Από το Βερολίνο μια νέα αριστερή προοπτική για τη Γερμανία και την Ευρώπη

Η νίκη της Αριστεράς, η συμφωνία με Πράσινους και Σοσιαλδημοκράτες και η μάχη για μια διαφορετική απάντηση στην Ακροδεξιά.

Κάτι πολύ περισσότερο από έναν τοπικό κυβερνητικό συνασπισμό γεννιέται αυτές τις ημέρες στο Βερολίνο.

Στις εκλογές της 20ής Σεπτεμβρίου 2026, η Die Linke αναδείχθηκε για πρώτη φορά πρώτη πολιτική δύναμη στο Βερολίνο με 25,7%, υπερδιπλασιάζοντας τη δύναμή της. Η CDU περιορίστηκε στο 18,8%, η AfD έφθασε στο 16,3%, οι Πράσινοι στο 14,3% και το SPD στο 12,1%. Το επίσημο τελικό αποτέλεσμα δίνει 45 έδρες στην Αριστερά, 33 στη CDU, 29 στην AfD, 25 στους Πράσινους και 21 στο SPD. (Berlin⁠)

Η μέχρι σήμερα κυβέρνηση CDU–SPD έχασε την πλειοψηφία της.

Αντίθετα, Die Linke, Πράσινοι και SPD διαθέτουν μαζί 91 από τις 153 έδρες, δηλαδή μια καθαρή κοινοβουλευτική πλειοψηφία. (tagesschau.de⁠)

Στις 17 Οκτωβρίου οι τρεις παρατάξεις ολοκλήρωσαν επιτυχώς τις διερευνητικές συνομιλίες τους και συμφώνησαν να προτείνουν στα κομματικά τους όργανα την έναρξη επίσημων διαπραγματεύσεων για κυβέρνηση υπό την ηγεσία της Αριστεράς. (tagesschau.de⁠)

Ακόμη δεν υπάρχει οριστική κυβερνητική συμφωνία.

Υπάρχει όμως ήδη κάτι πολιτικά σημαντικότερο: μια σαφής εναλλακτική πρόταση απέναντι τόσο στη συντηρητική διαχείριση όσο και στην ανερχόμενη Ακροδεξιά.

Γιατί ανησύχησαν τόσο πολύ Merz και Söder

Η αντίδραση της γερμανικής συντηρητικής παράταξης ήταν άμεση και εξαιρετικά επιθετική.

Ο Markus Söder μίλησε για «κόκκινο μέτωπο» και για «Honecker 2.0». Ο καγκελάριος Friedrich Merz άσκησε επίσης έντονη πίεση σε SPD και Πράσινους να εγκαταλείψουν τη συνεργασία με την Αριστερά

Η οξύτητα αυτής της αντίδρασης δεν εξηγείται απλώς από την απώλεια της κυβέρνησης ενός ομόσπονδου κρατιδίου.

Το Βερολίνο είναι η πρωτεύουσα της Γερμανίας.

Και, κυρίως, αυτό που σχηματίζεται εκεί μπορεί να αποκτήσει πανγερμανική πολιτική σημασία.

Η Αριστερά κέρδισε τις εκλογές όχι υιοθετώντας τη θεματολογία της AfD, αλλά μιλώντας κυρίως για κατοικία, ενοίκια, κοινωνικό κόστος ζωής και δημόσιες υπηρεσίες.

Αυτό ακριβώς είναι που καθιστά το αποτέλεσμα επικίνδυνο για τη στρατηγική της συντηρητικής παράταξης.

Διότι αποδεικνύει ότι υπάρχει και άλλος δρόμος για να ανακτηθούν οι πολίτες που απομακρύνονται από το δημοκρατικό πολιτικό σύστημα.

Η πολιτική επιστρέφει στις πραγματικές ανάγκες του ανθρώπου

Το κοινό κείμενο των τριών κομμάτων περιλαμβάνει μέτρα που πριν από λίγα χρόνια θα θεωρούνταν σχεδόν αδιανόητα σε μια μεγάλη ευρωπαϊκή πρωτεύουσα.

Προβλέπεται η κοινωνικοποίηση μεγάλων ιδιωτικών χαρτοφυλακίων κατοικιών άνω των 10.000 διαμερισμάτων, που θα μπορούσε να αφορά περίπου 160.000 κατοικίες.

