδυνο και ποιος ενδέχεται να επωμιστεί τις συνέπειες μιας αποτυχίας ή μιας μεγάλης υπέρβασης.

Η δημόσια ανακοίνωση της συμφωνίας δεν ισοδυναμεί με δημοσιοποίηση του πλήρους συμβατικού πλαισίου. Και η είσοδος ενός επενδυτή δεν σημαίνει αυτομάτως ότι εκείνος αναλαμβάνει κάθε πιθανή πρόσθετη δαπάνη. Απαιτείται, επομένως, σαφής ενημέρωση για τις οικονομικές δεσμεύσεις της Meridiam, τις προϋποθέσεις ολοκλήρωσης της συναλλαγής και την κατανομή των υποχρεώσεων ανάμεσα στον επενδυτή, τον ΑΔΜΗΕ και την εταιρεία του έργου.

Οι ρυθμιστικές αρχές ζητούν απαντήσεις. Τι έχει απαντήσει ο ΑΔΜΗΕ;

Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα αφορά την αλληλογραφία των ρυθμιστικών αρχών Ελλάδας και Κύπρου με τον ΑΔΜΗΕ. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, η ελληνική ΡΑΑΕΥ και η κυπριακή ΡΑΕΚ απέστειλαν στις 28 Αυγούστου κοινή επιστολή ζητώντας διευκρινίσεις για τη νέα εταιρική δομή και τις συνέπειές της στην υλοποίηση του έργου. Τα ερωτήματα αφορούν, μεταξύ άλλων, τον ρόλο του ΑΔΜΗΕ, τη μεταβίβαση των μετοχών, τις συμφωνίες μεταξύ των μετόχων, τη διοίκηση, τις χρηματοδοτικές υποχρεώσεις και το ενδεχόμενο να απαιτούνται αλλαγές σε άδειες ή ρυθμιστικές αποφάσεις.

Στις 8 Σεπτεμβρίου, ο πρόεδρος της ΡΑΕΚ, Πόλυς Λεμονάρης, ανέφερε ότι η κυπριακή αρχή δεν είχε ακόμη λάβει απάντηση. Σε δημοσίευμα της 5ης Οκτωβρίου εξακολουθούσε να αναφέρεται ότι η απάντηση του ΑΔΜΗΕ εκκρεμούσε. Μέχρι τις 18 Οκτωβρίου (χθες) δεν φαίνεται να υπήρξε νεότερη, δημόσια επιβεβαιωμένη ενημέρωση που να αποδεικνύει ότι το σύνολο των ζητούμενων διευκρινίσεων έχει δοθεί και αξιολογηθεί.

Αυτό δεν αποκλείει να έχει υπάρξει μη δημοσιοποιημένη επικοινωνία μεταξύ των εμπλεκομένων, αλλά η διάκριση είναι σημαντική και θέτει ένα εύλογο και συγκεκριμένο ερώτημα δημόσιας λογοδοσίας: έχουν απαντηθεί πλήρως τα ερωτήματα των δύο ρυθμιστικών αρχών και, αν ναι, γιατί δεν έχει δημοσιοποιηθεί σαφής ενημέρωση για το περιεχόμενο και την αξιολόγηση των απαντήσεων;

Όταν ένα έργο επιδοτείται από ευρωπαϊκούς πόρους, επηρεάζει δύο χώρες και ενδέχεται να ανακτήσει σημαντικό μέρος του κόστους του μέσω ρυθμιζόμενων χρεώσεων, η διαφάνεια δεν είναι επικοινωνιακή πολυτέλεια. Είναι βασική προϋπόθεση για να αξιολογηθεί αν το έργο προχωρά με σαφείς ευθύνες και επαρκή προστασία του δημόσιου συμφέροντος.

Έχει κλείσει η χρηματοδότηση;

Το GSI έχει εκτιμώμενο προϋπολογισμό περίπου 1,9 δισ. ευρώ. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη εγκρίνει επιχορήγηση περίπου 657 εκατ. ευρώ, ενώ ο ΑΔΜΗΕ έχει ζητήσει δάνειο ύψους 1 δισ. ευρώ από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ). Το κρίσιμο σημείο είναι ότι η αίτηση για δάνειο δεν ισοδυναμεί με έγκριση χρηματοδότησης. Θεωρητικά, η εισήγηση για το αίτημα έγκρισης του δανείου θα εξεταστεί εντός του μηνός, αλλά επισήμως δεν έχει ανακοινωθεί πρόοδος. Ένα ερώτημα, επομένως, είναι γιατί η Ελλάδα ετοιμάζεται να εκδώσει NAVTEX για τις πρώτες εργασίες χωρίς να έχει διασφαλιστεί η δανειοδότηση.

