Συνέντευξη στην Ιριάννα Λιανάκη-Δεδούλη

Η κυβέρνηση προεκλογικά ευαγγελιζόταν την πράσινη ανάπτυξη, όμως ο υφιστάμενος σχεδιασμός για τη διαχείριση των σκουπιδιών, μόνο περιβαλλοντικά φιλικός δεν μπορεί να χαρακτηριστεί. Ο Νίκος Χαραλαμπίδης, Διευθυντής του ελληνικού γραφείου της Greenpeace -μίας εκ των τεσσάρων περιβαλλοντικών οργανώσεων- μας μιλά για τα προβλήματα του περιφερειακού σχεδιασμού, για την εναλλακτική λύση που προτείνουν και για την πλέον αμφισβητούμενη μέθοδο επεξεργασίας απορριμμάτων που έχει προκριθεί, τη βιολογική ξήρανση.

Συνέντευξη στην Ιριάννα Λιανάκη-Δεδούλη

Πως αξιολογείτε τον Εθνικό – Περιφερειακό Σχεδιασμό για τη διαχείριση των απορριμμάτων;

Με απλά λόγια, ο Σχεδιασμός για τη διαχείριση των απορριμμάτων «πέτυχε» να είναι παρωχημένος πριν καν ξεκινήσει η εφαρμογή του. Η πρόληψη, το πιο κεντρικό σημείο στη σύγχρονη διαχείριση των απορριμμάτων, απουσιάζει εντελώς από το Σχεδιασμό. Το 2011, η Ελλάδα ξεκινά λοιπόν να διαχειριστεί ένα τόσο σημαντικό πρόβλημα με προδιαγραφές των δεκαετιών ’60-’70. Η μείωση του όγκου των παραγόμενων απορριμμάτων, ο διαχωρισμός τους στην πηγή και η κομποστοποίηση αποτελούν άγνωστες λέξεις για τον Εθνικό και Περιφερειακό Σχεδιασμό. Κι όμως, αυτά τα βήματα μπορούν να εγγυηθούν σημαντική μείωση του όγκου των απορριμμάτων που καταλήγουν για τελική διαχείριση.

Πιστεύετε πως η θεσμοθέτηση της διαχείρισης των απορριμμάτων σε επίπεδο Περιφερειών κινείται στη σωστή κατεύθυνση;

Η θεσμοθέτηση της διαχείρισης των απορριμμάτων σε επίπεδο περιφέρειας είναι σωστή επιλογή. Η απουσία σαφούς στρατηγικής από την κεντρική κυβέρνηση δημιουργεί τεράστια προβλήματα. Έτσι, βλέπουμε αρκετές περιφέρειες να προσπαθούν να «ανακαλύψουν τον τροχό» και συχνά να καταλήγουν σε προτάσεις οι οποίες είναι επικίνδυνες και πανάκριβες. Συχνά βρίσκονται παγιδευμένες σε «κρυμμένα κόστη» που στη συνέχεια θα προκαλέσουν έως και διπλασιασμό των δημοτικών τελών για τη διαχείριση των απορριμμάτων. Η κεντρική κυβέρνηση αρκείται, ως άλλος Πόντιος Πιλάτος, να νίπτει τας χείρας της λέγοντας ότι δημιούργησε το νομοθετικό πλαίσιο και μένει πλέον στις Περιφέρειες να διαλέξουν τις τεχνολογίες. Ξέχασε όμως (ο Πόντιος Πιλάτος) να διευκρινίσει ότι πρώτη και κύρια προτεραιότητα πρέπει να είναι η μείωση του όγκου των παραγόμενων απορριμμάτων, ο διαχωρισμός στην πηγή και η κομποστοποίηση, έτσι ώστε να ελαχιστοποιηθεί ο όγκος των απορριμμάτων που καταλήγουν για τελική διαχείριση σε μεγάλες και ακριβές μονάδες ή σε ταφή.

Η Greenpeace, η Οικολογική Εταιρεία Ανακύκλωσης, το WWF Ελλάς και το Δίκτυο Μεσόγειος SOS, έχετε καταρτίσει ένα εναλλακτικό ολοκληρωμένο σχέδιο για τη διαχείριση των απορριμμάτων. Ποιοι είναι οι βασικοί πυλώνες του και τα πλεονεκτήματά του;

Πρόληψη, επαναχρησιμοποίηση, οικιακή κομποστοποίηση, διαλογή στην πηγή, ελαχιστοποίηση των υπολειμμάτων, βελτιστοποίηση και επέκταση των ρευμάτων εναλλακτικής διαχείρισης, δημιουργία δια-δημοτικών κέντρων ανακύκλωσης, δημιουργία μονάδων κομποστοποίησης και ενημέρωση. Αυτοί είναι οι βασικοί άξονες της πρότασης των περιβαλλοντικών οργανώσεων για τη διαχείριση των απορριμμάτων σε ολόκληρη την Ελλάδα. Η πρότασή μας έχει εξειδικευτεί για την Αττική ενώ έχουμε επεξεργαστεί προτάσεις και για τις πιο δύσκολες περιοχές της χώρας, που είναι τα νησιά μας.

