Της Δώρας Αμαραντίδου

«Είσαι σχεδόν 30 χρονών, έχεις την τύχη να είσαι Έλληνας, αρχιτέκτονας και με γνώσεις εφαρμοσμένων μαθηματικών. Εκμεταλλεύσου τα αυτά. Κάν’ τα στη μουσική σου»

Της Δώρας Αμαραντίδου

«Είσαι σχεδόν 30 χρονών, έχεις την τύχη να είσαι Έλληνας, αρχιτέκτονας και με γνώσεις εφαρμοσμένων μαθηματικών. Εκμεταλλεύσου τα αυτά. Κάν’ τα στη μουσική σου» ήταν τα λόγια με τα οποία ο πρωτοπόρος Γάλλος συνθέτης του 20ού αιώνα Ολιβιέ Μεσιάν έδωσε λύση στις μελωδικές, επιστημονικές και φιλοσοφικές αναζητήσεις του Ιάννη Ξενάκη, παροτρύνοντάς τον να εφαρμόσει τις σκέψεις και τις ιδέες του στη μουσική γραφή. Αυτή την περίπλοκη και ιδιαιτέρως γοητευτική προσωπικότητα του ιδιόρρυθμου δημιουργού Ξενάκη έχει στόχο να αναδείξει η συναυλία του ελληνικού μουσικού συνόλου «Ergon Ensemble» με μαέστρο τον Νίκο Τσούχλο στο Κτήριο Η της οδού Πειραιώς 260, την Τετάρτη 8 Ιουνίου. «Ξενάκης σε Α’ πρόσωπο» είναι ο τίτλος της συναυλίας, που παράλληλα με την εκτέλεση ηλεκτροακουστικών έργων περιλαμβάνει και σκηνική αφήγηση κειμένων, προβολή φωτογραφικού υλικού και βίντεο, ακολουθώντας με χρονολογική συνέχεια το έργο και την πορεία της ζωής του από τα παιδικά χρόνια μέχρι τις τελευταίες στιγμές του, μέσα από συνεντεύξεις, επιστολές και ημερολόγιά του.

Ξενάκης, των νόμων και του ενστίκτου

Πολύς κόσμος δεν γνωρίζει τα κείμενα, τα βιβλία και τον τρόπο που σκεφτόταν για να γράψει ένα έργο. Οι περισσότεροι γνωρίζουμε ότι ο Ξενάκης έκανε μουσική με μαθηματικά ή αναμειγνύοντας νόμους της φυσικής, αλλά δεν είναι έτσι. Δούλευε πολλές φορές με το ένστικτο, παραβλέποντας τους κανόνες που ο ίδιος έθετε. «Η μουσική του Ξενάκη είναι πολλές φορές τραχιά και δύσκολη στο άκουσμα, αλλά σε δεύτερο επίπεδο έχει μια εξαιρετική γοητεία, την οποία θα αναδείξουμε μέσα από πολύ καλή εκτέλεση μεγίστης ακριβείας» αναφέρει στο «Ποντίκι Art» ο Αλέξανδρος Μούζας, που έχει την καλλιτεχνική διεύθυνση της παράστασης και είναι υπεύθυνος του «Ergon Ensemble». Και εξηγεί: «Αυτό είναι το πρωταρχικό μας μέλημα: Να μην πούμε κάτι που δεν ισχύει. Δεν έχουμε κάνει καμία διασκευή ή προσαρμογή στα κείμενά του. Είναι πιστή αναπαραγωγή. Η συναυλία ξεκινά με την εκτέλεση του πρώτου του έργου ‘‘Διπλή Ζυγιά’’, με στοιχεία δημοτικής μουσικής. Ωστόσο, έχει μια δικιά του γλώσσα και όλα τα προσεγγίζει σε φιλοσοφικό επίπεδο. Δεν παίρνει κάποιες μελωδίες ή έτοιμα μέρη για να τα προσαρμόσει στη μουσική του. Η μουσική του μοιάζει σαν ένα μεγάλο σπονδυλωτό, όπου υπάρχουν εξαιρετικές λεπτομέρειες, αρκετά δύσκολες για τον εκτελεστή». Το «Ergon Ensemble» στη συναυλία ερμηνεύει έργα αντιπροσωπευτικά των κύριων συνθετικών περιόδων του Ιάννη Ξενάκη: Διπλή Ζυγιά (πρώιμη αναζήτηση στις ρίζες), Ανακτορία (στην ομορφιά και τον έρωτα), Χάρισμα (μαγικά, στην ψυχή που φεύγει), Παλίμψηστο (σαν το ξαναχάραγμα σβησμένου πάπυρου), Κέρεν (ένταση από αρχαϊκό κέρας), Rebonds (με την ενέργεια του πρωτόγονου παλμού των κρουστών), O-Μέγα (η δραματική αναγνώριση του τέλους).

