Κριτική ταινιών: «Quiet life» και «Βασίλισσα στη θάλασσα» – Περί δικαιωμάτων ο λόγος…

Στην ευημερούσα Δύση, η έξαρση της υπεράσπισης των δικαιωμάτων φθάνει πολλές φορές σε υπερβολή, έτσι που να αναζητά κάποιος το δίκαιο μέσα από νόμους και κανόνες, ανεξαρτήτως των ανθρώπινων αποχρώσεων. Στο επίπεδο αυτό συναντιούνται δύο από τις νέες ταινίες της εβδομάδας. Στη μία, γυρισμένη εξ ολοκλήρου στη Σουηδία, ο Έλληνας σκηνοθέτης Αλέξανδρος Αβρανάς κινηματογραφεί μια οικογένεια προσφύγων, η οποία ζητά πολιτικό άσυλο στη σκανδιναβική χώρα. Μόνον που ξαφνικά κατηγορούνται για τη μεταχείριση της μικρής τους κόρης. Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού πάλι, ένα ζεύγος υπερηλίκων επιθυμεί να περάσει μαζί τα τελευταία του χρόνια, μόνον που το σεξ σε αυτήν την ηλικία μπορεί να θεωρηθεί και κακοποίηση. Ο σκηνοθέτης Λανς Χάμερ βραβεύεται στο Φεστιβάλ Βερολίνου, με την ταινία «Βασίλισσα στη θάλασσα»,  όπως και οι πρωταγωνιστές του Τομ Κόρτνεϊ και Ανν Κάλντερ Μάρσαλ. Ωστόσο, είναι η  Ζιλιέτ Μπινός που ξεχωρίζει για έναν αξιομνημόνευτο ρόλο.

Όμορφος κόσμος (δυτικός) αγγελικά πλασμένος

Τίτλος ταινίας: «Quiet life»
Σύνοψη: Μια οικογένεια από τη Ρωσία, καταφεύγει διωκόμενη στη Σουηδία, όπου αιτείται πολιτικού ασύλου. Ξαφνικά, η μικρή τους κόρη Κάτια, πέφτει λιπόθυμη, μετά από την αρχική άρνηση των σουηδικών αρχών, πάσχοντας από «σύνδρομο παραίτησης». Οι γονείς της θα βρεθούν κατηγορούμενοι
Σκηνοθεσία: Αλέξανδρος Αβρανάς
Παίζουν: Γκριγκόρι Ντομπρίκιν, Τσουλπάν Χαμάτοβα, Μιροσλάβα Πασούτινα, Ελένη Ρουσινού

Στη Σουηδία, όπου η κρατική κοινωνική  μέριμνα φθάνει σε ύψιστο επίπεδο, ο Αλέξανδρος Αβρανάς αποκαλύπτει μια τυπολατρική κοινωνία στην οποία ο αγώνας για την προστασία των ανηλικών ξεχνάει την ουσία. Καθώς μια οικογένεια Ρώσων, διωκόμενη στην πατρίδα της, καταφεύγει στη σκανδιναβική χώρα αιτούμενη άσυλο, βλέπει τη μικρή της κόρη να καταρρέει. Αιτία η ψυχική της ταλαιπωρία από την απόρριψη της πρώτης αίτησης, κάτι που την οδηγεί σε ένα «σύνδρομο παραίτησης», όπως ονομάζεται. Αδυνατεί να επικοινωνήσει με το περιβάλλον και οι σουηδικές αρχές κρίνουν ως ένοχη την ίδια της την οικογένεια, λόγω του στρες το οποίο δημιουργεί στα παιδιά της. Αυτή η αντιστροφή των ρόλων, τα θύματα μιας δίωξης να μετατρέπονται σε ενδοοικογενειακούς θύτες, αποτελεί ήδη μια πρώτη σύγκρουση ανάμεσα σε αυτό που θα ονομάζαμε «γράμμα» και «πνεύμα» του νόμου. Η οικογένεια σε φανερή ένδεια, σε αναζήτηση ανθρωπισμού, βρίσκεται απέναντι σε ένα σύστημα με προτεραιότητα στην ενδεχόμενη παιδική κακοποίηση (ή έστω: καταπίεση). Αδιέξοδο, σ’ έναν κόσμο που διατείνεται ότι ανοίγει δρόμους. Η δυτική ευμάρεια – και ιδίως αυτή του προηγμένου Βορρά – έχει την πολυτέλεια να «διυλίζει τον κώνωπα»,  την ώρα που η ίδια η ανθρώπινη ζωή βρίσκεται σε κίνδυνο.