Το βασικό όμως πλεονέκτημα της πρότασης των οργανώσεων είναι το εξαιρετικά χαμηλό κόστος, η συμμετοχή των πολιτών στη λύση του προβλήματος, η διασπορά των μονάδων ανακύκλωσης και διαχείρισης και η δημιουργία χιλιάδων νέων θέσεων εργασίας.

Στην πράξη αυτό φαίνεται να είναι και το βασικό της μειονέκτημα μια και δε φαίνεται να προωθεί μεγάλες μονάδες και έργα.

Έχετε κάνει κάποια εκτίμηση σχετικά με το κόστος υλοποίησής του και το χρονικό διάστημα που απαιτείται;

Η εκτίμησή μας για το συνολικό κόστος για ολόκληρη τη χώρα ανέρχεται σε 1,37 δις ευρώ. Στο κόστος αυτό συμπεριλαμβάνονται όλα τα δυνατά κόστη διαχείρισης απορριμμάτων, εκτός από τη δημιουργία χώρων ταφής. Δυστυχώς δεν υπάρχει κάποια αντίστοιχη εκτίμηση για το συνολικό κόστος του επίσημου Εθνικού Σχεδιασμού. Βλέποντας όμως τους Περιφερειακούς Σχεδιασμούς βλέπουμε πόσο πιο οικονομική και ρεαλιστική είναι η πρόταση των 4 ΜΚΟ. Ο ΠΕΣΔΑ Αττικής, προβλεπόταν αρχικά να έχει κόστος 550 εκατ. ευρώ (πλέον ΦΠΑ), ενώ αργότερα το κόστος αναθεωρήθηκε σε 365 εκατ. ευρώ (πλέον ΦΠΑ). Σε αυτό περιλαμβάνονται μόνο το κόστος επένδυσης των βασικών έργων. Αντίθετα, η πρόταση των 4 περιβαλλοντικών ΜΚΟ δεν προβλέπει νέο ΧΥΤΥ και περιλαμβάνει τα πάντα (από το κόστος των επιπλέον κάδων μέχρι το κόστος της ενημέρωσης) και δεν ξεπερνά τα 120 εκατ. ευρώ! Με απολύτως ρεαλιστικούς (δηλ. καθόλου αισιόδοξους) χρόνους, η υλοποίηση της πρότασής μας μπορεί να ολοκληρωθεί εντός πενταετίας.

Μέχρι στιγμής πως προχωρά η ανακύκλωση στην Ελλάδα; Ο μέσος Έλληνας -Ελληνίδα έχει μάθει να ανακυκλώνει;

Προχωρά πολύ καλύτερα από τις αρχικές εκτιμήσεις. Αν αναλογιστεί κανείς ότι ποτέ δεν υπήρξε κάποια συστηματική ενημέρωση/εκπαίδευση των πολιτών στην ανακύκλωση, τα αποτελέσματα είναι θεαματικά. Οι πολίτες αποδεικνύεται ότι μαθαίνουν μόνοι τους, πολύ πιο γρήγορα απ’ ότι η κεντρική κυβέρνηση, η διοίκηση και οι ΟΤΑ που δυσκολεύονται να ακολουθήσουν (ή είναι απλώς απρόθυμοι). Ακόμα και σε πιο «προχωρημένα» θέματα, όπως η οικιακή κομποστοποίηση, αποδείχθηκε ότι όπου υπάρχει ενημέρωση τα αποτελέσματα είναι θεαματικά. Εύχομαι να το καταλάβει κάποια μέρα και η κεντρική κυβέρνηση και οι ΟΤΑ.

Σχετικά με τις απαιτήσεις επεξεργασίας των απορριμμάτων, όπως προκύπτει από την Οδηγία της ΕΕ, ποια θεωρείται ως την πιο πρόσφορη τεχνολογία επεξεργασίας;

Η μείωση του όγκου των παραγόμενων απορριμμάτων είναι το κεντρικό ζητούμενο της νέας Ευρωπαϊκής Οδηγίας. Ενώ λοιπόν προχωράμε στην εναρμόνιση με τη νέα Οδηγία, ξεκινάμε την εφαρμογή ενός Εθνικού και Περιφερειακού Σχεδιασμού που δεν κάνει την παραμικρή πρόβλεψη προς την κατεύθυνση της πρόληψης και της μείωσης του όγκου των παραγόμενων απορριμμάτων. Με απλά λόγια, ο Περιφερειακός Σχεδιασμός έχει αποτύχει πριν καν ξεκινήσει η εφαρμογή του!

Ποια η θέση της Greenpeace σχετικά με την πρόκριση της βιολογικής ξήρανσης ως μεθόδου επεξεργασίας των απορριμμάτων;

Η βιολογική ξήρανση λειτουργεί ως προθάλαμος της καύσης υπό τον μανδύα της ενεργειακής αξιοποίησης. Ο συνδυασμός της βιολογικής ξήρανσης με την «ενεργειακή αξιοποίηση» αποτελεί μια πανάκριβη λύση που θα εκτινάξει το κόστος διαχείρισης απορριμμάτων οδηγώντας σε πιθανό διπλασιασμό του. Η προώθησή της σε περίοδο οικονομικής κρίσης είναι παράλογη και αποτελεί σκάνδαλο.