Γαλλία: Δεν φταίνε οι «μετανάστες» κύριε Βανς – Τι κρύβεται πίσω από την κοινωνική έκρηξη

Είναι εξαιρετικά βολικό να βλέπει κανείς τις εικόνες από τις φλεγόμενες γαλλικές πόλεις και να βρίσκει μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα τον ένοχο. Ο αμερικανός αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς δεν δυσκολεύτηκε ιδιαίτερα. Για εκείνον, πίσω από τη βία βρίσκεται ουσιαστικά η μετανάστευση και η αποτυχία της ευρωπαϊκής πολιτικής της «διαφορετικότητας». Το μήνυμα ήταν προσαρμοσμένο άλλωστε και στην εσωτερική πολιτική ατζέντα των ΗΠΑ: προσέξτε, είπε περίπου στους αμερικανούς, γιατί αυτό είναι το μέλλον που σας επιφυλάσσουν οι Δημοκρατικοί. Βέβαια, δεν είναι μόνο η αμερικανική δεξιά, που υιοθετεί και προβάλλει τέτοιες ερμηνείες. Είναι και στην ίδια τη Γαλλία η κυβέρνηση του Μακρόν, αλλά και άλλες ευρωπαϊκές συντηρητικές πτέρυγες που λένε τα ίδια.

Η εξήγηση είναι απλή, εύπεπτη και πολιτικά χρήσιμη για όσους την υποστηρίζουν. Έχει μόνο ένα πρόβλημα: δεν εξηγεί τι πραγματικά συμβαίνει στη Γαλλία.

Γιατί αυτό που ξεδιπλώνεται στους γαλλικούς δρόμους δεν ξεκίνησε ως εξέγερση μεταναστών, ούτε οργανώθηκε από κάποια μυστηριώδη «ακροαριστερά». Και φυσικά όχι μετανάστες. Είναι η συνάντηση κοινωνικών ρευμάτων που προϋπήρχαν και τα οποία, για διαφορετικούς λόγους, καταλήγουν σήμερα στο ίδιο σημείο: στην αμφισβήτηση μιας οικονομικής και πολιτικής διαχείρισης που σημάδεψε την εποχή του Εμανουέλ Μακρόν.

Το μέγεθος της κινητοποίησης είναι ενδεικτικό. Στις 17 Οκτωβρίου κατέβηκαν στους δρόμους, σύμφωνα με το υπουργείο Εσωτερικών, περίπου 550.000 άνθρωποι, ενώ οι οργανωτές ανεβάζουν τον αριθμό στις 800.000. Συναντήθηκαν μαθητές, φοιτητές, εργαζόμενοι, συνδικάτα και παλιοί ή νέοι «Κίτρινοι Γιλέκοι».

Τρεις οργές που βρήκαν κοινό δρόμο

Για να καταλάβει κανείς τι συμβαίνει, πρέπει να γυρίσει μερικές εβδομάδες πίσω. Η ημερομηνία της 17ης Οκτωβρίου εμφανίστηκε αρχικά μέσα από τα κοινωνικά δίκτυα, με αφετηρία την ακρίβεια στα καύσιμα και μια πρόσκληση επιστροφής των Κίτρινων Γιλέκων. Στην αρχή ακόμη και παλιοί πρωταγωνιστές του κινήματος του 2018 αντιμετώπισαν την πρωτοβουλία με επιφυλάξεις.

Στο μεταξύ, όμως, είχε συμβεί κάτι άλλο, καθώς από τα μέσα Σεπτεμβρίου είχε ξεσπάσει ένα αυθεντικό μαθητικό κίνημα, αρχικά σε λαϊκές περιοχές της παρισινής περιφέρειας και στη συνέχεια σε ολόκληρη τη χώρα. Οι μαθητές μιλούσαν για ελλείψεις καθηγητών, νοσηλευτών, αιθουσών και στοιχειωδών υποδομών, αλλά πολύ γρήγορα οι διεκδικήσεις τους συνδέθηκαν με ευρύτερα ζητήματα: τις εκπαιδευτικές ανισότητες, την επισφάλεια, το μέλλον της νέας γενιάς και τις δημοσιονομικές επιλογές του κράτους.

