13/08/2020 23:21:11
7.7.2020 / ΒΑΣΙΛΗΣ ΓΑΛΟΥΠΗΣ
Δημοσιεύτηκε στο ΠΟΝΤΙΚΙ, τεύχος 2132 στις 2-7-2020

Ήρθαν κι «έδεσαν» κορωνοϊός και πόλεμοι - Πώς η πανδημία οξύνει τρέχουσες συγκρούσεις και ανοίγει παράθυρο για νέες

Ήρθαν κι «έδεσαν» κορωνοϊός και πόλεμοι - Πώς η πανδημία οξύνει τρέχουσες συγκρούσεις και ανοίγει παράθυρο για νέες - Media

 

Ο κορωνοϊός αυξάνει τον κίνδυνο για βίαιες συγκρούσεις. Αλλά και στις περιοχές όπου μαίνoνται πόλεμοι επικρατούν οι ιδανικές συνθήκες για τη διασπορά του ιού. Μέχρι στιγμής η Covid-19 χτύπησε πιο βάναυσα τις ειρηνικές, πλούσιες χώρες. Σε Βρετανία, Αμερική, Ιταλία, Γαλλία και Ισπανία, δηλαδή στις πέντε από τις πιο πληγείσες χώρες, αναλογούν συνολικά πάνω από τους μισούς καταγεγραμμένους θανάτους από την Covid-19 διεθνώς.


Όμως τώρα η ασθένεια εξαπλώνεται και σε πιο ασταθή μέρη. Οι ειδικοί φοβούνται ότι όχι μόνο οι συγκρούσεις θα βοηθήσουν στην αύξηση της διασποράς του κορωνοϊού, αλλά και ότι η εξάπλωσή του καθεαυτή μπορεί να επιδεινώσει τους πολέμους. Τα δυο μαζί, ιός και συγκρούσεις, λειτουργούν ανατροφοδοτώντας το ένα το άλλο και δημιουργούν έναν φαύλο κύκλο μιζέριας, δυστυχίας και αναταραχών. 
Παράδειγμα κάποια μέρη στην Αφρική, όπως η πόλη Μπούνια, στο ανατολικό Κονγκό. Το νοσοκομείο της πόλης είναι ήδη ασφυκτικά γεμάτο λόγω των συγκρούσεων που μαίνονται, ενώ δεν διαθέτει ούτε καν αναπνευστήρες. 


«Έχουμε ανθρώπους με τραύματα από ματσέτες, από σφαίρες, γυναίκες με ακρωτηριασμένα άκρα. Είμαστε αναγκασμένοι να νοσηλεύουμε δύο με τρία παιδιά ανά κρεβάτι, άρα καταλαβαίνετε ότι δεν γίνεται να ελεγχθεί η πρόληψη της λοίμωξης» δήλωσε γιατρός του νοσοκομείου στον «Economist». Το συγκεκριμένο νοσοκομείο διαθέτει ειδικό χώρο για την απομόνωση μέχρι το πολύ δέκα ασθενών, σε θάλαμο που είχε χρησιμοποιηθεί για ασθενείς του Έμπολα. 


Στην ευρύτερη περιοχή 22 κλινικές έχουν καεί. Αν η εξάπλωση του κορωνοϊού αυξηθεί, δεν θα μπορούν να το διαπιστώσουν έγκαιρα. Τα τεστ πρέπει να στέλνονται 1.800 χιλιόμετρα μακριά, στην πρωτεύουσα Κινσάσα.
Υπάρχουν πάμπολλα μέρη σε αναβρασμό ακόμα, από την Υεμένη και τη Συρία έως τα σύνορα Κίνας - Ινδίας. Η προοπτική της επέλασης της πανδημίας εκεί έχει τρομοκρατήσει τα Ηνωμένα Έθνη. Ήδη από τον Μάρτιο ο Αντόνιο Γκουτέρες, γ.γ. του ΟΗΕ, κάνει έκκληση για παγκόσμια εκεχειρία λόγω του κορωνοϊού. 


Αρχικά ένοπλες ομάδες σε πάνω από δώδεκα χώρες ανταποκρίθηκαν θετικά. Στην Κολομβία ο Εθνικός Απελευθερωτικός Στρατός (ELN) κήρυξε εκεχειρία στις 30 Μαρτίου. Το ίδιο έκανε και το NPA στις Φιλιππίνες καθώς και η Σαουδική Αραβία με τις δυνάμεις της στην Υεμένη. Αλλά, δυστυχώς, σε πολλά μέρη η κατάπαυση πυρός αποδείχτηκε βραχύβια. Στα τέλη Απριλίου, ELN και NPA ανακοίνωσαν ότι δεν θα παρέτειναν τις εκεχειρίες τους και επέστρεψαν στη βία. 