Πάνω σε αυτόν τον καμβά ο Αλέξανδρος Αβρανάς επιχειρεί ένα δύσκολο κινηματογραφικό εγχείρημα: να κινηματογραφήσει έναν ψυχρό χώρο, έναν τεράστιο κύβο (όπως θα ονομάζαμε το σύστημα των σουηδικών αρχών), που μέσα του ψάχνουν άκρη οι ανθρώπινες ψυχές, οι βίοι των ανθρώπων. Αυτή η αντίφαση, η προσπάθεια για δίκαιη αντιμετώπιση των ατόμων εν μέσω της απειλής και της ανάγκης, απαιτεί φοβερή ισορροπία στα σκηνοθετικά μέσα. Οι ερμηνείες των ηθοποιών, με την εσωτερικότητά τους, αντιπαραβάλλονται με τον τετραγωνισμό των χώρων και τον κατάλευκο ιδρυματισμό τους. Ο ίδιος ο κινηματογράφος είναι ένα άθροισμα τετράγωνων κάδρων, τα οποία εμπεριέχουν τα ανθρώπινα συναισθήματα, την αγωνία, τη θέρμη της ελπίδας, την απογοήτευση, την προσπάθεια για την αντιστροφή των δεδομένων. Ο Έλληνας σκηνοθέτης κατασκευάζει μια εικαστική ζυγαριά ακριβείας, με την οποία φέρνει σε θαυμαστή ισορροπία όλα τα προηγούμενα. Τόσο, που το αμφίσημο φινάλε καταφέρνει να δημιουργήσει κάτι ανάμεσα σε αίσθημα αισιοδοξίας και πικρής διαπίστωσης, ακόμη και για τον ρόλο του μικρού κοριτσιού. Πόσο ένοχο μπορεί να είναι, όταν πρόκειται για ζήτημα επιβίωσης;

Καλός γνώστης των εικαστικών, ο Αλέξανδρος Αβρανάς πετυχαίνει δύο δύσκολους για τον κινηματογράφο στόχους. Δουλεύοντας εξαντλητικά το άδειο, φαινομενικά, πλάνο του, το γεμίζει με τα συναισθήματα των ηρώων του. Καταφέρνουν και μόνον με την έκφρασή τους να πληρώσουν έναν κενό κόσμο, σα να φτάνουν σε σημείο βρασμού πάνω σε σιγανή φωτιά. Τέσσερις παρουσίες- πορτρέτα καταφέρνουν να πάρουν ζωή σε πίνακες προσεγμένους  στη λεπτομέρεια. Έτσι οι λέξεις καταντούν περιττές, πέφτουν με το σταγονόμετρο. Το σενάριο εκτυλίσσεται μέσα από βλέμματα και εκφράσεις. Ο βραβευμένος για τη σκηνοθεσία του «Μiss Violence» στο Φεστιβάλ Βενετίας, συμμετείχε στον ίδιο διαγωνισμό με το «Quiet life», σαφώς πιο ώριμο και μεστό. Τώρα η ενδοοικογενειακή βία του «Miss Violence» γίνεται υποθέση της ευρωπαϊκής οικογένειας. Αυτής που νομίζει ότι όλα λύνονται με τον τρόπο της αυστηρότητας και της τιμωρίας, που αντιμετωπίζει τα παιδιά της σαν εγκληματίες.

Αξιολόγηση: *** 1/2

Η τρίτη ηλικία είναι κι αυτή ζωή…

Τίτλος ταινίας: «Βασίλισσα στη θάλασσα»
Σύνοψη: Μια γυναίκα έχει ν’ αντιμετωπίσει το πρόβλημα της προχωρημένης άνοιας της μητέρας της. Όταν τους συλλαμβάνει να κάνουν σεξ με τον πατριό της, καλεί την αστυνομία, θεωρώντας ότι η μητέρα της αδυνατεί να συναινέσει στην τέλεση της ερωτικής πράξης. Μια σειρά αλυσιδωτών αντιδράσεων, με την εμπλοκή των κρατικών μηχανισμών, ξεκινάει…
Σκηνοθεσία: Λανς Χάμερ
Παίζουν: Ζιλιέτ Μπινός, Τομ Κόρτνεϊ, Άννα Κάλντερ Μάρσαλ