Για τις περίπου 440.000 δημοτικές κατοικίες προβλέπεται ανώτατη ετήσια αύξηση ενοικίου 2%.

Παράλληλα σχεδιάζονται 100.000 νέες προσιτές κατοικίες, εποπτεία της αγοράς ενοικίων και ειδική αντιμετώπιση υπερβολικών ή καταχρηστικών μισθωμάτων. (rbb24.de⁠)

Είναι μία πολιτική που επιχειρεί να θέσει ξανά ένα παλιό αλλά θεμελιώδες ερώτημα: ποια αγαθά πρέπει να αφήνονται αποκλειστικά στην αγορά και ποια αποτελούν προϋπόθεση αξιοπρεπούς ζωής;

Η κατοικία είναι ένα από αυτά.

Αλλά το ίδιο ερώτημα αφορά την ενέργεια, τις μεταφορές, την παιδεία, την υγεία και την κοινωνική ασφάλεια.

Και εδώ ακριβώς συναντούμε τη βαθύτερη πολιτική ιδέα που εκφράζει τα τελευταία χρόνια η Γερμανίδα οικονομολόγος Isabella Weber: ότι η προοδευτική πολιτική δεν αρκεί να αναδιανέμει εκ των υστέρων το εισόδημα.

Πρέπει να οργανώνει εξαρχής την οικονομία γύρω από τις βασικές ανάγκες των ανθρώπων.

Η οικονομία δεν είναι μόνο ΑΕΠ

Για δεκαετίες η ευρωπαϊκή πολιτική συζήτηση κυριαρχήθηκε από έναν περιορισμένο οικονομικό ορίζοντα.

Ανάπτυξη.

Δημοσιονομικά ελλείμματα.

Ανταγωνιστικότητα.

Αγορές.

Χρέος.

Όλα αυτά ασφαλώς έχουν σημασία.

Αλλά ο πολίτης δεν ζει μέσα στους μακροοικονομικούς δείκτες.

Ζει σε ένα σπίτι.

Πληρώνει ενοίκιο.

Πληρώνει ηλεκτρικό ρεύμα.

Πηγαίνει στη δουλειά.

Χρειάζεται παιδικό σταθμό.

Χρειάζεται νοσοκομείο.

Χρειάζεται δημόσια συγκοινωνία.

Και στο τέλος κάθε μήνα πρέπει το εισόδημά του να επαρκεί για να ζήσει.

Αυτό είναι το σημείο από το οποίο ξεκινά μια διαφορετική αντίληψη της οικονομικής πολιτικής.

Η οικονομία πρέπει να αξιολογείται από το αν εξασφαλίζει αξιοπρεπή ζωή στον άνθρωπο και όχι μόνο από το αν βελτιώνει τους συνολικούς δείκτες.

Γιατί αυτή μπορεί να είναι η αποτελεσματικότερη απάντηση στην AfD

Η άνοδος της Ακροδεξιάς στη Γερμανία δεν είναι ένα φαινόμενο που μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με πολιτικές καταγγελίες.

Ούτε αρκεί να επαναλαμβάνεται ότι η AfD αποτελεί κίνδυνο για τη δημοκρατία.

Για εκατομμύρια ανθρώπους προηγείται ένα άλλο ερώτημα: ποιος θα λύσει τα προβλήματά μου;

Ποιος θα συγκρατήσει το ενοίκιο;

Ποιος θα μειώσει το ενεργειακό κόστος;

Ποιος θα εξασφαλίσει ότι ο μισθός αρκεί για μια οικογένεια;

Ποιος θα διατηρήσει το σχολείο, το νοσοκομείο και τη συγκοινωνία στην περιοχή μου;

Όταν το δημοκρατικό πολιτικό σύστημα δεν δίνει απάντηση, το πεδίο αφήνεται στους λαϊκιστές.

Και εκεί βρίσκεται ίσως το μεγαλύτερο στρατηγικό λάθος της ευρωπαϊκής Κεντροδεξιάς: πιστεύει ότι μπορεί να σταματήσει την Ακροδεξιά υιοθετώντας ένα μέρος της ατζέντας της.

Σκληρότερη μεταναστευτική πολιτική.