Από την αρχή της πανδημίας έως σήμερα η πολιτική βία αυξήθηκε σε 43 χώρες και παρέμεινε αμείωτη σε 45, σύμφωνα με το Armed Conflict Location & Event Data Project (ACLED), που καταγράφει και αναλύει τις πληροφορίες από συγκρούσεις και εμπόλεμες ζώνες. Από τις χειρότερες οξύνσεις σημειώνονται σε Λιβύη, Υεμένη.

Αλληλοτροφοδότηση
Τα πεδία των μαχών είναι ιδανικά για την ευρεία και ταχεία διασπορά κάθε ιού, στην προκειμένη του κορωνοϊού. Ο πόλεμος ωθεί σε μετακινήσεις πληθυσμών και συμβάλλει έτσι στην εξάπλωση ασθενειών από το ένα μέρος σε άλλο, ενώ τα ανοσοποιητικά συστήματα των ανθρώπων είναι καταβεβλημένα από πείνα, κακουχίες και τραύματα. Στο Κονγκό 480.000 άνθρωποι εγκατέλειψαν τα σπίτια τους από τα τέλη Μαρτίου, όταν η βία κλιμακώθηκε.
Η εμπιστοσύνη σε κρατικούς μηχανισμούς είναι ανύπαρκτη με συνέπεια να γίνεται ακόμα πιο δύσκολη η εφαρμογή μέτρων όπως η κοινωνική αποστασιοποίηση, αλλά και η διανομή φαρμάκων. 


Άλλοι οργανισμοί, που συνήθως προσφέρουν βοήθεια, όπως ανθρωπιστικές υπηρεσίες του ΟΗΕ, έχουν μειώσει το προσωπικό τους σε μέρη όπως η Υεμένη και έχουν βάλει περιορισμούς στις μετακινήσεις του προσωπικού τους. Επιπρόσθετα οι διάφοροι στρατοί αποτελούν πρόσφορο έδαφος για τον κορωνοϊό. Οι μαχητές μεταξύ Ιράν, Ιράκ, Πακιστάν, Αφγανιστάν, Συρίας εξαπλώνουν την ασθένεια.
Οι ειδικοί της υγείας ανησυχούν επίσης για την εξάπλωση του ιού στους πρόχειρους καταυλισμούς πληθυσμών που εκτοπίστηκαν, όπως οι 900.000 εκδιωγμένοι από τη Μιανμάρ μουσουλμάνοι Ροχίνγκια, που διαμένουν σε ασφυκτικά γεμάτα στρατόπεδα στο Μπαγκλαντές. Σε έρευνα που διενεργήθηκε μεταξύ 11-17 Απριλίου από το Πανεπιστήμιο Γέιλ, οι ερευνητές βρήκαν ότι το 25% των ερωτηθέντων σε καταυλισμούς είχαν παρουσιάσει ένα ή παραπάνω βασικά συμπτώματα της Covid-19. 


Διάφορες ένοπλες ομάδες εκμεταλλεύονται ευκαιρίες που δημιουργεί ο κορωνοϊός και τα σοκ που επιφέρει στην οικονομία και την κοινωνία. Από το ξέσπασμα της πανδημίας τον Μάρτιο, το Ισλαμικό Κράτος άλλαξε τη βασική του τακτική και, ενώ μέχρι τότε επικεντρωνόταν στον εκφοβισμό αμάχων, άρχισε να επιτίθεται σε κυβερνητικές δυνάμεις σε Ιράκ και Συρία. Στις αρχές Μαΐου εξαπέλυσε τη μεγαλύτερή του επίθεση στο Ιράκ από το 2017.
Στην Κολομβία έκλεισε η γέφυρα Σιμόν Μπολιβάρ στα σύνορα με τη Βενεζουέλα. Από εκεί περνούσαν καθημερινά κατά μ.ό. 35.000 Βενεζουελάνοι. Πολλοί από αυτούς προσπαθούν να περάσουν τώρα μέσω παράνομων μονοπατιών που ελέγχονται από ένοπλες ομάδες. Οι αρχές της Κολομβίας φοβούνται ότι αυτή η ανεξέλεγκτη ροή θα επιφέρει υγειονομική καταστροφή.


Σε διάφορα μέρη ένοπλες ομάδες χρησιμοποιούν τον κορωνοϊό ως ευκαιρία για να ενισχύσουν τη θέση τους. Προσπαθούν να αυξήσουν τον έλεγχο και να αποκτήσουν κάποιου είδους «νομιμοποίηση» επιβάλλοντας κανόνες υγιεινής και καραντίνες.