Έχει δικαίωμα στο σεξ η τρίτη ηλικία, διερωτάται ο σκηνοθέτης Λανς Χάμερ, την ώρα που μια γυναίκα (μνημειώδης στον ρόλο η Ζιλιέτ Μπινός) συλλαμβάνει την μητέρα της να κάνει έρωτα με τον πατριό της. Το πρόβλημα είναι πως η πρώτη πάσχει από γεροντική άνοια, κάτι που κάνει την κόρη να θεωρεί πως είναι αδύνατη η συναίνεση στην ερωτική πράξη. Καλώντας την αστυνομία, και μετά από μια σειρά αλυσιδωτών αντιδράσεων, διαπιστώνει πως η σωματική επαφή δεν είναι θέμα νόμων, ούτε δικαιωμάτων. Αποτελεί την πιο έγκυρη πιστοποίηση ότι ο άνθρωπος είναι ζωντανός. Μια αγκαλιά, μια επαφή των χεριών γίνονται αντιληπτά, ακόμη και από υπάρξεις που δείχνουν παρατημένες, χωρίς επικοινωνία με τον έξω κόσμο. Δύο ιερά τέρατα -κυρίως της θεατρικής σκηνής-, ο Τομ Κόρτνεϊ και η Άννα Κάλντερ Μάρσαλ  δεν προσφέρουν απλώς δύο ερμηνείες, αλλά δύο σώματα τα οποία μας κλείνουν κι εμάς στα αγγίγματά τους. Δικαίως βραβεύονται στο Φεστιβάλ του Βερολίνου, ελάχιστη κινηματογραφική υπόκλιση στο μέγεθός τους.

Όπως καταλάβαμε, έχουμε να κάνουμε με μια ταινία ηθοποιών, χωρίς αυτό να σημαίνει πως ο σκηνοθέτης είναι απών. Υπογραμμίζει τους ηθοποιούς του με έξοχα κοντινά, τους φέρνει σε αντιπαράθεση με τη νεαρή κόρη και εγγονή, με τις σφύζουσες από ζωή παρέες της. Εκεί αρχίζουν και τα προβλήματα. Ο διάλογος των γερασμένων και των κρουστών σωμάτων αποτυγχάνει πλήρως, ακριβώς λόγω του υποκριτικού όγκου του Κόρτνεϊ, της Μάρσαλ και της Μπινός. Όσο και να προσπαθήσει ο νεανικός ενθουσιασμός, δύσκολα παρακολουθεί ένα τόσο έμπειρο τρίγωνο. Έτσι, οι σκηνές αναφοράς στη νεότητα, η προσπάθεια για σύγκριση αδικεί τις φυσικές χάρες της. Οι σκηνές χωρίς την παρουσία των υπερηλίκων και της Μπινός καταντούν από πληκτικές ως περιττές. Αντιθέτως, η εμπλοκή των κρατικών υπηρεσιών για τη διαπίστωση της δυνατότητας της γυναίκας να συναινέσει στο σεξ, με την τυπολατρική αντιμετώπιση του θέματος, δίνει την ευκαιρία για μια ανακουφιστική διαπίστωση: το σώμα ξεπερνάει τα δικαιώματα, είναι από μόνο του επαναστατικό, σε οποιαδήποτε ηλικία. Ισοδυναμεί με τη ζωή και τις ανάγκες της. Είναι η απόδειξη ότι έρωτας και ζωή αποτελούν το πλέον αδιάσπαστο ζευγάρι.

Αξιολόγηση: ** 1/2

Διαβάστε επίσης:

«The Batman Part II»: Ο Steven Soderbergh αναλαμβάνει να ολοκληρώσει την ταινία μετά την αποχώρηση του Matt Reeves για προσωπικούς λόγους

«Dune: Part Three»: Το νέο teaser για το επικό φινάλε της τριλογίας του Denis Villeneuve (photos/videos)

Ο Ντέιβιντ Φίντσερ έκοψε 60 σελίδες από το σενάριο του Ταραντίνο για το «Cliff Booth»: «Το πρώτο προσχέδιο ήταν 230 σελίδες, ήταν ουσιαστικά δύο ταινίες»

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.