Έλληνες πολίτες στα Γκουλάγκ

Απόσπασμα από την εισαγωγή του συγγραφέα Ιβάν Τζουχά

Το σημαντικότερο γεγονός του 20ού αιώνα ήταν ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος, τον οποίο στη Ρωσία αποκαλούν Μεγάλο Πατριωτικό Πόλεμο. Στοίχισε 27 εκατομμύρια ζωές σοβιετικών πολιτών. Εκατοντάδες χιλιάδες πολεμιστές θεωρούνται μέχρι σήμερα αγνοούμενοι. Το πού και πώς πέθαναν παραμένει μυστικό εδώ και 80 χρόνια. Στην ΕΣΣΔ υπήρχε μια παροιμία για αυτές τις περιπτώσεις: «Ο πόλεμος δεν τελειώνει μέχρι να ταφεί και ο τελευταίος στρατιώτης».

Τέσσερα χρόνια πριν από την έναρξη του πολέμου, στη Σοβιετική Ένωση έγινε μία άλλη καταστροφή. Χωρίς καμία επίθεση κάποιου εξωτερικού εχθρού, η χώρα, κατά τη διάρκεια ενός έτους, έχασε περισσότερους από ένα εκατομμύριο πολίτες της. Αρκετά άλλα εκατομμύρια βρίσκονταν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, από όπου κάθε άλλο παρά όλοι επέστρεψαν. Τα έτη 1937 και 1938 καταγράφηκαν στη σοβιετική ιστορία ως χρόνια των σταλινικών διώξεων. Αν και ορθότερο θα ήταν να τα χαρακτηρίσουμε ως την κορύφωση των μπολσεβικικών διώξεων, οι οποίες άρχισαν αμέσως μετά την Επανάσταση του 1917.

Οι μαζικές διώξεις ολοκληρώθηκαν με τον θάνατο του Στάλιν το 1953. Από τα μέσα της δεκαετίας του 1950 στη Σοβιετική Ένωση άρχισε – επίσης σε μαζική μορφή – η επανεξέταση των υποθέσεων των καταδικασμένων και η αποκατάστασή τους. Όπως τις διώξεις, έτσι και την αποκατάσταση των διωχθέντων ενέκρινε και υποστήριξε το Κομμουνιστικό Κόμμα.

Από την αρχή της διαδικασίας της αποκατάστασης πέρασαν 75 χρόνια. Μέχρι σήμερα, από χιλιάδες ανθρώπους, οι οποίοι εκτελέστηκαν ή πέθαναν στα στρατόπεδα, δεν έχει αφαιρεθεί το στίγμα του εχθρού του λαού, του εθνικιστή και του αντεπαναστάτη. Για τον λόγο αυτό, μπορούμε να πούμε πως οι διώξεις δεν έχουν σταματήσει, μέχρι να αποκατασταθεί και το τελευταίο θύμα τους.

Την περίοδο από το 1917 μέχρι το 1935, στην ΕΣΣΔ θύματα διώξεων ήταν μεμονωμένοι πολίτες, οικογένειες, κοινωνικές ομάδες και ολόκληρα έθνη. Δεν γλίτωσε από αυτήν τη μοίρα και ο ελληνικός λαός της Σοβιετικής Ένωσης. Οι Έλληνες της ΕΣΣΔ έγιναν αντικείμενο μαζικών διώξεων πολλές φορές. «λόγω αίματος», τους συνελάμβαναν, τους εκτελούσαν, τους έστελναν στα στρατόπεδα ή στην εξορία, μόνο και μόνο γιατί ήταν Έλληνες.

Το χρονικό των διώξεων

● Το 1937-1938 πραγματοποιήθηκε η «Ελληνική Επιχείρηση» του Λαϊκού Κομισαριάτου Εσωτερικών Υποθέσεων. Μέσα σε λίγους μήνες συνέλαβαν περίπου 14 χιλιάδες ανθρώπους. Το 80% των συλληφθέντων εκτελέστηκαν. Οι υπόλοιποι στάλθηκαν στα στρατόπεδα, από όπου επέστρεψαν μόνο οι μισοί.

● Το 1942, έγινε η εκτόπιση των Ελλήνων πολιτών, κατοίκων των περιοχών του Κρασνοντάρ και του Ροστόφ, στο Καζακστάν και στη Σιβηρία. Ο συνολικός αριθμός των εκτοπισθέντων ήταν 8.500 άτομα.