Επομένως, χρειάζεται να διακρίνουμε τρία διαφορετικά ζητήματα:

• Την επενδυτική συμφωνία: την είσοδο της Meridiam στην εταιρεία του έργου.
• Τη χρηματοδοτική δέσμευση: τα κεφάλαια που έχουν πράγματι εξασφαλιστεί με οριστικούς και δεσμευτικούς όρους.
• Το χρηματοδοτικό κλείσιμο: την ολοκλήρωση των συμφωνιών που επιτρέπουν να θεωρηθεί εξασφαλισμένη η χρηματοδότηση της υλοποίησης.

Η πρώτη εξέλιξη δεν αποδεικνύει αυτομάτως ότι έχουν ολοκληρωθεί η δεύτερη και η τρίτη. Ακόμη και αν εγκριθεί το δάνειο της ΕΤΕπ, θα πρέπει να διευκρινιστεί αν το συνολικό χρηματοδοτικό σχήμα καλύπτει το έργο στην τελική του μορφή και τι προβλέπεται σε περίπτωση που το κόστος αυξηθεί. Υπάρχει, άλλωστε, και το ζήτημα της κυπριακής πλευράς. Σύμφωνα με το Euronews, η Κύπρος έχει παρακρατήσει πληρωμή 25 εκατ. ευρώ προς τον ΑΔΜΗΕ, η οποία συνδέεται με ρυθμιζόμενο έσοδο του 2025, εν αναμονή της αξιολόγησης της ΕΤΕπ. Στη δημόσια συζήτηση έχει τεθεί και αντίστοιχο ποσό για το 2026. Το γεγονός υπογραμμίζει ότι η χρηματοδότηση και η ρυθμιστική μεταχείριση του έργου δεν έχουν ακόμη πάψει να αποτελούν αντικείμενο διαφωνίας.

Ποιος θα πληρώσει αν ο προϋπολογισμός εκτοξευθεί;

Η εκτίμηση των 1,9 δισ. ευρώ δεν αποτελεί εγγύηση ότι το τελικό κόστος θα περιοριστεί σε αυτό το επίπεδο. Οι καθυστερήσεις, οι τεχνικές απαιτήσεις, οι έρευνες βυθού και οι εκκρεμότητες στην υλοποίηση καθιστούν απαραίτητο να υπάρχει σαφής και δεσμευτικός μηχανισμός για τη διαχείριση πιθανών υπερβάσεων.

Αν το τελικό κόστος ανέλθει στα 2,5 ή ακόμη και στα 3 δισ. ευρώ, ποιος θα καλύψει τη διαφορά; Θα εισφέρουν οι μέτοχοι πρόσθετα κεφάλαια; Θα αναζητηθεί νέα ευρωπαϊκή χρηματοδότηση; Θα χρειαστεί νέα διαπραγμάτευση με τις ρυθμιστικές αρχές; Ή θα επιτραπεί να ανακτηθεί μεγαλύτερο μέρος της δαπάνης μέσω των χρεώσεων που επιβαρύνουν τους καταναλωτές;

Δεν υπάρχει λόγος να προεξοφλείται ότι θα συμβεί το χειρότερο σενάριο. Υπάρχει, όμως, κάθε λόγος να απαιτείται να είναι γνωστός ο μηχανισμός αντιμετώπισής του πριν οι οικονομικές δεσμεύσεις γίνουν ακόμη μεγαλύτερες.

Οι καταναλωτές δεν πρέπει να βρεθούν προ τετελεσμένων

Η προβλεπόμενη κατανομή του κόστους είναι 63% για την Κύπρο και 37% για την Ελλάδα. Η ανάκτηση δαπανών μέσω ρυθμιζόμενων μηχανισμών μπορεί να εκτείνεται σε μεγάλο χρονικό ορίζοντα, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε πιθανή υπέρβαση θα μεταφερθεί αυτομάτως και στο σύνολό της στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας.

