Στην περίφημή του «Τέχνη του πολέμου» ο Κινέζος στρατηγός του 5ου αιώνα π.Χ., Σουν Τζου, έχει γράψει μεταξύ άλλων ότι «η ασφάλεια ενάντια στην ήττα συνεπάγεται αμυντικές τακτικές· η ικανότητα να νικήσεις τον εχθρό σημαίνει να αναλάβεις την επίθεση».

Η αλήθεια είναι ότι και ο πρωθυπουργός αλλά και ο κυβερνητικός εκπρόσωπος υπογράμμισαν την ανάγκη συναινετικών διαδικασιών, ώστε να προχωρήσουν ομαλά οι αλλαγές στο Σύνταγμα, έστω κι αν φάνηκαν εμμέσως πλην σαφώς να «πετούν το γάντι» στα κόμματα της αντιπολίτευσης – ο Κ. Μητσοτάκης κάλεσε «κόμματα και πολίτες σε έναν εποικοδομητικό προβληματισμό. Με θετικές προτάσεις και αίσθηση της κοινής ευθύνης απέναντι στην πατρίδα και στο μέλλον. Ένα αίτημα της ίδιας της κοινωνίας, που αναζητά ευρύτερες συναινέσεις. Με επιχειρήματα ουσίας πέρα από κομματικές σκοπιμότητες».

Η περιρρέουσα ατμόσφαιρα

Ωστόσο η πραγματικότητα δείχνει ότι η πρωτοβουλία αυτή μοιάζει καταδικασμένη από την αρχή, έστω κι αν όλα τα κόμματα δηλώνουν ότι θα συμμετάσχουν στη διαδικασία, καταθέτοντας τις δικές τους προτάσεις για παρεμβάσεις στο Σύνταγμα. Το εντυπωσιακό, δε, είναι ότι ακόμα και σε ζητήματα που όλοι συμφωνούν ότι θα πρέπει να υπάρξουν μείζονες αλλαγές (π.χ., στο άρθρο 86 περί ευθύνης υπουργών), ήδη γίνεται προφανές ότι οι προσεγγίσεις του κάθε κόμματος διαφέρουν. Ποια είναι όμως η πραγματικότητα;

● Η Νέα Δημοκρατία διαθέτει μια πλειοψηφία – μπετόν 156 βουλευτών, στην οποία δεν αποκλείεται να προστεθούν και άλλοι τρεις – τέσσερις από τους ανεξάρτητους. Ωστόσο, πολύ δύσκολα θα επιτευχθεί στην προτείνουσα Βουλή η πλειοψηφία των 180 βουλευτών που απαιτείται, ώστε στην επόμενη – αναθεωρητική – Βουλή τα προς αναθεώρηση άρθρα να χρειάζονται 151 ψήφους για να περάσουν. Ήδη το ΠΑΣΟΚ έχει ξεκαθαρίσει ότι η γραμμή του είναι «όχι στο 180».

● Οι δημοσκοπήσεις μπορεί να δίνουν τη Νέα Δημοκρατία πρώτη και σε μεγάλη απόσταση από το δεύτερο κόμμα, ωστόσο, προς το παρόν, τουλάχιστον, τίποτα δεν δείχνει ότι η «γαλάζια» παράταξη θα πετύχει τον εκπεφρασμένο εκλογικό της στόχο, δηλαδή, την τρίτη σερί αυτοδυναμία. Αντιθέτως, στην παρούσα φάση μια κυβέρνηση συνεργασίας φαίνεται ως το πιο πιθανό σενάριο, οπότε δύσκολα κάποιο από τα άλλα κόμματα να θελήσει να δεσμευτεί σε κάποια αλλαγή άρθρου του Συντάγματος.

● Σε τρίτο επίπεδο, το κλίμα στο πολιτικό σκηνικό κάθε άλλο παρά ευνοεί τις συναινέσεις. Για παράδειγμα, ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ σε κάθε ευκαιρία θυμίζει την παρακολούθησή του από την ΕΥΠ και την προσπάθεια παγίδευσης του τηλεφώνου του με το Predator, ενώ σχεδόν σύσσωμη η αντιπολίτευση «πυροβολεί» την κυβέρνηση για αντιθεσμικές συμπεριφορές, είτε αυτές αφορούν στην τραγωδία των Τεμπών, είτε στο σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ. Μέσα σε αυτό το κλίμα, προκαλεί απορία πώς θα μπορούσαν να επιτευχθούν συγκλίσεις σε ένα τόσο μείζον ζήτημα, όσο η συνταγματική αναθεώρηση.

Η… εύλογη απορία

Υπ’ αυτή την έννοια, δημιουργείται μια εύλογη απορία: τι επιδιώκει ο Μητσοτάκης και «ανοίγει» τώρα τη συγκεκριμένη διαδικασία; Μια πολύ απλή απάντηση είναι μονολεκτική: ρήξη. Δεδομένων όλων των παραπάνω στοιχείων, δεν είναι δύσκολο να φανταστεί κάποιος ότι ο πρωθυπουργός, ξεκινώντας τη συνταγματική αναθεώρηση, επιδιώκει να «στριμώξει» την αντιπολίτευση.

