Γιατί η ακρίβεια δεν είναι «συγκυρία». Είναι μηχανισμός. Και αυτός ο μηχανισμός έχει γρανάζια, συμφέροντα και συγκεκριμένες πρακτικές.

1. Το χωράφι. Ο παραγωγός είναι ο πρώτος και ο πιο αδύναμος κρίκος

Ο Έλληνας παραγωγός πουλάει σε τιμές που συχνά δεν καλύπτουν το κόστος, δεν έχει διαπραγματευτική δύναμη, εξαρτάται από μεσάζοντες και δεν καθορίζει τίποτα στην τελική τιμή.

Παράδειγμα:

Ο παραγωγός πουλάει πατάτα 0,35€/κιλό.

Στο ράφι φτάνει 1,20€–1,50€.

Η διαφορά δεν είναι «κόστος». Είναι αλυσίδα κερδών. Ο παραγωγός δεν ξέρει καν πόσο πουλιέται το προϊόν του στο ράφι. Δεν έχει πρόσβαση, δεν έχει διαφάνεια, δεν έχει φωνή.

2. Οι μεσάζοντες, το αόρατο κόστος που πληρώνουμε όλοι

Ανάμεσα στον παραγωγό και στο σούπερ μάρκετ παρεμβάλλονται χονδρέμποροι, συσκευαστές, μεταφορικές, αποθήκες, διανομείς.

Κάθε στάδιο προσθέτει κόστος, προμήθεια, περιθώριο κέρδους. Και επειδή δεν υπάρχει διαφάνεια, κανείς δεν ξέρει ποιος βάζει πόσο. Το μόνο σίγουρο είναι ότι όλοι βάζουν. Με αποτέλεσμα το προϊόν φουσκώνει πριν καν φτάσει στο ράφι.

3.Οι Πολυεθνικές, οι πραγματικοί αρχιτέκτονες των τιμών

Οι μεγάλες εταιρείες τροφίμων έχουν τεράστια διαφημιστική ισχύ, μονοπωλιακή θέση σε πολλές κατηγορίες, δυνατότητα να επιβάλλουν τιμές,στρατούς λογιστών και νομικών. Όταν μια πολυεθνική αποφασίζει αύξηση 8%, δεν το κάνει επειδή ανέβηκε το κόστος. Το κάνει επειδή μπορεί.

Και οι ανταγωνιστές ακολουθούν. Γιατί κανείς δεν θέλει να «χαλάσει την αγορά». Αυτό δεν είναι ανταγωνισμός. Είναι σιωπηρή συνεννόηση.

4. Οι αλυσίδες σούπερ μάρκετ. Οι τελικοί ρυθμιστές

Οι μεγάλες αλυσίδες έχουν τη μεγαλύτερη δύναμη από όλους. Πώς φτιάχνουν τις τιμές.

Αποφασίζουν ποια προϊόντα θα μπουν στο ράφι, αποφασίζουν ποια θα μπουν σε προσφορά, αποφασίζουν ποια θα «εξαφανιστούν», αποφασίζουν ποια private label θα προωθήσουν, αποφασίζουν τις συμφωνίες με προμηθευτές. Και το πιο σημαντικό, αποφασίζουν το περιθώριο κέρδους.

Όταν μια αλυσίδα έχει 40% περιθώριο κέρδους σε βασικά είδη, αυτό δεν είναι «αγορά». Είναι εκμετάλλευση ανάγκης.

5. Τα private label,το νέο όπλο των αλυσίδων

Τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας (private label), έχουν χαμηλότερο κόστος,  έχουν υψηλότερο περιθώριο κέρδους και ελέγχονται πλήρως από τις αλυσίδες. Όταν το private label ξεπερνά το 35% της αγοράς, τότε η αλυσίδα καθορίζει την τιμή, καθορίζει την ποιότητα, καθορίζει τον προμηθευτή και καθορίζει το περιθώριο κέρδους.