Το ενδιαφέρον είναι ακριβώς ότι το κίνημα δεν κατασκευάστηκε από κόμματα ή συνδικάτα. Η ανάλυση του Politis επισημαίνει ότι οι παραδοσιακές οργανώσεις ήταν ουσιαστικά απούσες από τα πρώτα μπλόκα. Η πολιτικοποίηση γεννήθηκε «από τα κάτω», μέσα από την καθημερινή εμπειρία της ανισότητας και από μια γενιά που χρησιμοποιεί τα κοινωνικά δίκτυα ως χώρο πολιτικής οργάνωσης.

Κάπως έτσι συναντήθηκαν δύο διαφορετικές Γαλλίες. Η περιφερειακή και λαϊκή Γαλλία των Κίτρινων Γιλέκων, που εξαρτάται από το αυτοκίνητο και βλέπει την αύξηση των καυσίμων να κατατρώει το εισόδημά της, και η νεότερη Γαλλία των λυκείων και των πανεπιστημίων, που αισθάνεται ότι το κοινωνικό κράτος υποχωρεί ακριβώς τη στιγμή που εκείνη καλείται να χτίσει το μέλλον της.

Και πάνω σε αυτές προστέθηκε ο κόσμος της εργασίας. Αυτό που συνέβη στις 17 Οκτωβρίου ήταν επομένως λιγότερο μια ενιαία εξέγερση και περισσότερο αυτό που ο γαλλικός Τύπος περιγράφει ως «convergence des colères» – σύγκλιση των οργών.

Η βαριά κληρονομιά της εποχής Μακρόν

Υπάρχει όμως ένα βαθύτερο υπόστρωμα και αυτό είναι η κοινωνική σύγκρουση συνοδεύει σχεδόν ολόκληρη την προεδρία Μακρόν: Κίτρινα Γιλέκα, μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού, κινητοποιήσεις για την ακρίβεια και τώρα η εξέγερση της νεότερης γενιάς. Δεν πρόκειται για μια κοινωνία που ξύπνησε ξαφνικά θυμωμένη.

Τα στοιχεία του γαλλικού Observatoire des inégalités είναι αποκαλυπτικά. Από το 2004 έως το 2024, το βιοτικό επίπεδο του πλουσιότερου 10% αυξήθηκε κατά 24%, ενώ του φτωχότερου 10% μειώθηκε κατά 2,3%. Μόνο το 2025 η μέση αγοραστική δύναμη μειώθηκε κατά 0,7%, αλλά και αυτός ο μέσος όρος κρύβει τεράστιες κοινωνικές αποκλίσεις: για τα χαμηλότερα στρώματα η ακρίβεια δεν σημαίνει λιγότερες διακοπές, αλλά περικοπές ακόμη και στη θέρμανση ή στα τρόφιμα.

Εδώ βρίσκεται ίσως η βαθύτερη εξήγηση του γαλλικού παράδοξου. Μια πλούσια χώρα εξακολουθεί να παράγει πλούτο, αλλά ένα σημαντικό τμήμα της κοινωνίας αισθάνεται ότι δεν συμμετέχει στην πρόοδο που του περιγράφουν οι οικονομικοί δείκτες. Και όταν αυτή η αίσθηση διαρκεί χρόνια, η ακρίβεια της βενζίνης μπορεί να γίνει απλώς το σπίρτο. Έτσι έγινε άλλωστε και το 2018.

Η Γαλλία στη μέγγενη χρέους και δημοσιονομικών κανόνων

Σήμερα προστίθεται ένας ακόμη παράγοντας: η κατάσταση των δημόσιων οικονομικών. Το γαλλικό κράτος βρίσκεται υπό ισχυρή πίεση για τη μείωση του ελλείμματος και του χρέους, ενώ η αύξηση των επιτοκίων κάνει την εξυπηρέτηση του χρέους ολοένα ακριβότερη.