Αν υπάρξει συμφωνία σε κάποιες παρεμβάσεις στο Σύνταγμα, ο ίδιος και η Ν.Δ. κερδίζουν «πόντους» ως μεταρρυθμιστικές δυνάμεις στον πολιτικό κόσμο και αν κυριαρχήσει η ασυμφωνία, τότε δεν είναι δύσκολο να κατηγορηθούν τα κόμματα της αντιπολίτευσης για «απολιθωμένη αντίληψη» και άρνηση εκσυγχρονισμού της χώρας και των δομών της.

Ταυτόχρονα, η όλη διαδικασία επιτρέπει στην κυβέρνηση και τη Νέα Δημοκρατία να απευθυνθούν σε – όσους – κεντρώους ψηφοφόρους βρίσκονται στα… πιτς της «γκρίζας ζώνης» των αναποφάσιστων με διλημματικό χαρακτήρα: από τη μία πλευρά οι μεταρρυθμιστές «γαλάζιοι» που τολμούν και αγγίζουν ακόμα και ζητήματα – ταμπού για τη μεταπολιτευτική Ελλάδα, όπως π.χ. η μονιμότητα στο Δημόσιο, με στόχο η χώρα να πάει μπροστά και από την άλλη η αντιπολίτευση που αρνείται να προχωρήσει, αρνείται τον εκσυγχρονισμό των θεσμών και των διαδικασιών και – κατ’ ουσίαν – στηρίζει το λεγόμενο «βαθύ κράτος» ή επιδιώκει την επιστροφή στον επάρατο λαϊκισμό.

Το ενδιαφέρον, δε, είναι ότι, αν και ακόμα δεν υπάρχει ο ακριβής αριθμός των υπό αναθεώρηση άρθρων του Συντάγματος ή οι προτάσεις της Νέας Δημοκρατίας για τα άρθρα αυτά (αναμένονται τον ερχόμενο Μάρτιο), ήδη το περίγραμμα που έδωσε ο Κ. Μητσοτάκης με την αναγγελία της έναρξης της όλης διαδικασίας «φωτογραφίζει» και τα hot spots, τα σημεία εκείνα στα οποία αναμένεται να υπάρξει «πόλεμος» με την αντιπολίτευση ή εν πάση περιπτώσει, έντονες διαφωνίες και εξαιρετικά δύσκολη εξεύρεση κοινού τόπου, ενώ το γεγονός ότι η χώρα βρίσκεται σε… προεκλογικό χρόνο, καθιστά ακόμα πιο δύσκολη τη συναίνεση.

Άρθρο 16

Για παράδειγμα, μια μεγάλη μάχη αναμένεται να δοθεί για την αναθεώρηση του άρθρου 16 και το άνοιγμα του δρόμου για την «ίδρυση και μη κρατικών πανεπιστημίων», όπως ανέφερε ο πρωθυπουργός.

Αρχίζοντας από την «αμιγή» Αριστερά, ΣΥΡΙΖΑ, ΚΚΕ και Νέα Αριστερά έχουν ήδη πει «όχι», ενώ το ΠΑΣΟΚ, διά του προέδρου του Νίκου Ανδρουλάκη ανέφερε ότι «στην Ευρώπη το 80% των φοιτητών σπουδάζουν σε ισχυρά δημόσια πανεπιστήμια και ένα μικρότερο ποσοστό σε μη κρατικά – μη κερδοσκοπικά ή κολλέγια. Άρα πρέπει να επιτραπεί η ίδρυση μη κρατικών – μη κερδοσκοπικών. […] Μπίζνα στην παιδεία ώστε να έχουμε εμπόριο και εμπορευματοποίηση, εμείς θεωρούμε ότι είναι λάθος και έχει αποτύχει και σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη». Εύλογα, λοιπόν, μπορεί κάποιος να προβλέψει ότι πολύ δύσκολα θα βρεθεί κοινός τόπος για αυτό το θέμα.

Μονιμότητα στο Δημόσιο

Δεύτερο πεδίο μάχης αναμένεται να γίνει η πρόθεση του πρωθυπουργού να συνδέσει τη μονιμότητα στο Δημόσιο με την αξιολόγηση. Το θέμα αυτό είναι από τα πλέον… ευαίσθητα, καθώς ήδη τμήμα της αντιπολίτευσης και ΜΜΕ έχει αρχίσει τις αναφορές στην… πλατεία Κλαυθμώνος και τις ρουσφετολογικές σχέσεις κομμάτων και ψηφοφόρων.

Από την άλλη, οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ευρεία στήριξη στην αξιολόγηση στο Δημόσιο, γεγονός που «δίνει πόντους» στην κυβέρνηση, η οποία, ωστόσο, ρισκάρει τη μήνι των δημοσίων υπαλλήλων με μια τέτοια κίνηση. Εν ολίγοις, το θέμα αποτελεί «ναρκοπέδιο» για όλους, οπότε δύσκολα θα βρεθούν συναινέσεις και συμφωνίες.

