Φιάσκο Γεραπετρίτη με Λιβύη: Ο πανικός στο ΥΠΕΞ, η έρευνα της Παπαδοπούλου για τα κοινοτικά κονδύλια και η τύχη του καλωδίου

Επτά χρόνια διαβεβαιώσεων, διπλωματικών επαφών και αισιόδοξων εκτιμήσεων πήγαν περίπατο μέσα σε μία ημέρα. Η Βουλή της ανατολικής Λιβύης επικύρωσε το τουρκολιβυκό μνημόνιο και στην Αθήνα ανακάλυψαν ξαφνικά ότι ο Χαφτάρ δεν ήταν και τόσο αξιόπιστος φίλος…

Η κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι αυτή η εξέλιξη ήταν αναμενόμενη και πως δεν θα επηρεάσει σημαντικές προγραμματισμένες ελληνικές δραστηριότητες στην περιοχή όπως η πόντιση του καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου. Πρόκειται, ωστόσο, για ισχυρισμούς με προφανή στόχο την διαχείριση της (διπλωματικής) ήττας.

Πανικός

Σύμφωνα με αποκλειστικές πληροφορίες του «Ποντικιού», την περασμένη Τρίτη, αμέσως μετά την επικύρωση του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή της ανατολικής Λιβύης, επικράτησε πανικός. Η υφυπουργός Εξωτερικών Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου ζήτησε επειγόντως, από αρμόδιες υπηρεσίες του ΥΠΕΞ, την άμεση καταγραφή όλων των ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων, δράσεων και προγραμμάτων που βρίσκονται σε εξέλιξη στη Λιβύη. Ο σχετικός κατάλογος ζητήθηκε να τεθεί υπόψη του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη, προκειμένου να εξεταστούν οι – κατόπιν εορτής – διαθέσιμοι οικονομικοί μοχλοί πίεσης.

Επτά χρόνια μετά την υπογραφή (Τουρκίας – Δυτικής Λιβύης) του τουρκολιβυκού μνημονίου, η ελληνική διπλωματία αναζητούσε εκ των υστέρων τα όπλα που όφειλε να έχει έτοιμα πριν από τη μάχη. Και το χειρότερο; Το χτύπημα ήρθε από το στρατόπεδο του Χαλίφα Χαφτάρ, το οποίο η κυβέρνηση Μητσοτάκη επί χρόνια καλόπιανε (με πολλούς και διάφορους τρόπους…) θεωρώντας ότι είχε βρει έναν αξιόπιστο σύμμαχο απέναντι στην Τουρκία.

Η εξέλιξη, όμως, δεν περιορίζεται στη Λιβύη. Η επικύρωση του μνημονίου ενισχύει την πολιτική θέση της Άγκυρας στην Ανατολική Μεσόγειο, ακριβώς τη στιγμή που η Τουρκία απαιτεί γραπτή ενημέρωση για τις έρευνες και την πόντιση του ηλεκτρικού καλωδίου Ελλάδας – Κύπρου. Το «νέο» τουρκολιβυκό μνημόνιο πράγματι δεν αποκτά διεθνή νομιμότητα, προσφέρει όμως στην Τουρκία πρόσθετο πολιτικό έρεισμα για να προβάλλει τις αξιώσεις της στις θαλάσσιες περιοχές που διεκδικεί.

Ο Χαφτάρ και το καλώδιο

Η Βουλή της ανατολικής Λιβύης, που είχε απορρίψει το τουρκολιβυκό μνημόνιο το 2020, άλλαξε στάση και το επικύρωσε την περασμένη Δευτέρα, 20 Οκτωβρίου του 2026. Η Αθήνα έχασε έτσι ένα από τα σημαντικότερα πολιτικά αναχώματα απέναντι στις τουρκικές επιδιώξεις.

Η συγκυρία έχει ιδιαίτερη σημασία. Η Ελλάδα προετοιμάζει την επανέναρξη των ερευνών για το Great Sea Interconnector (GSI), έργο που έχει ήδη συναντήσει τουρκικές παρεμβάσεις, ιδιαίτερα στην περιοχή της Κάσου. Το τουρκολιβυκό μνημόνιο επιχειρεί να θεμελιώσει θαλάσσια οριοθέτηση μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης, παρακάμπτοντας τα δικαιώματα ελληνικών νησιών. Η επικύρωσή του δεν δημιουργεί νέα νόμιμα δικαιώματα για την Άγκυρα, ενισχύει όμως τη δυνατότητά της να επικαλείται τη συμφωνία ως πολιτικό επιχείρημα απέναντι σε ελληνικές δραστηριότητες. Αυτός είναι ο πρακτικός κίνδυνος που δεν μπορεί να εξουδετερωθεί μόνο με διακηρύξεις περί ακυρότητας. Η Τουρκία επιχειρεί να μετατρέψει μια παράνομη διμερή οριοθέτηση σε εργαλείο πίεσης για την άσκηση ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Γραπτή ενημέρωση

Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν, σε δηλώσεις του στα «Νέα», υποστήριξε ότι η Άγκυρα δεν αντιτίθεται στο καλώδιο, απαιτεί όμως προηγούμενη γραπτή ενημέρωση για τις θαλάσσιες έρευνες και τις συντεταγμένες τους, ώστε να μη διαταραχθεί το υφιστάμενο καθεστώς.