Ο προϋπολογισμός του 2027 επιχειρεί να περιορίσει το έλλειμμα, αλλά η Γαλλία αναμένεται να παραμείνει στο 5% του ΑΕΠ ή και υψηλότερα, ενώ το κόστος των τόκων προβλέπεται να εκτοξευθεί στα 91 δισ. ευρώ, αυξημένο κατά περίπου 12 δισ. μέσα σε έναν χρόνο. Η χώρα βρίσκεται ταυτόχρονα σε διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος της ΕΕ.

Ακόμη και το OFCE υπολογίζει ότι η συμμόρφωση με τους ευρωπαϊκούς δημοσιονομικούς κανόνες μπορεί να απαιτήσει το 2027 πρόσθετη διαρθρωτική προσαρμογή που, υπό ορισμένες παραδοχές, φτάνει περίπου τα 40 δισ. ευρώ.

Και κάπου εδώ η οικονομική εξίσωση μετατρέπεται σε κοινωνική. Γιατί οι αριθμοί του ελλείμματος μπορεί να είναι αφηρημένοι, αλλά οι συνέπειές τους μεταφράζονται σε σχολεία, νοσοκομεία, κοινωνικές παροχές, φόρους και διαθέσιμο εισόδημα.

Για έναν μαθητή σε ένα υποστελεχωμένο λύκειο, το «δημοσιονομικό πρόβλημα» αποκτά πολύ συγκεκριμένη μορφή όταν λείπει ο καθηγητής ή η νοσηλεύτρια.

Από τα «Κίτρινα Γιλέκα» στα «Κίτρινα Νιάτα» και η καταστολή που γίνεται καύσιμο

Γι’ αυτό και έχει ιδιαίτερη σημασία η επιστροφή του συμβόλου του κίτρινου γιλέκου. Το Mediapart εντόπισε στις διαδηλώσεις μια νέα γενιά «Gilets jaunes Gen Z», ενώ στα κοινωνικά δίκτυα εμφανίστηκε ακόμη και το λογοπαίγνιο «gilets jeunes», τα «κίτρινα νιάτα». Η σύνδεση δεν είναι μόνο αισθητική.

Ο κοινωνιολόγος Antoine Bernard de Raymond, που έχει μελετήσει τα Κίτρινα Γιλέκα, επισημαίνει ότι το κίνημα του 2018 άφησε πίσω του ανθρώπους που πολιτικοποιήθηκαν μέσα από εκείνη την εμπειρία, μαζί με ένα βαθύ αίσθημα ανεκπλήρωτης αλλαγής και δυσπιστίας απέναντι στους θεσμούς αντιπροσώπευσης.

Η σημερινή νεολαία δεν αντιγράφει απλώς εκείνο το κίνημα. Συναντά όμως ένα κομμάτι της ίδιας κοινωνικής εμπειρίας: την αίσθηση ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται κάπου ψηλά και το κόστος καταλήγει πάντα χαμηλότερα.

Υπάρχει τέλος ένας παράγοντας που η γαλλική συζήτηση αναδεικνύει πολύ περισσότερο από τη βολική θεωρία περί «ταραχοποιών»: η ίδια η διαχείριση των κινητοποιήσεων.

Πριν από τη μεγάλη έκρηξη της 17ης Οκτωβρίου είχαν ήδη ανοίξει 36 δικαστικές έρευνες που ανατέθηκαν στην IGPN σχετικά με αστυνομικές ενέργειες κατά τη μαθητική κινητοποίηση. Τέσσερις αφορούσαν ακρωτηριαστικού χαρακτήρα τραυματισμούς και άλλες έξι σοβαρούς τραυματισμούς.

