Τίτλος ταινίας: «Το Μεγαλείο» («La Grazia»)

Σύνοψη: Ο Μαριάνο ντε Σάντις διάγει τις τελευταίες του ημέρες ως Πρόεδρος της Ιταλικής Δημοκρατίας, ευρισκόμενος σε δίλημμα, σχετικά με δύο τελευταίες υπογραφές, που πρέπει να βάλει. Η αμφιταλάντευσή του γίνεται αφετηρία για το ξεδίπλωμα της ανθρώπινης υπαρξιακής αγωνίας

Σκηνοθεσία: Πάολο Σορεντίνο

Παίζουν: Τόνι Σερβίλο, Ορλάντο Τσίνκουε, Άννα Φερζέτι, Πάολο Βεντσουριέλο

Δυστυχώς, ο τίτλος «Το Μεγαλείο» αποδίδει ελάχιστα…το μεγαλείο της σκέψης του Μαριάνο ντε Σάντις, του υποθετικού Προέδρου της Ιταλικής Δημοκρατίας, κατά τις τελευταίες μέρες της θητείας του. Ο ίδιος ο κεντρικός ήρωας της ταινίας του Πάολο Σορεντίνο, ένας σοφός γέρων, διαπρεπής νομικός και αγαπητός στον λαό πολιτικός, αποδίδει στη Χάρη (για τους καθολικούς, εξυπονοείται ως «Grazia» του πραγματικού τίτλου η Θεία Χάρη) το δώρο του τέλους της ζωής του. Κατορθώνει να αντιληφθεί το νόημα και την ουσία της ύπαρξης.

Για να πετύχει τούτο το δύσκολο πέρασμα ενός ανθρώπου από τα γήινα στα «ουράνια», ο σκηνοθέτης Πάολο Σορεντίνο χρησιμοποιεί τεχνικές γνώριμες στον ίδιο και στους θιασώτες του. Δανείζεται την εμπειρία του από το αριστουργηματικό «Il Divo», με τον αμφίσημο πολιτικό αριβισμό του Τζούλιο Αντρεότι. Χρησιμοποεί το σχεδόν μεταφυσικό «Χέρι του Θεού» για ν’ αγγίξει το απόλυτο, όπως το κυνήγησε στην «Τέλεια ομορφιά». «Το Μεγαλείο» θα μπορούσε να αποτελεί, λοιπόν, μια σύνοψη του έργου του, αντίστοιχης ωριμότητας με αυτήν στην οποία καταλήγει ο Μαριάνλ ντε Σάντις.

Το παράδοξο είναι πως ο ίδιος ο Ντε Σάντις βαφτίζει ως «Χάρη» την αμφιβολία, θεωρώντάς την κάπως σαν δίδυμη αδελφή της. Συνεπώς, είναι ο τρόπος του «διαλέγεσθαι» με τον εαυτό σου, αλλά και με τους γύρω, σε κάθε περίπτωση λήψης αποφάσεων. Την ίδια ώρα, βρίσκεσαι στο κέντρο ενός βίου, που σού ζητάει να τον ζήσεις. Απαιτεί να δεχτείς τις ρωγμές της αμφιβολίας, προκειμένου να γίνεις πραγματικά πιστός του δώρου της ζωής. Ο Ντε Σάντις, στο φιλμ, φέρει το προσωνύμιο του «μπετόν αρμέ». Με στιβαρή και ευφυή σκέψη γίνεται εξαντλητικός ανασκαφέας της αλήθειας (έτσι το προσδιορίζει). Κι όταν, όντας διακεκριμένος νομομαθής, βρίσκεται μπροστά στο νομοσχέδιο για την ευθανασία και την απονομή χάριτος σε δύο καταδίκους, αντιλαμβάνεται αυτό που πάλι η θρησκεία ονομάζει «διάκριση χαρισμάτων». Οι νόμοι δεν αποτελούν αποτέλεσμα και εφαρμογή ενός ψυχρού και δικαιοφανούς υπολογισμού, αλλά υπόθεση που απαιτεί εξατομίκευση.

Στη διαδρομή αυτών των τελευταίων στιγμών της προεδρίας του, λίγο πριν τη γήινη έκπτωσή του, ο Ντε Σάντις αγγίζει την τελειότητα της ύπαρξης, μέσω του «εξανθρωπισμού» του. Όταν έρχεται σε ανθρώπινη επαφή με την αγαπημένη του παιδική φίλη, όταν εξοικειώνεται με την απιστία της νεκρής από καιρό συζύγου του, τη στιγμή που επικοινωνεί πραγματικά με τα παιδιά του και παίρνει για αντίδωρο το χαμόγελό τους. Είναι τότε που συμβολικά ο Σορεντίνο τον απογειώνει, σ’ ένα ονειρικό -κυριολεκτικά- πλάνο. Συγχρόνως τον προσγειώνει από την…πλάνη: ο άνθρωπος δεν είναι «μπετόν αρμέ», αλλά εύπλαστο ζυμάρι. Αυτή είναι, άλλωστε, και η πρώτη ύλη της ίδιας της τέχνης. Η μουσική επένδυση της ταινίας, από την κλασική σύνθεση, στη μίνιμαλ ηλεκτρονική (ιδιοφυής ή κινηματογραφική χρήση της), ως την τραπ του γιού του, δεν υπάρχει το σωστό μοτίβο, παρά μόνον η δημιουργική αξιοποίησή του. Διαθέτει  και η τέχνη τη δική της «διάκριση χαρισμάτων».

Με ανάλογα προσαρμοστικό τρόπο, ο Σορεντίνο χρησιμοποιεί, με ακρίβεια εικαστικής και χρωματικής ζυγαριάς τους χώρους, από την ψυχρή ευγένεια του προεδρικού μεγάρου στο τελικό σκηνικό μιας μεσοαστικής κουζίνας. Στο ενδιάμεσο, η φύση αποτελεί έμπνευση, οι μικρές παρεκκλίσεις (ένα τσιγάρο, για παράδειγμα) γίνονται μικρές δραπετεύσεις από τη φυλακή των τύπων, που με τέτοια προσήλωση ακολουθεί ο Ντε Σάντις.

Εκεί όμως, στην ταπεινότητα ενός λιτού δείπνου με την αγαπημένη του φίλη (μια παράταιρη, φαινομενικά, σκηνή, η οποία ακολουθεί τους τίτλους τέλους) «τα έχει βρει», επιτέλους, με το μεγαλείο της ζωής. Γι’ αυτήν την άτυπη Θεία Κοινωνία έχει προηγηθεί η εξομολόγηση -έστω, με τη μορφή συνέντευξης-, σ’ ένα περιοδικό μόδας. Μια ουσιαστική προσχώρηση στη συνθήκη της εποχής, η οποία περιέχει το διαχρονικό: την πραγματική  αγάπη για τη χαμένη σύζυγό του.

Αξιολόγηση: ****1/2

Διαβάστε επίσης:

Oasis, Phil Collins και Pink διεκδικούν μια θέση στο Rock & Roll Hall of Fame για το 2026 (videos)

«Fictional Selves»: Η αυτοβιογραφία του Κάιλ ΜακΛάχλαν (photos)

«What Happens at Night»: Ο Mads Mikkelsen στο καστ της νέας ταινίας του Martin Scorsese (video)