Το ερώτημα είναι ποιο καθεστώς επιδιώκει να προστατεύσει η Τουρκία. Εκείνο που προβλέπει το Δίκαιο της Θάλασσας ή εκείνο που επιχειρεί να επιβάλει με το τουρκολιβυκό μνημόνιο;

Ο Γιώργος Γεραπετρίτης «απάντησε» στον Φιντάν (συνέντευξη στο Mega News 104,6 στις 21 Οκτωβρίου) λέγοντας ότι μόνο η Ελλάδα έχει αρμοδιότητα αδειοδότησης. Άφησε, ωστόσο, ανοιχτό το ενδεχόμενο ενημέρωσης της Τουρκίας διευκρινίζοντας ότι αυτή δεν θα συνιστά αίτηση άδειας.

Η διάκριση έχει νομική σημασία. Πολιτικά, όμως, η κυβέρνηση οφείλει να εξηγήσει εάν πρόκειται για συνήθη κοινοποίηση ναυσιπλοΐας ή για ειδική διαδικασία που απαιτεί η Άγκυρα λόγω των αμφισβητήσεών της. Διότι το ζήτημα δεν είναι μόνο ποιος δίνει την άδεια. Είναι αν η Τουρκία αποκτά στην πράξη έναν θεσμοποιημένο ρόλο ενημέρωσης για δραστηριότητες σε θαλάσσιες περιοχές όπου η Ελλάδα θεωρεί ότι ασκεί νόμιμη δικαιοδοσία.

Οι αντιφάσεις του Γεραπετρίτη

Στη συνέντευξή του στο Mega News, ο υπουργός Εξωτερικών υποβάθμισε τη σημασία της επικύρωσης, υποστηρίζοντας ότι δεν προσθέτει τίποτε στην ισχύ του μνημονίου και ότι η Ελλάδα δεν μπορούσε να αποτρέψει την απόφαση. Ισχυρίστηκε μάλιστα ότι η Τουρκία εργαζόταν συστηματικά για την επικύρωση και ότι η εξέλιξη δεν ήταν απροσδόκητη. Αν όμως αυτή η εξέλιξη ήταν αναμενόμενη:

• Γιατί η Αθήνα δεν είχε αξιοποιήσει αποτελεσματικά νωρίτερα τους ευρωπαϊκούς μοχλούς πίεσης;
• Γιατί το ΥΠΕΞ ζήτησε επειγόντως την καταγραφή τους κατόπιν εορτής; 

Ο υπουργός επικαλέστηκε την ευρωπαϊκή υποστήριξη και τη δυνατότητα της Ελλάδας να επηρεάσει χρηματοδοτικά προγράμματα προς τη Λιβύη. Δεν εξήγησε, όμως, γιατί η ελληνική διπλωματία δεν κατάφερε να συγκρατήσει την ανατολική Λιβύη από την προσέγγισή της με την Άγκυρα.

Ανενεργά δικαιώματα 

Η νέα εξέλιξη επαναφέρει το ζήτημα της επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων νοτίως της Κρήτης στα 12 ναυτικά μίλια. Πρόκειται για δικαίωμα που αναγνωρίζει η Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας, το οποίο η κυβέρνηση εξακολουθεί να μην ασκεί στην περιοχή.

Μια τέτοια απόφαση δεν θα ακύρωνε αυτομάτως το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Θα αποτελούσε, όμως, συγκεκριμένη άσκηση ελληνικής κυριαρχίας, αντί της διαρκούς επίκλησης δικαιωμάτων που παραμένουν στα χαρτιά. Αντίστοιχα, οι παραχωρήσεις θαλάσσιων οικοπέδων σε ξένες ενεργειακές εταιρείες δεν μπορούν να υποκαταστήσουν την εθνική στρατηγική. Οι εμπορικές επιδιώξεις των εταιρειών δεν ταυτίζονται υποχρεωτικά με τα γεωπολιτικά συμφέροντα της Ελλάδας.

Τα τετελεσμένα

Η επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου δεν το νομιμοποιεί. Δημιουργεί, ωστόσο, μια δυσμενέστερη πολιτική πραγματικότητα, την οποία η Αθήνα καλείται πλέον να διαχειριστεί. Η Άγκυρα κατάφερε να εξασφαλίσει τη στήριξη της ανατολικής Λιβύης και επιμένει στις απαιτήσεις της για το καλώδιο. Η Αθήνα, αντίθετα, αναζητά μέσα πίεσης και διαβεβαιώνει ότι διαθέτει σχέδιο.

Το πρόβλημα για τον Γιώργο Γεραπετρίτη δεν είναι μόνο ότι η ελληνική διπλωματία αιφνιδιάστηκε από τον Χαφτάρ. Είναι ότι η Τουρκία αποκτά ακόμα ένα πολιτικό εργαλείο για να παρεμβαίνει σε ένα έργο στρατηγικής σημασίας, ενώ η ελληνική κυβέρνηση καλείται να αποδείξει στην πράξη ότι μπορεί να ασκήσει τα δικαιώματα που επικαλείται.

Διαβάστε επίσης

Ναυάγιο του ΥΠΕΞ στη Λιβύη: Το καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου περνά και από το τουρκολιβυκό μνημόνιο

Η κρίση της ΕΕ βγαίνει στους δρόμους

Η Ευρώπη σε συμπληγάδες: Η ενεργειακή απεξάρτηση από Ρωσία έφερε… εξάρτηση από ΗΠΑ και ακρίβεια – Ο εγκλωβισμός σε Ουκρανικό και όπλα

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.