Η υπόθεση των «μπόνους» του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού δεν δείχνει να κλείνει, όσο κι αν η κυβέρνηση επιχειρεί να βάλει «κανόνες» με νέο πλαίσιο. Αντίθετα, η κόντρα με την Τοπική Αυτοδιοίκηση ανοίγει σε δύο ταυτόχρονα μέτωπα: από τη μία, το καθεστώς των κινήτρων έξτρα δόμησης και το πώς «σώζονται» άδειες που αμφισβητήθηκαν ή ακυρώθηκαν∙ από την άλλη, η μεταφορά των Υπηρεσιών Δόμησης από τους δήμους στο Κτηματολόγιο, που πολλοί αιρετοί διαβάζουν ως καθαρό μήνυμα συγκεντροποίησης.

Το επίμαχο ΠΔ προβλέπει ότι άδειες που έχουν ακυρωθεί ή βρίσκονται σε εκκρεμείς δίκες μπορούν, υπό προϋποθέσεις, να παραμείνουν «ζωντανές», εφόσον είχαν ξεκινήσει εργασίες έως τις 11 Δεκεμβρίου 2025. Η ρύθμιση συνοδεύεται από την καταβολή ποσού ως «περιβαλλοντικό ισοδύναμο», με το ύψος του να καθορίζεται από το ίδιο το διάταγμα.

Εδώ ακριβώς εντοπίζεται και η βασική ένσταση των δήμων: θεωρούν ότι η συζήτηση μετακινείται από τον δικαστικό έλεγχο στην οικονομική «συμμόρφωση», δημιουργώντας ένα νέο πεδίο όπου άδειες που κρίθηκαν προβληματικές μπορούν να συνεχίσουν, εφόσον πληρωθεί το αντίστοιχο τίμημα. Από κυβερνητικής πλευράς, η απάντηση είναι ότι επιχειρείται να μπει τάξη σε ένα μεταβατικό τοπίο, με πραγματικές καταστάσεις σε εξέλιξη και με στόχο να αποφευχθούν νέα μπλοκαρίσματα στην αγορά.

Παράλληλα, όμως, η ουσία της αντιπαράθεσης χτυπά στην καρδιά της πολεοδομίας. Η κυβερνητική επιλογή να περάσουν οι ΥΔΟΜ στο Κτηματολόγιο παρουσιάζεται ως μεταρρύθμιση για διαφάνεια, ταχύτητα και ενιαία εφαρμογή της νομοθεσίας. Για την Αυτοδιοίκηση, ωστόσο, πρόκειται για μεταφορά κρίσιμης αρμοδιότητας από το τοπικό επίπεδο στο κέντρο, που αποδυναμώνει θεσμικά τους δήμους και απομακρύνει από τις πόλεις τον άμεσο έλεγχο μιας διαδικασίας που διαμορφώνει τον αστικό χώρο.

Με βάση τον σχεδιασμό του ΥΠΕΝ, από 1η Ιουλίου προβλέπεται να ξεκινήσουν πολεοδομίες-«πιλότοι» υπό το Κτηματολόγιο, ενώ έως τον Ιανουάριο του 2027 προβλέπεται να έχει ολοκληρωθεί η μεταφορά όλων των ΥΔΟΜ. Οι δήμοι, σε συνεννόηση με την ΚΕΔΕ, ετοιμάζουν αίτηση ακύρωσης στο ΣτΕ μέσα στο επόμενο πεντάμηνο, είτε για να διατηρήσουν τις πολεοδομίες υπό την ευθύνη τους είτε για να τεθούν σαφή θεσμικά όρια στη μεταφορά αρμοδιοτήτων.

Στο παρασκήνιο, αυτοδιοικητικοί επιμένουν ότι, παρά τις χρόνιες ελλείψεις προσωπικού, οι δήμοι κατάφεραν να «στήσουν» υπηρεσίες και να ασκήσουν έλεγχο στη δόμηση, άρα το ζητούμενο είναι ενίσχυση και στελέχωση – όχι αφαίρεση. Επικαλούνται, παράλληλα, τη διοικητική αυτοτέλεια των ΟΤΑ και το τεκμήριο αρμοδιότητας για τις τοπικές υποθέσεις, υποστηρίζοντας ότι κάθε μεταβίβαση προς το κέντρο πρέπει να αιτιολογείται επαρκώς και να στηρίζεται σε καθαρή νομοθετική βάση.

Η κυβέρνηση, από την πλευρά της, εντάσσει τη μεταφορά σε ένα ευρύτερο σχέδιο ψηφιακής ενοποίησης διαδικασιών για το ακίνητο, με λογική «one stop shop». Όμως στην πράξη τα δύο μέτωπα αλληλοσυνδέονται: το μπόνους δόμησης συναντά τον έλεγχο και την έκδοση αδειών, με αποτέλεσμα η σύγκρουση να ξεφεύγει από τεχνικές λεπτομέρειες και να καταλήγει σε κεντρικό ερώτημα εξουσίας.

Ποιος αποφασίζει τελικά για την πόλη και ποιος ελέγχει την εφαρμογή; Αν κρίνει κανείς από τις νέες προσφυγές και τα επόμενα βήματα της ΚΕΔΕ, η απάντηση δεν θα δοθεί σύντομα – και μάλλον θα δοθεί ξανά στα δικαστήρια.

Διαβάστε επίσης:

Πιερρακάκης: Η επένδυση στην άμυνα είναι κάτι το οποίο πρέπει να κάνουμε συνολικά ως Ευρωπαίοι

Ακρίβεια: Παγιώνεται πάνω από το 2% μέχρι και το 2028 – Σταθερά πάνω από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης 

Έρευνα Rass: Νούμερο ένα πρόβλημα η ακρίβεια – Πάνω από 70% λέει ότι έχει επιδεινωθεί η αγοραστική του δύναμη