● Το 1944, έγινε η εκτόπιση των Ελλήνων από την Κριμαία στα Ουράλια όρη, στη Σιβηρία, στο Ουζμπεκιστάν και στο Καζακστάν. Ο συνολικός αριθμός των εκτοπισθέντων ήταν 15.040 άτομα. Ανάμεσά τους και 3.350 πολίτες της Ελλάδας.

● Το 1949, έγινε η εκτόπιση των Ελλήνων από τις περιοχές που βρίσκονταν στις ακτές της Μαύρης Θάλασσας (από τη Γεωργία, το Κρασνοντάρ, την Οδησσό, καθώς επίσης και από το Αζερμπαϊτζάν), στο Καζακστάν. Ο συνολικός αριθμός των εκτοπισθέντων ήταν 38.973 άτομα. Όλοι ήταν είτε Έλληνες πολίτες, είτε χωρίς υπηκοότητα, είτε πολίτες της ΕΣΣΔ, οι οποίοι είχαν στο παρελθόν ελληνική υπηκοότητα.

Το βιβλίο αυτό είναι αφιερωμένο στην «Ελληνική Επιχείρηση» του Λαϊκού Κομισαριάτου Εσωτερικών Υποθέσεων. Το 1937-1938 στη Σοβιετική Ένωση διεξήχθησαν δεκατέσσερις εθνικές επιχειρήσεις εναντίον εκπροσώπων εθνών, τα οποία διέθεταν εθνικό κράτος εκτός των συνόρων της ΕΣΣΔ. Αμέσως μετά τις επιχειρήσεις κατά των Πολωνών, των Γερμανών, των Ιαπώνων, των Εσθονών, των Αφγανών, των Ρουμάνων, έφτασε και η σειρά των Ελλήνων. Ήταν οι δέκατοι τρίτοι μεταξύ των εθνών, εναντίον των οποίων διεξήχθη ειδική επιχείρηση.

6.000 με ελληνική υπηκοότητα

Μεταξύ των 14 χιλιάδων συλληφθέντων, και στη συνέχεια εκτελεσθέντων ή φυλακισθέντων στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, ήταν και 4.396 Έλληνες πολίτες. Επιπλέον, περίπου 1.500 Έλληνες ήταν πρόσωπα χωρίς υπηκοότητα, δηλαδή βρίσκονταν στο στάδιο αλλαγής υπηκοότητας από ελληνική σε σοβιετική. Είχαν και αυτοί την ίδια τύχη. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, σχεδόν 6.000 άτομα – πολίτες της Ελλάδας (κατά τη στιγμή της σύλληψης ή λίγο πριν από αυτή, είχαν ελληνική υπηκοότητα) είτε εκτελέστηκαν, είτε καταδικάστηκαν σε «εκτέλεση με αναστολή», όπως αποκαλούσαν τα σταλινικά στρατόπεδα. Και μόνο αυτό, απαιτεί ειδική έρευνα για το τι συνέβη στους Έλληνες στη Σοβιετική Ένωση.

Λαμβάνοντας υπόψη τον μικρό αριθμό του ελληνικού πληθυσμού της ΕΣΣΔ, θα πρέπει να ομολογήσουμε πως ο αριθμός των θυμάτων είναι πολύ μεγάλος. Τα θύματα είναι τόσα πολλά που συναντάμε πολλούς με το ίδιο όνομα. Ο δε συνδυασμός του πιο δημοφιλούς επιθέτου και των δύο πιο διαδεδομένων ελληνικών ονομάτων – Γεώργιος Ιβάνοβιτς Παπαδόπουλος – μόνο στην περιοχή του Κρασνοντάρ εμφανίζεται οκτώ φορές. Στον κατάλογο των εκτελεσθέντων υπάρχει, μάλιστα, άνθρωπος με το ίδιο όνομα και επίθετο του ποιητή του «Ύμνου εις την Ελευθερίαν», από την Κεφαλλονιά, κάτοικος της περιοχής του Κρασνοντάρ, Διονύσιος Σολωμός. Υπάρχουν επίσης τρία αδέλφια με το επίθετο Όμηρος. Και σε αυτόν τον τραγικό συμβολισμό, δεν μπορούμε να μη διακρίνουμε το χτύπημα στην ίδια την καρδιά του ελληνικού λαού.

Πολυάριθμες συναντήσεις με κατοίκους της Αθήνας, της Θεσσαλονίκης, της Αλεξανδρούπολης και άλλων πόλεων της Ελλάδας επιβεβαίωσαν τους φόβους μου πως στην Ελλάδα είτε δεν γνωρίζουν τίποτα, είτε γνωρίζουν ελάχιστα για όλα όσα έχουν συμβεί με τους Έλληνες της Σοβιετικής Ένωσης το διάστημα 1939-1940.

