David Prudhomme
Ρεμπέτικο (Το κακό βοτάνι)
Μετάφραση: Θανάσης Πέτρου
Εκδόσεις: Οξύ
Σελ.: 104

Το κόμικς του David Prudhomme, σε μετάφραση Θανάση Πέτρου, επιχειρεί να αφηγηθεί την ιστορία του ρεμπέτικου, να σταθεί μέσα στον χρόνο του, να τον περπατήσει, να τον ακούσει, να μεταφράσει τη μουσική του στον δύσκολο ρυθμό των συνθηκών που γεννήθηκε. Είναι ένα από τα κόμικς που επανακυκλοφόρησε τη χρονιά που μας πέρασε, επιβεβαιώνοντας τη θεματική και αισθητική διαχρονικότητά του.

Ο δημιουργός του δεν είναι Έλληνας, γι’ αυτό και η προσέγγισή του αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς η ματιά του δεν ενσωματώνεται ούτε επηρεάζεται από το βάρος της παράδοσης, αλλά εστιάζει στην παρατήρηση που κρατά αποστάσεις από το φολκλόρ στοιχείο και τη μυθολογία που το ακολουθεί – και συνήθως το εξωραΐζει. Το ρεμπέτικο τον τραβά επειδή γεννήθηκε σε χώρους ακατάλληλους για εξιδανίκευση: τεκέδες, φυλακές, λιμάνια, παράγκες. Εκεί όπου η κοινότητα προηγείται του μύθου και το τραγούδι λειτουργεί ως τρόπος επιβίωσης και επικοινωνίας. Αυτή η βασική παραδοχή καθορίζει και όλο το έργο και το σώζει από τη «λαϊκή αυθεντικότητα».

Το αφηγηματικό παρόν του κόμικς είναι το 1936, που η δικτατορία του Μεταξά λειτουργεί ως καταπιεστικός μηχανισμός έτσι ώστε να αρκεί ένας αστυνομικός λόγος, μια υποψία λογοκρισίας, μια απαγόρευση που πλανιέται, για να βάλει σε περιπέτειες την περιθωριακή κοινότητα που εξέφραζαν οι ρεμπέτες, καθώς οι συνθήκες της εποχής, κυρίως η υποδοχή των ελληνικών πληθυσμών της Μικράς Ασίας από τη μητέρα Ελλάδα, δεν ήταν ούτε εύκολη ούτε ανώδυνη. Προφανώς, αυτές οι λούμπεν κοινωνικές ομάδες που δημιουργήθηκαν από τις βίαιες ανταλλαγές πληθυσμών δεν ήταν περιθωριακές από επιλογή, αλλά από μια σειρά άβολων συνθηκών που λειτουργούσαν σε βάρος τους, ώστε να θεωρούνται παράσιτα. Αυτή η καταγραφή της πραγματικότητας δίχως καταγγελίες και ιδεολογικοποιήσεις χαρίζει μιαν αυθεντική πολιτική διάσταση στην ιστορία.

Οι μορφές είναι αναγνωρίσιμες χωρίς να κατονομάζονται. Ο Μάρκος υπάρχει ως παρουσία, ως σώμα που «κεντάει» στο μπουζούκι, όχι ως μνημείο. Ο Σταύρος θυμίζει τον Παπαϊωάννου χωρίς να εγκλωβίζεται στη βιογραφία του. Η μυθοπλασία λειτουργεί ως μηχανισμός για να μπορέσει να φωτίσει τους χαρακτήρες από μέσα. Όπως ο ίδιος ο δημιουργός σημειώνει, «το ταξίδι δεν μπορεί να είναι ρεαλιστικό· μπορεί όμως να είναι αληθινό».

Το σχέδιο του Prudhomme αποφεύγει κάθε γραφικότητα. Τα πρόσωπα των ρεμπέτηδων περιγράφονται περήφανα χωρίς πόζα, κουρασμένα χωρίς μελοδραματισμό. Οι σκηνές κυλούν με έναν ρυθμό βαρύ και εσωτερικό. Ακόμη και όταν η κομπανία βγαίνει στη θάλασσα του Πειραιά και τραγουδά, πλανάται η αίσθηση ότι αυτός ο κόσμος ξέρει ήδη πόσο προσωρινός είναι.

Στο βιβλίο «Ρεμπέτικο (Το κακό βοτάνι)» ο δημιουργός του δεν δείχνει να σκοτίζεται από τον ψυχαναγκασμό να κάνει τον αναγνώστη να αγαπήσει το ρεμπέτικο. Πιθανόν να κάνει κάτι πιο έξυπνο: το αφήνει να υπάρξει ως μια έκφραση τέχνης που γεννιέται ως πρόβλημα και δεν εξημερώνεται ποτέ πλήρως.

Διαβάστε επίσης:

«Τα Αδημοσίευτα» ενός ανήσυχου ρεπόρτερ

Βιβλίο: Μοναχικοί ήρωες της παγκόσμιας λογοτεχνίας που η Πρωτοχρονιά δεν τους ταιριάζει

Βιβλίο: Λογοτεχνία και τεχνητή νοημοσύνη, μια σχέση που μόλις αρχίζει