Περισσότερη ρητορική περί τάξης.

Περισσότερη πολιτισμική αντιπαράθεση.

Όμως όταν τα παραδοσιακά κόμματα υιοθετούν τα ερωτήματα της Ακροδεξιάς, συχνά ενισχύουν εκείνον που δίνει τις πιο ακραίες απαντήσεις.

Το Βερολίνο δοκιμάζει τον αντίθετο δρόμο.

Να αλλάξει το ερώτημα.

Όχι «ποιος ξένος ευθύνεται για την ανασφάλειά σου;»

Αλλά: γιατί δεν βρίσκεις σπίτι που να μπορείς να πληρώσεις;

Γιατί η ενέργεια απορροφά τόσο μεγάλο μέρος του εισοδήματός σου;

Γιατί η κοινωνική άνοδος γίνεται όλο και δυσκολότερη;

Αυτή είναι πολύ διαφορετική πολιτική αντιπαράθεση.

Η πράσινη πολιτική πρέπει να γίνει κοινωνική πολιτική

Υπάρχει και ένα δεύτερο στοιχείο εξαιρετικής σημασίας.

Για πολλά χρόνια η πράσινη μετάβαση παρουσιάστηκε συχνά στους πολίτες ως ένα σύνολο απαγορεύσεων και νέων υποχρεώσεων.

Αλλά μια πραγματικά προοδευτική πράσινη πολιτική πρέπει να κάνει ακριβώς το αντίθετο.

Πρέπει να λέει στον πολίτη: το φωτοβολταϊκό στη στέγη σου θα μειώσει τον λογαριασμό σου.

Η ενεργειακή αναβάθμιση του σπιτιού σου θα μειώσει την εξάρτησή σου από τα ορυκτά καύσιμα.

Η αντλία θερμότητας και η αποθήκευση ενέργειας μπορούν να περιορίσουν μακροπρόθεσμα το ενεργειακό κόστος.

Οι σύγχρονες δημόσιες μεταφορές θα μειώσουν το κόστος μετακίνησής σου.

Έτσι η πράσινη μετάβαση παύει να είναι μια πολιτική «θυσίας για το κλίμα».

Γίνεται πολιτική βελτίωσης της καθημερινής ζωής.

Και τότε δημιουργείται μια πραγματική συμμαχία κοινωνικής και οικολογικής πολιτικής.

Το Βερολίνο ως εργαστήριο

Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο στοιχείο της υπό διαμόρφωση κυβέρνησης Die Linke–Πρασίνων–SPD.

Δεν πρόκειται απλώς για συνεργασία τριών αριστερών ή κεντροαριστερών κομμάτων.

Μπορεί να αποτελέσει ένα πολιτικό εργαστήριο.

Εάν το Βερολίνο καταφέρει τα επόμενα χρόνια να αυξήσει την προσφορά προσιτής κατοικίας, να σταθεροποιήσει τα ενοίκια, να επενδύσει στις δημόσιες υπηρεσίες, να επιταχύνει την πράσινη μετάβαση και ταυτόχρονα να διατηρήσει μια δυναμική οικονομία, τότε θα έχει δημιουργηθεί ένα υπόδειγμα με πολύ μεγαλύτερη σημασία από τα όρια της πόλης.

Τότε η συζήτηση στη Γερμανία θα αλλάξει.

Το ερώτημα δεν θα είναι πλέον αν η Αριστερά μπορεί να κερδίσει.

Αυτό το απέδειξε ήδη στις εκλογές.

Το ερώτημα θα είναι: μπορεί να κυβερνήσει καλύτερα;

Δεν πρέπει να αγνοηθούν οι πραγματικές αντιφάσεις

Η απάντηση δεν είναι δεδομένη.

Η υπό διαμόρφωση συμμαχία έχει σοβαρές εσωτερικές διαφωνίες.

Οι συζητήσεις για τον αντισημιτισμό προκάλεσαν ήδη έντονες τριβές και προσωρινή διακοπή των διερευνητικών συνομιλιών. Οι τρεις πλευρές κατέληξαν τελικά σε κοινό πλαίσιο το οποίο, σύμφωνα με τις ανακοινώσεις τους, προορίζεται να ενσωματωθεί και σε μελλοντική κυβερνητική συμφωνία. (tagesschau.de⁠)

Υπάρχει επίσης πραγματική οικονομική αντιπαράθεση γύρω από την κοινωνικοποίηση των μεγάλων εταιρειών κατοικίας.