Η κατάσταση αυτή, προφανώς, δεν είναι φυσιολογική. Για την Ελλάδα και τους Έλληνες, ιστορικοί διαφόρων κρατών έχουν γράψει δεκάδες χιλιάδες βιβλία, ιστορικά και εκλαϊκευτικά άρθρα, έχουν γυριστεί εκατοντάδες ταινίες μυθοπλασίας, ντοκιμαντέρ και εκλαϊκευτικές ταινίες. Σε αυτά, η ιστορία της Ελλάδας από αρχαιοτάτων χρόνων έχει καταγραφεί και παρουσιαστεί, σχεδόν μέρα με την ημέρα. Στο πλαίσιο αυτού του επίμονου ενδιαφέροντος για την ελληνική ιστορία, μοιάζει ως ανωμαλία η λευκή κηλίδα στην ιστορία των Ελλήνων της ΕΣΣΔ, οι οποίοι είναι μέρος του ελληνικού κόσμου. Αν, μάλιστα, λάβουμε υπόψη μας πως μεταξύ των διωχθέντων την εποχή του σταλινισμού ήταν και δεκάδες χιλιάδες πολίτες της Ελλάδας, τότε είναι αναγκαίο να ολοκληρωθεί η συγγραφή της νεώτερης ιστορίας της Ελλάδας, συνυπολογίζοντας αυτά που συνέβησαν στην ΕΣΣΔ το 1930-1940. […]

Ποιος είναι ο Ιβάν Τζουχά

Ο Ιβάν Τζουχά γεννήθηκε σε ελληνικό χωριό κοντά στη Μαριούπολη. Αποφοίτησε από το Πανεπιστήμιο Λομονόσοφ της Μόσχας και είναι υποψήφιος διδάκτορας Γεωγραφικών Επιστημών. Από το 1976 ασχολείται με την ιστορία των Ελλήνων της ΕΣΣΔ. Οι πρώτες δημοσιεύσεις του πάνω σε αυτό το θέμα εμφανίστηκαν στην Ελλάδα το 1989-1990. Το πρώτο του βιβλίο, «Η Οδύσσεια των Ελλήνων της Μαριούπολης», εκδόθηκε στη Ρωσία το 1993.
Το 2001 ξεκίνησε την υλοποίηση του ερευνητικού έργου με τίτλο «Ελληνικό Μαρτυρολόγιο. Η ιστορία των διώξεων κατά των Ελλήνων της ΕΣΣΔ στην εποχή του σταλινισμού». Στα πλαίσια του έργου έχουν εκδοθεί στα ρωσικά εννέα τόμοι. Τα άρθρα του Ι. Τζουχά έχουν δημοσιευτεί στη Γερμανία, την Πολωνία, την Ουκρανία και τη Γεωργία. Το 2006, η εκπομπή «Φάκελοι» πραγματοποίησε ντοκιμαντέρ βασισμένο στο βιβλίο «Επιχείρηση κατά των Ελλήνων».
Το παρόν βιβλίο βασίζεται στη συστηματική έρευνα αρχειακού υλικού στη Ρωσία και την Ελλάδα. Ο συγγραφέας έχει πραγματοποιήσει δεκάδες ταξίδια στα πρώην στρατόπεδα του Γκουλάγκ και έχει συναντηθεί με θύματα των διώξεων. Για την υλοποίηση αυτού του έργου, ο Ι. Τζουχά τιμήθηκε με Χρυσό Μετάλλιο της Νομαρχίας Θεσσαλονίκης «Για τη συμβολή στη διάδοση του Ελληνισμού».

Τίτλος: Έλληνες Πολίτες στα Γκουλάγκ. Ένα βιβλίο που διαβάζεται δύσκολα.
Συγγραφέας: Ιβάν Τζουχά
Μετάφραση: Δημήτριος Τριανταφυλλίδης και Κώστας Μαυρόπουλος
Επιμέλεια: Ξανθή Προεστάκη και Χριστίνα Σταματοπούλου
Πρόλογος: Γιώργος ΚαραμπελιάςΕναλλακτικές Εκδόσεις

Διαβάστε επίσης:

Ο Θεόφιλος της Δανάης…

Στην κόψη του ξυραφιού οι ΗΠΑ

Σκληρή μάχη για τον έλεγχο των ενεργειακών αρτηριών

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.