Λέξεις, πράξεις, ρήγματα – οι αντιφάσεις του «Δόγματος Τραμπ»

Με δύο – κυρίως – συγκριτικούς τρόπους πλαισίωσης μπορεί να αποτιμηθεί αξιολογικά ένα κείμενο˙ οποιοδήποτε κείμενο, αλλά πόσο μάλλον ένα πολιτικό κείμενο: 

● Αφενός ως προς την εσωτερική συνοχή του, ως προς το κατά πόσο και το κατά πώς ανθίσταται στη βάσανο της κριτικής εξέτασης χωρίς να υποπίπτει σε εμφανείς αντιφάσεις – οι οποίες ενδέχεται να αποκαλύπτουν ακόμη και την υποκρισία του συντάκτη του. 

● Αφετέρου ως προς την αντοχή του μετά τη συνάντησή του με την πραγματικότητα, με τα ίδια τα γεγονότα. Και αν μέσω της πρώτης μεθόδου αποκαλύπτεται ο βαθμός ειλικρίνειας και αξιοπιστίας του συντάκτη του κειμένου, με τη δεύτερη πιστοποιείται το εύρος του οράματός του και η αποτελεσματικότητα και η επιτυχία των πολιτικών του πρακτικών.

Εν προκειμένω, το αντικείμενο της εξέτασής μας είναι το Δόγμα της Στρατηγικής Εθνικής Ασφαλείας των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής, που αναρτήθηκε στο διαδίκτυο τον Νοέμβριο του 2025 με κύριο υπεύθυνο σύνταξης τον υφυπουργό Πολέμου Έλμπριτζ Κόλμπυ.¹ 

Οι βασικές παραδοχές του «Δόγματος Τραμπ» είναι 

● ότι με το τέλος του Ψυχρού Πολέμου η αμερικανική ισχύς έχει διαβρωθεί, 

● ότι η αδυναμία των ΗΠΑ οφείλεται κυρίως στην υπαγωγή του σχεδιασμού της εξωτερικής πολιτικής και της πολιτικής ασφαλείας της χώρας σε αυστηρά καθορισμένα ιδεολογικά μοντέλα και μοτίβα, εν πολλοίς ξένα προς τον ψυχισμό των Αμερικανών, 

● και ότι οι άξονες της στρατηγικής πρέπει να επαναδιατυπωθούν ώστε να εξασφαλιστεί η διατήρηση του αμερικανικού μεγαλείου. Αυτοί οι άξονες θα πρέπει, πρωτίστως, να υπηρετούν το εθνικό συμφέρον, το οποίο, ως έννοια, αποτυπώνεται στις σελίδες του κειμένου με δύο αλληλένδετους τρόπους. 

● O πρώτος σχετίζεται με την ίδια την Αμερική ή, μάλλον, μια εξιδανικευμένη μορφή της, όπως προβάλλει μέσα από το Δόγμα: το «μεγαλύτερο και πιο πετυχημένο κράτος στην ιστορία της ανθρωπότητας», το κράτος με τον ισχυρότερο στρατό, τη μεγαλύτερη οικονομία, τη σταθερότερη βιομηχανική παραγωγή, την εξυπνότερη τεχνολογία, την πράγματι απαράμιλλη ήπια ισχύ (τα υπερθετικά και τα κοσμητικά ξεχειλίζουν από τις σελίδες των συγκεκριμένων κεφαλαίων). 

● Ο δεύτερος έχει να κάνει με την κοινωνία, ειδικότερα δε με τη μεσαία τάξη της Αμερικής. Ο αμερικανικός λαός εμφανίζεται ως πρωταγωνιστής (με το «θάρρος» και τις αρετές του) και ως αποδέκτης των προσδοκώμενων ωφελειών μιας νέας πολιτικής που θα αποβλέπει στην ευρεία κατανομή της ευημερίας και στην υπεράσπιση των «θεόσταλτων φυσικών δικαιωμάτων των πολιτών». 

Ήδη, κατά τη γνώμη μου, αρχίζουν και διακρίνονται οι ρωγμές, οι εσωτερικές αντιφάσεις μιας πολιτικής που αποσκοπεί να απεμπλακεί από τον υποτιθέμενο ιδεολογικό ζουρλομανδύα του φιλελευθερισμού και του γκλομπαλισμού, αλλά που, την ίδια στιγμή, προσπαθεί να συγκεράσει τον ρεαλισμό και την πρακτική πολιτική με τις αρχές και τις αξίες μιας «υγιούς» Αμερικής που πιστεύει ακλόνητα στην «εγγενή μεγαλοσύνη της». 

Ο μεσσιανικός ιδεαλισμός του Αλεξάντερ Χάμιλτον (είναι απολύτως χαρακτηριστικό ότι είναι ο μοναδικός από τους Ιδρυτές Πατέρες των Ηνωμένων Πολιτειών που αναφέρεται στο κείμενο) αντικαθιστά τον φιλελεύθερο ιδεαλισμό του Τζέφερσον και το χαρμάνι βαφτίζεται «ευέλικτος ρεαλισμός» – όπου ο προσδιορισμός της ευελιξίας ταυτίζεται, εν τοις πράγμασι, με την ίδια την απρόβλεπτη φύση των κινήσεων, των ενεργειών, αλλά εν τέλει και της ίδιας της προσωπικότητας του Αμερικανού Προέδρου. 