Η Le Monde σημείωνε ήδη από τις 7 Οκτωβρίου ότι η υπερβολικά αστυνομική αντιμετώπιση, επηρεασμένη από το τραύμα που άφησαν στην εξουσία τα Κίτρινα Γιλέκα, τροφοδοτούσε την ίδια την κινητοποίηση. Στη μεγάλη διαδήλωση της 17ης Οκτωβρίου άνοιξε νέα έρευνα της IGPN όταν ανήλικος διαδηλωτής στο Σεντ Ετιέν έχασε το χέρι του από αστυνομική χειροβομβίδα.

Αυτό δεν αναιρεί ούτε δικαιολογεί λεηλασίες, εμπρησμούς ή επιθέσεις. Αυτά είναι πραγματικά γεγονότα και αποτελούν μέρος της εικόνας. Αλλά η δημοκρατική πολιτική αρχίζει ακριβώς εκεί όπου τελειώνει η εύκολη εξήγηση.

Ο Βανς βλέπει τους μετανάστες, η Γαλλία βλέπει τον καθρέφτη της

Γι’ αυτό η ερμηνεία του Τζέι Ντι Βανς είναι τόσο βολική όσο και ανεπαρκής. Βλέπει έναν εμπρησμό, ανακαλύπτει έναν μετανάστη και θεωρεί ότι εξήγησε τη Γαλλία. Μόνο που στους δρόμους βρίσκονται επίσης μαθητές που ζητούν καθηγητές, οικογένειες που δεν αντέχουν τη βενζίνη, εργαζόμενοι που φοβούνται νέες περικοπές, παλιοί Κίτρινοι Γιλέκοι που θεωρούν ότι τίποτα ουσιαστικό δεν άλλαξε μετά το 2018 και νέοι που αισθάνονται ότι καλούνται να πληρώσουν έναν λογαριασμό τον οποίο δεν δημιούργησαν.

Και εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο πολιτικό πρόβλημα που αφήνει πίσω του ο Μακρόν. Η κοινωνική δυσαρέσκεια δεν οδηγείται προς μία μόνο κατεύθυνση. Τροφοδοτεί ταυτόχρονα δύο εντελώς διαφορετικές δυναμικές: από τη μία ένα κοινωνικό κίνημα που διεκδικεί περισσότερη ισότητα, καλύτερες δημόσιες υπηρεσίες και διαφορετική κατανομή των βαρών και, από την άλλη, μια ακροδεξιά που επιχειρεί να μεταφράσει την ίδια ανασφάλεια σε φόβο απέναντι στον μετανάστη, στην Ευρώπη ή στον «άλλον».

Αυτό είναι το πραγματικά επικίνδυνο γαλλικό σταυροδρόμι. Και ίσως γι’ αυτό οι φωτιές στους δρόμους της Γαλλίας δεν πρέπει να ιδωθούν μόνο ως εικόνες μιας ακόμη νύχτας επεισοδίων. Είναι το ορατό αποτέλεσμα μιας πολύχρονης κοινωνικής και πολιτικής συσσώρευσης, την οποία ούτε η καταστολή ούτε οι θεωρίες περί «ακροαριστερών υποκινητών» μπορούν να εξαφανίσουν.

Το ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο εάν η γαλλική κυβέρνηση θα καταφέρει να επαναφέρει την τάξη στους δρόμους. Είναι ποια πολιτική δύναμη θα καταφέρει τελικά να δώσει πολιτικό περιεχόμενο στην οργή που βρίσκεται πίσω από αυτούς.

Διαβάστε επίσης:

Ινδία: Και ένα 7χρονο κορίτσι ανάμεσα στους τουλάχιστον 19 νεκρούς από ποδοπάτημα σε θρησκευτική γιορτή

Έκρηξη οργής στη Γαλλία: Νεκρός διαδηλωτής μετά από ανακοπή – 1.200 συλλήψεις, βίαιες συγκρούσεις και σκηνές χάους (Videos/Photos)

Η Ευρώπη φλέγεται: Κοινωνίες σε αδιέξοδο, αλλά τα χρήματα πάνε στα όπλα – Χάος σε Γαλλία, Ιταλία, Βέλγιο, Πορτογαλία, Ισπανία, Αλβανία

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.