Φρένο χρέους

Εντύπωση – όχι απαραιτήτως θετική – προκάλεσε και η αποστροφή του λόγου του Μητσοτάκη, ότι η αναθεώρηση «θα πρέπει, οπωσδήποτε, να προβλέπει και δικλίδες οι οποίες θα εγγυώνται τη μόνιμη δημοσιονομική ισορροπία», φράση που παραπέμπει ευθέως στο διαβόητο «φρένο χρέους» που εισήγαγε η Γερμανία το 2009 στο Σύνταγμά της, ρύθμιση την οποία ήδη αναθεώρησε, όχι μία, αλλά δύο φορές στην Bundestag η προηγούμενη κυβέρνηση του Όλαφ Σολτς, με τη θετική ψήφο του νυν καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς, καθώς προκαλούσε τεράστια προβλήματα στην ανάγκη της χώρας για αύξηση των δημοσίων επενδύσεων, ιδίως στον τομέα της άμυνας.

Στελέχη της αντιπολίτευσης σημείωναν δηκτικά ότι η κυβέρνηση θέλει να καθιερώσει μια ρύθμιση στο Σύνταγμα από την οποία οι Γερμανοί προσπαθούν να απαλλαγούν…

Άρθρο 24 και κλιματική κρίση

Ήδη, τα κόμματα της αντιπολίτευσης κατηγορούν την κυβέρνηση ότι έχει προχωρήσει σε μείζονες απορρυθμίσεις των νόμων για την προστασία του περιβάλλοντος και έχουν διαμηνύσει ότι δεν θα στηρίξουν – υπό τη δικαιολογία της αντιμετώπισης της κλιματικής κρίσης – οιαδήποτε παρέμβαση στο άρθρο 24 (το οποίο έχει βρεθεί συχνά στο στόχαστρο κυβερνήσεων). Στο σημείο αυτό μπορεί να θεωρείται δεδομένο ότι δεν υπάρχει η παραμικρή πιθανότητα συναίνεσης και ότι στην προτείνουσα Βουλή η Νέα Δημοκρατία θα βρεθεί ολομόναχη.

Εκλογή Προέδρου της Δημοκρατίας

Μετά την αναθεώρηση του 2019, όταν η εκλογή του Προέδρου της Δημοκρατίας αποσυνδέθηκε από τη διάλυση της Βουλής, αν και η Νέα Δημοκρατία τελικά άλλαξε το συμφωνηθέν άρθρο, τώρα η κυβέρνηση προτείνει ο ανώτατος πολιτειακός άρχοντας να εκλέγεται για μια εξαετή θητεία.

Δεδομένης της καχυποψίας που υπάρχει, είναι μάλλον δύσκολο τα κόμματα της αντιπολίτευσης να στηρίξουν μια τέτοια πρόταση – πολλώ δε μάλλον όταν μια κατεξοχήν συναινετική διαδικασία οδήγησε σε «Πρόεδρο ενός κόμματος» με την εκλογή Τασούλα.

Άρθρο 86

Και κάπου εδώ μπαίνουμε στο… απόλυτο πολιτικό παράδοξο, καθώς όλα τα κόμματα συμφωνούν ότι το εν λόγω άρθρο αποτελεί όνειδος για τη δημοκρατική λειτουργία και ότι πρέπει να αλλάξει και, ταυτόχρονα όλοι διαφωνούν για το πώς θα πρέπει να διατυπωθεί ώστε να υπάρχει «αποφασιστικότερη συμμετοχή τακτικών δικαστών σε υποθέσεις τυχόν ποινικής ευθύνης υπουργών ενώ αυτοί ασκούν τα καθήκοντά τους», όπως είπε ο Κ. Μητσοτάκης.

Οι πληροφορίες λένε ότι η πρόταση της κυβέρνησης κινείται στην κατεύθυνση της αντικατάστασης της Προανακριτικής από μεικτό σώμα δικαστικών και βουλευτών (με πλειοψηφία των πρώτων) και αποστολή δικογραφιών απευθείας στο Δικαστικό Συμβούλιο.

Ωστόσο τα κόμματα της αντιπολίτευσης αναμένεται να καταθέσουν δικές τους προτάσεις και σε γενικές γραμμές δεν θέλουν να δώσουν στην κυβέρνηση την ευχέρεια να περάσει με 151 ψήφους την οιαδήποτε αλλαγή στο κρίσιμο αυτό άρθρο στην αναθεωρητική Βουλή.

Διαβάστε επίσης:

Ηλιουπολίτης ομογενής

Τσίπρας: «Ξορκίζει» την αδράνεια, ενώ το κόμμα «σιγοψήνεται»

ΚΚΕ – 22ο Συνέδριο: Κόμμα «παντός καιρού», νέα ενισχυμένη σύνθεση των οργάνων