Οι στρατοί των πλουσίων
Η πανδημία δεν αφήνει ανεπηρέαστους ακόμα και τους στρατούς των πλούσιων χωρών, με διάφορους τρόπους. Στις ΗΠΑ πάνω από 8.000 άτομα του στρατιωτικού προσωπικού βρέθηκαν θετικά στον κορωνοϊό. Το παρήγορο εδώ είναι ότι η θνησιμότητα εκτιμάται στο 0,3%, πολύ χαμηλότερη δηλαδή από αυτή στον γενικό πληθυσμό, ίσως επειδή οι στρατιώτες είναι συνήθως πολύ νέοι και σε άριστη φυσική κατάσταση. 
Οι ξένες στρατιωτικές δυνάμεις μείωσαν δραστικά την παρουσία τους σε άλλα μέρη, όπως αυτές που μάχονται εναντίον του Ισλαμικού Κράτους. Τον Μάρτιο η Αμερική αποσύρθηκε από έξι βάσεις στο Ιράκ και το ΝΑΤΟ ανέστειλε το εκπαιδευτικό του πρόγραμμα. Η εκπαιδευτική άσκηση Defender-20, που θα ήταν η μεγαλύτερη συγκέντρωση αμερικανικών στρατευμάτων στην Ευρώπη μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, σταμάτησε απότομα, λίγο αφότου ένας Πολωνός στρατηγός που συμμετείχε στον σχεδιασμό της ασθένησε με κορωνοϊό. 


Στο μεταξύ πολλές ένοπλες δυνάμεις δραστηριοποιούνται μέσα στις χώρες τους. Ο αμερικανικός στρατός μένει περισσότερο στις ΗΠΑ για να προσφέρει υποστήριξη στην πολιτική προστασία σε διάφορους τομείς, από τον εφοδιασμό μέχρι τους ελέγχους. Η πιο δραματική επίπτωση, πάντως, σημειώνεται στις ναυτικές δυνάμεις, όπου οι περιορισμένοι χώροι αποτελούν τις ιδανικές συνθήκες για την ασθένεια. 
Το «Charles de Gaulle», το αεροπλανοφόρο της Γαλλίας, «βγήκε εκτός μάχης» από τον κορωνοϊό, αφού τα δύο τρίτα του πληρώματός του μολύνθηκαν, αν και συμπτώματα εκδήλωσαν μόνο οι μισοί. 
Το αμερικανικό ναυτικό αποτελεί το 25% του στρατιωτικού προσωπικού της χώρας, αλλά του αναλογούν το ένα τρίτο όλων των κρουσμάτων κορωνοϊού συνολικά στον στρατό των ΗΠΑ. Όπως δήλωσε πρώην διοικητής αμερικανικού αεροπλανοφόρου, «είναι εκκολαπτήρια του ιού, δεν υπάρχει κοινωνική αποστασιοποίηση σε ένα πλοίο με 5.000 ανθρώπους».


Το «USS Theodore Roosevelt», ένα από τα μεγαλύτερα αεροπλανοφόρα των ΗΠΑ, αναγκάστηκε να διακόψει εσπευσμένα την αποστολή του στον Ειρηνικό και να επιστρέψει στο λιμάνι στο Γκουάμ τον Μάρτιο. Τα 1.000 από τα 5.000 μέλη του πληρώματος, συμπεριλαμβανομένου του καπετάνιου, προσβλήθηκαν από τον ιό. Χρειάστηκε να φτάσει το τέλος Μαΐου για να επιστρέψει το αεροπλανοφόρο στη θάλασσα.
Στις 6 Μαΐου ο Γκουτέρες προειδοποίησε ότι κάποιοι «μπορεί να εντοπίσουν ευκαιρίες επειδή η προσοχή των κυβερνήσεων και της διεθνούς κοινότητας έχει απορροφηθεί από την υγειονομική κρίση». Πολλές χώρες αγωνιούν ότι η διαταραχή που επιφέρει ο κορωνοϊός στις ένοπλες δυνάμεις τους στέλνει μήνυμα ότι γίνονται ευάλωτες.


Ίσως γι’ αυτό ο Τόμας Μόντλι, ο τότε υπουργός Ναυτικού, έσπευσε να απολύσει τον καπετάνιο του «Roosevelt», που είχε σημάνει τον συναγερμό για τις συνθήκες πάνω στο πλοίο. Σε μια ομιλία του προς το πλήρωμα ο Μόντλι τούς διέταξε: «Να είστε δυνατοί σαν μαχητές, όχι αδύναμοι σαν θύματα. Το πλοίο πρέπει να επιδείξει ότι κατατροπώνει τον κορωνοϊό, όπως θα έκανε με τους Κινέζους ή τους Βορειοκορεάτες ή τους Ρώσους». Αργότερα ο Μόντλι υποχρεώθηκε σε παραίτηση.