Αυτό ακριβώς είναι το ζήτημα που πρέπει να διευκρινιστεί: ποιο κόστος θα εγκριθεί τελικά προς ανάκτηση, με ποιους όρους και ύστερα από ποιον έλεγχο. Εάν το κόστος αυξηθεί σημαντικά, θα απαιτηθεί νέα αξιολόγηση της βιωσιμότητας του έργου, της κατανομής των δαπανών και ενδεχομένως της ανάγκης πρόσθετης ευρωπαϊκής χρηματοδότησης. Η επιχορήγηση των περίπου 657 εκατ. ευρώ εγκρίθηκε όταν ο προϋπολογισμός ήταν χαμηλότερος από τη σημερινή εκτίμηση. Η πιθανότητα διεκδίκησης πρόσθετων πόρων δεν σημαίνει ότι αυτοί έχουν εξασφαλιστεί. Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν η διασύνδεση έχει στρατηγική αξία. Είναι αν το κόστος της έχει κατανεμηθεί με τρόπο διαφανή, βιώσιμο και δίκαιο.

Τι θα γίνει αν η Τουρκία εμποδίσει τις εργασίες;

Υπάρχουν, βέβαια, και πρόσθετα ερωτήματα που περιλαμβάνουν το γεωπολιτικό ρίσκο. Αν υπάρξει νέα παρεμπόδιση, απειλή ή επεισόδιο στη θάλασσα, ποιος θα αποφασίσει πώς θα συνεχιστούν οι εργασίες; Ποιος θα καλύψει τις πρόσθετες δαπάνες από καθυστερήσεις, επανασχεδιασμό ή ανάγκη νέων ερευνών; Ποιες ασφαλιστικές και συμβατικές προβλέψεις ισχύουν; Υπάρχει σαφής κατανομή ευθύνης μεταξύ κρατών, εταιρείας του έργου και εργολάβων;

Αυτό που μπορεί να απαιτηθεί από τώρα είναι να παρουσιαστεί το σχέδιο διαχείρισης κινδύνων. Όπως επισημαίνουν διπλωματικοί αναλυτές στο pontiki.gr, ένα έργο που έχει τόσο μεγάλη γεωπολιτική έκθεση οφείλει να διαθέτει σαφείς διαδικασίες για την αντιμετώπιση καθυστερήσεων, την προστασία του προσωπικού και των υποδομών και την κατανομή των πρόσθετων δαπανών.

Η αμερικανική και η γαλλική στήριξη δεν είναι… ασφαλιστήριο συμβόλαιο

Όπως προσθέτουν οι ίδιοι, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο έχει δηλώσει ότι οι ΗΠΑ στηρίζουν το έργο και ότι θα αξιοποιήσουν τη διπλωματία για την αντιμετώπιση πιθανών εμποδίων. Η δημόσια τοποθέτηση αποτελεί πολιτικό μήνυμα, αλλά όχι απόδειξη ότι οι ΗΠΑ έχουν αναλάβει χρηματοδοτική υποχρέωση ή έχουν παράσχει εγγύηση ασφαλείας για την εκτέλεση των εργασιών, συμπληρώνουν.

Αντίστοιχα, η συμμετοχή γαλλικών εταιρειών, όπως η Meridiam και η Nexans, και η πολιτική στήριξη από το Παρίσι δεν αποδεικνύουν ότι το γαλλικό κράτος εγγυάται τις υπερβάσεις κόστους ή θα αποζημιώσει τους εμπλεκομένους αν προκύψουν ζημίες. Ούτε, βέβαια, ότι θα στείλει και τον γαλλικό στόλο, εάν η Τουρκία αντιδράσει δυναμικά…

Διαβάστε επίσης:

Τσίπρας για ευλογιά αιγοπροβάτων: «Δεν προχώρησαν σε εμβολιασμό γιατί θα φαινόταν πως δεν έχουμε 82.000 παραγωγούς»

Πανηγυρίζει ο Σαντάμ Χαφτάρ για την κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου – Χαιρετίζει την απόφαση η Άγκυρα, «νομικά αβάσιμη» λέει η Αθήνα

ΚΚΕ για τουρκολιβυκό μνημόνιο: Υπόλογη η κυβέρνηση με τα “πήγαινε έλα” των υπουργών της στη Λιβύη

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.