Και ο καταναλωτής νομίζει ότι «κερδίζει» επειδή πληρώνει λιγότερο.Στην πραγματικότητα, χάνει επειδή η αγορά συγκεντρώνεται ακόμα περισσότερο.

6. Το Κράτος, μεγάλος ωφελημένος που κάνει ότι δεν βλέπει

Το κράτος εισπράττει ΦΠΑ πάνω σε υψηλότερες τιμές, εισπράττει φόρους από τα υπερκέρδη, δεν ελέγχει τα περιθώρια κέρδους, δεν επιβάλλει διαφάνεια και δεν σπάει τα ολιγοπώλια, αντιθέτως κάνει ότι μπορεί για τα κέρδη τους.

Και όταν η κοινωνία ζητά μείωση ΦΠΑ στα βασικά είδη, η απάντηση είναι «φοβόμαστε ότι η μείωση δεν θα φτάσει στο ράφι». Δηλαδή , ξέρει ότι η αγορά λειτουργεί σαν καρτέλ, αλλά δεν θέλει να κάνει τίποτα.

7. Τα Funds, η νέα απειλή

Τα επενδυτικά κεφάλαια έχουν μπει σε αλυσίδες, σε logistics, σε παραγωγικές μονάδες και σε συσκευαστήρια.

Όταν το φαγητό γίνεται επενδυτικό προϊόν, η τιμή του δεν καθορίζεται από την ανάγκη. Καθορίζεται από την απόδοση κεφαλαίου. Και η απόδοση κεφαλαίου δεν έχει ηθική. Έχει μόνο στόχο το περισσότερο κέρδος.

8. Πώς λειτουργεί το καρτέλ στην πράξη, ένα παράδειγμα

Ζυμαρικά

Ο παραγωγός πουλάει σιτάρι σε χαμηλή τιμή

ο μύλος το αλέθει και το πουλάει στη βιομηχανία

 η βιομηχανία συσκευάζει και ανεβάζει τιμή 20–30%

ο χονδρέμπορος προσθέτει το δικό του ποσοστό

το σούπερ μάρκετ βάζει περιθώριο 30–40%

το κράτος βάζει ΦΠΑ 13%.

Τελική τιμή 1,20€, κόστος παραγωγής 0,25€–0,35€. Αυτό δεν είναι αγορά. Είναι μηχανισμός αναδιανομής πλούτου προς τα πάνω.

9. Ποιος πληρώνει το σύστημα;

Ο εργαζόμενος, ο άνεργος, ο συνταξιούχος, ο νέος, η οικογένεια, ο παραγωγός, όλοι όσοι δεν έχουν ισχύ.

10. Πώς σπάει αυτό το σύστημα;

Με πολιτική βούληση και σύγκρουση.

Με ανώτατα περιθώρια κέρδους στα βασικά είδη, μείωση ΦΠΑ με υποχρεωτική μετακύλιση, διαφάνεια κόστους τιμής σε όλη την αλυσίδα με στήριξη των συνεταιρισμών, με δημόσιες παρεμβάσεις σε κρίσιμους τομείς, με σπάσιμο των ολιγοπωλίων και με ενίσχυση των ελεγκτικών μηχανισμών.

Αλλιώς, η ακρίβεια θα συνεχίσει να είναι πολιτική επιλογή, όχι οικονομική αναγκαιότητα.

*Η Ιωάννα Λιούτα είναι Πολιτική και Οικονομική Αναλύτρια

Διαβάστε επίσης:

Ο φόβος της αντιδεξιάς και το λάθος του ΠΑΣΟΚ με το Κέντρο – Σχόλιο σε έναν «αφορισμό» του Νίκου Χριστοδουλάκη

Υπάρχουν περιθώρια για μια αξιόπιστη συνταγματική αναθεώρηση;

Η «καταλληλότητα» του Νίκου Ανδρουλάκη για πρωθυπουργός