Επιθετικότητα νέου τύπου
Η ανάγκη να υποβαθμιστεί η αδυναμία και να προβληθεί η ισχύς έχει οδηγήσει σε ένα είδος στρατιωτικής επιθετικότητας που το Διεθνές Ινστιτούτο Στρατηγικών Σπουδών αποκαλεί «αποτροπή (λόγω) της πανδημίας». Στα μέσα Απριλίου η Κίνα οδήγησε το δικό της αεροπλανοφόρο στο στενό μεταξύ Ταϊβάν και Ιαπωνίας, μια «οπορτουνιστική κίνηση, σχεδόν υπολογισμένη να προβάλει μια αντίθεση με την κατάσταση του “Roosevelt”». 
Η πανδημία βάθυνε τις γεωπολιτικές εντάσεις, κυρίως μεταξύ ΗΠΑ - Κίνας, και επιδείνωσε το ήδη τεταμένο διεθνές κλίμα. 


«Κάποιοι ηγέτες ίσως βλέπουν την Covid-19 ως κάλυψη για να επιχειρήσουν αποσταθεροποιητικές περιπέτειες στο εξωτερικό, είτε για να αποπροσανατολίσουν την εσωτερική δυσαρέσκεια είτε επειδή νομίζουν ότι θα αντιμετωπίσουν ασθενέστερη αντίδραση εν τω μέσω της παγκόσμιας υγειονομικής κρίσης» προειδοποιεί το International Crisis Group (ICG).
Κάποιες από αυτές τις ριψοκίνδυνες γεωπολιτικές μανούβρες ήδη έλαβαν πιο βίαιη μορφή. Στις αρχές Μαρτίου ινδικά στρατεύματα στο Λαντάκ, μια περιοχή στα Ιμαλάια που συνορεύει με την Κίνα, καθυστέρησαν την ετήσια άσκηση αφού στρατιώτες ασθένησαν με κορωνοϊό. 


Η Κίνα προχώρησε κανονικά με τη δική της στρατιωτική άσκηση. Όμως, ο κινεζικός στρατός κατευθύνθηκε προς διάφορες αμφισβητούμενες περιοχές. Ο στρατός της Ινδίας «έπεσε» πάνω στους Κινέζους στα τέλη Απριλίου και αμέσως έστειλε ενισχύσεις στην αμφισβητούμενη περιοχή. Ακολούθησαν αιματηρές μάχες, ιδίως τον Μάιο και στις 15 Ιουνίου, που κατέληξαν σε σοβαρές απώλειες και στις δύο πλευρές. 
«Ένα κομμάτι της κινεζικής ηγεσίας πιστεύει ότι η πανδημία είναι ένα παράθυρο ευκαιρίας για την Κίνα να διευρύνει την περιφερειακή και διεθνή της επιρροή» εκτίμησε τον Μάιο ο Σιάμ Σαράν, κορυφαίος πρώην διπλωμάτης της Ινδίας. Στο ινδικό τηλεοπτικό κανάλι News 18 αξιωματούχος της χώρας δήλωσε ότι «η Κίνα μας μαχαίρωσε πισώπλατα. Μέσα στην πανδημία αυτό δεν το περιμέναμε». 


Έναν αιώνα πριν, η ισπανική γρίπη του 1918 είχε συντριπτικές συνέπειες για τους στρατούς. Εξαπλώθηκε στους στρατώνες και στα χαρακώματα του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου και σκότωσε περισσότερους ανθρώπους από ό,τι οι ίδιες οι μάχες. Πάνω από 36.000 Αμερικανοί στρατιώτες πέθαναν προτού καν φτάσουν στη Γαλλία και 12.000 έχασαν τη ζωή τους κατά τη διάρκεια των μεταφορών στρατευμάτων. Συνολικά περισσότεροι Αμερικανοί στρατιώτες πέθαναν από πνευμονία και γρίπη παρά από σφαίρες και βόμβες.


Η πανδημία της Covid-19, αντίθετα με την προηγούμενη πανδημία που άλλαξε τον κόσμο, την ισπανική γρίπη, δεν είναι τόσο ολέθρια για τους στρατούς, ίσως επειδή ο συγκεκριμένος ιός δεν χτυπάει θανάσιμα τους πολύ νέους που βρίσκονται στις τάξεις των ενόπλων δυνάμεων. Όμως κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει τι είδους γεωπολιτικές τρικυμίες μπορεί να φέρουν τους επόμενους μήνες τα παράτολμα – ενίοτε και επικίνδυνα – δόγματα, όπως η «αποτροπή λόγω της πανδημίας».
 

ΣΧΟΛΙΑ

Το "Π" σέβεται όλες τις απόψεις, αλλά διατηρεί το δικαίωμά του να μην αναρτά υβριστικά σχόλια και διαφημίσεις. Τα σχόλια απηχούν αποκλειστικά τις απόψεις των αναγνωστών.