Οι ρωγμές λοιπόν ξεκινούν από εκεί: από το σημείο που ευαγγελιζόμαστε το τέλος των ιδεολογικών αγκυλώσεων μόνο και μόνο για να παραδοθούμε στη θεόσταλτη αποστολή μιας χώρας με εγγενή μεγαλοσύνη, η οποία δεν μπορεί και δεν πρέπει «να απολογείται ούτε για το παρελθόν ούτε για το παρόν της». Και από αυτές τις ρωγμές εισχωρούν λέξεις σαν το «οργανικός», το «φυσικός» και το «εγγενής» και έννοιες όπως είναι η ουσιαστική κατάργηση της κριτικής αποτίμησης – λέξεις και έννοιες με βεβαρημένο, ιστορικά, μητρώο.² 

Και από αυτές τις ρωγμές εισδύει η αγωνία για την πολιτιστική ταυτότητα της Ευρώπης, η δέσμευση στην ανάγκη ενίσχυσης «υγιών» κρατών, η αποχή από τη διάδοση της φιλελεύθερης «ιδεολογίας» στην Αφρική ή τον αραβικό κόσμο. Και στην όλη ανισορροπία που προκαλείται, μοναδική παλάντζα είναι η ίδια η προσωπικότητα του Τραμπ – του ανθρώπου που τελείωσε, σύμφωνα με τον συντάκτη του κειμένου της Εθνικής Πολιτικής Ασφαλείας, οκτώ πολέμους (ανάμεσά τους, ήδη από το 2025, αυτόν ανάμεσα στο Ισραήλ και το Ιράν) και που έχει εξαιρετική ικανότητα στη σύνθεση αντιθέτων: «ειρήνη μέσω της επίδειξης ισχύος», «ο πιο φονικός στρατός της ιστορίας που θα αναλαμβάνει ειρηνευτικές αποστολές», «όχι επιπλήξεις στις χώρες του Κόλπου για τις δημοκρατικές και θεσμικές ελλείψεις τους – μόνο ενίσχυσή τους στον αγώνα κατά του ριζοσπαστισμού».

Και έπειτα έρχεται η πραγματικότητα, το reality check και οι βασικοί στόχοι και σκοποί αυτής της Πολιτικής (προάσπιση βασικών δικαιωμάτων και ελευθεριών Αμερικανών πολιτών, προώθηση συμφωνιών ειρήνης παντού, αποφυγή μιλιταριστικών περιπετειών, προώθηση οικονομικής ασφάλειας, αμερικανική τεχνολογική πρωτοπορία, ανοιχτή και ελεύθερη πρόσβαση σε μεγάλους συγκοινωνιακούς κόμβους) φανερώνουν αμέσως τις αδυναμίες της. 

Αυτές οι αδυναμίες, όμως, αποτελούν «εγγενή» προϊόντα των αντιφάσεων της ίδιας της στρατηγικής ασφαλείας. Μιας στρατηγικής που υπακούει τυφλά στις δικές της ιδεολογικές αγκιστρώσεις: τον πόλεμο κατά του DEI και της woke «ατζέντας», την απόλυτη πίστη στο ότι η οικονομία είναι πανάκεια για τα πάντα – αρκεί να μην χρησιμοποιείται διδακτικά, αλλά να ελέγχεται από μια συγκεκριμένη αποπολιτικοποιημένη ελίτ –, την απόλυτη πίστη στην απλή αρχή «όποιο και να είναι το πρόβλημα, ο Τραμπ θα το λύσει» και βεβαίως την ευαγγελικής προδιάθεσης πίστη στη θεόσταλτη αποστολή του αμερικανικού έθνους. 

Και το μεγάλο πρόβλημα για τον Τραμπ ξεκινάει ακριβώς σε αυτό το σημείο: στο σημείο, δηλαδή, που αυτή η αποστολή μοιάζει, για πολλούς ψηφοφόρους του MAGA στρατοπέδου, να υπηρετεί περισσότερο τα ισραηλινά συμφέροντα, την ίδια στιγμή που το τρένο της τεχνολογικής πρωτοπορίας και της οικονομικής πρωτοκαθεδρίας σταθμεύει πλέον, εδώ και χρόνια, στο Πεκίνο.

* Ο Σωτήρης Στ. Λίβας είναι καθηγητής στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1. Elbridge Colby. Η σκέψη του Κόλμπυ είχε ήδη αποτυπωθεί προηγουμένως σε σειρά βιβλίων με σημαντικότερα ίσως τα: «The Strategy of Denial – American Defense in an Age of Great Power Conflict» (Yale University Press, 2021) και «Strategic Stability: Contending Interpretations» (συνεπιμελητής με τον Michael Gerson, Strategic Studies Institute and U.S. Army War College Press, 2013).

2. Ο Βίκτορ Κλέμπερερ στη «Γλώσσα του Τρίτου Ράιχ – Σημειώσεις ενός φιλολόγου» (Εκδόσεις Άγρα, μετάφραση: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, 2026) αναφέρεται συχνά σε αυτές.

Διαβάστε επίσης:

Το Κίεβο θέλει αποστρατιωτικοποιημένη ζώνη στο Ντονμπάς, ένταξη στην ΕΕ και επενδύσεις για ανάκαμψη για να τερματίσει τον πόλεμο

Σε lockdown η Δυτική Όχθη μετά τον θάνατο δύο στρατιωτών σε επίθεση με πυροβολισμούς – Μεγάλη επιχείρηση εκκένωσης διέταξε ο Νετανιάχου

Ένοπλοι άνοιξαν πυρ σε εκκλησία στην Ιορδανία – Τουλάχιστον επτά νεκροί

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.