Η αποζημίωση συζητείται με ανώτατο όριο τα 16 δισ. ευρώ, ενώ το νομοσχέδιο σχεδιάζεται να παρουσιαστεί το 2028. (rbb24.de⁠)

Αυτές οι αντιρρήσεις δεν πρέπει να αποσιωπώνται.

Η επιτυχία της νέας πολιτικής θα κριθεί ακριβώς στο αν θα μπορέσει να συνδυάσει κοινωνική φιλοδοξία, οικονομικό ρεαλισμό και αποτελεσματική δημόσια διοίκηση.

Και εδώ βρίσκεται το μάθημα για την Ελλάδα

Η εξέλιξη στο Βερολίνο δεν αφορά μόνο τους Γερμανούς.

Αφορά ολόκληρη την Ευρώπη.

Και αφορά ιδιαίτερα την Ελλάδα.

Διότι τα προβλήματα είναι διαφορετικά σε μέγεθος, αλλά εντυπωσιακά παρόμοια στη φύση τους: στεγαστική κρίση, ακρίβεια, υψηλό ενεργειακό κόστος, χαμηλή αγοραστική δύναμη, δημογραφική συρρίκνωση, δυσκολία των νέων να δημιουργήσουν οικογένεια, ανασφάλεια απέναντι στο μέλλον.

Μια σύγχρονη ελληνική προοδευτική πρόταση δεν μπορεί να περιορίζεται σε μια απλή επιστροφή στις πολιτικές του παρελθόντος.

Χρειάζεται κάτι πολύ περισσότερο.

Μια πράσινη κοινωνική οικονομική πολιτική.

Μια πολιτική που θα συνδέει: την ενεργειακή αυτονομία των νοικοκυριών, την προσιτή κατοικία, την αναβάθμιση του κτιριακού αποθέματος, τις ΑΠΕ και την αποθήκευση, τη δημόσια συγκοινωνία, την προστασία του πραγματικού εισοδήματος, τη δημόσια παιδεία και υγεία και μια νέα παραγωγική πολιτική.

Όχι ως ξεχωριστά προγράμματα.

Αλλά ως ένα ενιαίο σχέδιο για την ποιότητα ζωής.

Ένα κράτος οργανωμένο γύρω από τον πολίτη

Αυτό ίσως είναι τελικά το σημαντικότερο πολιτικό μήνυμα της νέας συζήτησης που αρχίζει στη Γερμανία.

Για δεκαετίες οργανώναμε το κράτος γύρω από τους μηχανισμούς του.

Υπουργεία.

Υπηρεσίες.

Αρμοδιότητες.

Προϋπολογισμούς.

Κανονισμούς.

Η νέα προοδευτική πολιτική πρέπει να αντιστρέψει αυτή τη λογική.

Να ξεκινά από τον άνθρωπο.

Τι χρειάζεται μια οικογένεια για να ζήσει αξιοπρεπώς;

Κατοικία.

Ενέργεια.

Μετακίνηση.

Εκπαίδευση.

Υγεία.

Εργασία.

Ασφάλεια.

Κοινωνική συμμετοχή.

Και γύρω από αυτές τις ανάγκες να οργανώνει το κράτος, την οικονομία και τις δημόσιες επενδύσεις.

Αυτή είναι και η ουσία της σκέψης που αναδεικνύεται σήμερα από προδοδευτικους οικονομολόγους όπως η Isabella Weber:

* Ο Βασίλης Τσολακίδης είναι βιοαρχιτέκτονας και σύμβουλος στρατηγικού σχεδιασμού για την ενέργεια, το περιβάλλον, το κλίμα.

Διαβάστε επίσης:

Η ανάπτυξη πάει καλά, ο Έλληνας δεν έχει 500 ευρώ για ώρα ανάγκης

Η βλακώδης ένταση οδηγεί σε πολιτική αυτοκτονία

Γκράβα: Tο κράτος έπαιζε «κορώνα-γράμματα» με την ασφάλεια χιλιάδων παιδιών