Ξενάκης, ο αντιστασιακός διανοούμενος

Η ιστορία της ζωής του Ξενάκη έχει έντονη μυθιστορηματική γοητεία… παρ’ όλο που ο ίδιος κυρίως στα νεανικά του χρόνια δεν πέρασε καθόλου ωραία. Γεννήθηκε στη Βράιλα της Ρουμανίας το 1922 από Έλληνες γονείς. Έμεινε ορφανός από μητέρα μόλις στα 5 του χρόνια. Πρόλαβε, όμως, εκείνη να του μεταδώσει την αγάπη της για τη μουσική, παίζοντας πιάνο. Στα 10 του χρόνια, στην Αναργύρειο και Κοργιαλένειο Σχολή Σπετσών, πήρε τα πρώτα του μαθήματα αρμονίας και πιάνου. Στην εφηβεία του, έχοντας μετακομίσει στην Αθήνα και όντας φοιτητής στο Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών του ΕΜΠ άρχισε να μελετά τους αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους και να προσπαθεί να βρει τη σχέση μαθηματικών, φιλοσοφίας και μουσικής. Στα φοιτητικά του χρόνια εντάχθηκε το ΚΚΕ. Συμμετέχοντας στα Δεκεμβριανά τραυματίστηκε σοβαρά από αγγλική οβίδα με αποτέλεσμα να χάσει το αριστερό του μάτι και να αλλοιωθεί η φυσιογνωμία του προσώπου του. Για να αποφύγει την εξορία δραπέτευσε στην Ιταλία. Επικηρυγμένος σε θάνατο σαν λιποτάκτης έφτασε και έμεινε στο Παρίσι, όπου συνάντησε τους πρώτους του δασκάλους. Το 1952 ήταν που συνδέθηκε με τον μέντορά του Μεσιάν, ο οποίος του άνοιξε τον δρόμο για τη μοναχική, πολύπλοκη και δυσανάγνωστη δημιουργία του. Στο τέλος της ζωής του, όταν αισθάνθηκε ότι δεν μπορούσε να δουλέψει, κλείστηκε στο δωμάτιό του και δεν ξανάπιασε μολύβι. Η βασική αιτία του θανάτου του, το 2001 στο Παρίσι, ήταν η υπερβολική εργασία. Έπαθε ζάχαρο επειδή δούλευε εξαντλητικά, χωρίς να σιτίζεται επαρκώς. Έφυγε χορτάτος πνευματικά και εν τέλει καταξιωμένος. «Μπορούμε να πούμε ότι τώρα πια ανακαλύπτουμε τον Ιάννη Ξενάκη», αναφέρει ο Αλέξανδρος Μούζας. Και συμπληρώνει: «Ένα βασικό πρόβλημα είναι η εξαιρετική δυσκολία στην εκτέλεση των έργων του». Ο ίδιος ο Ξενάκης έλεγε προφητικά: «Μερικά έργα μου μπορεί να μην παίζονται τώρα, αλλά σε 20 χρόνια σίγουρα θα παίζονται».

Έργα και ημέρες του «Ergon Ensemble»

Ξεκίνησε από το Φεστιβάλ Παξών και είναι αποτέλεσμα ενός master class του «Ensemble Modern». Σιγά – σιγά οι μουσικοί που πήραν μέρος σε αυτά τα μαθήματα έγιναν μια ομάδα και το 2007 αποφάσισαν να πάρουν μια νομική μορφή, αποκτώντας το όνομα «Ergon Ensemble». Όπως διαβεβαιώνει ο Αλέξανδρος Μουζάς, βασικό κοινό των μελών του συνόλου είναι η μεγάλη αγάπη τους στη σύγχρονη μουσική και την απόδοσή της με μεγάλη ακρίβεια και πολύ δυνατές εκτελέσεις. Μετά το αφιέρωμα στον Ιάννη Ξενάκη το «Ergon Ensemble» επιστρέφει στους Παξούς για δέκα μέρες, από τις 14 έως τις 24 Ιουνίου. Την επόμενη σεζόν έχουν προγραμματιστεί παραστάσεις στο Μέγαρο Μουσικής, στο Ίδρυμα Θεοχαράκη και στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών.

ΙΝFO: Το «Ergon Ensemble» δίνει συναυλία με τίτλο «Ιάννης Ξενάκης σε Α’ πρόσωπο» στο Κτήριο Η της οδού Πειραιώς 260, στις 8 Ιουνίου, στις 21:00, στο πλαίσιο τριήμερου αφιερώματος στον δημιουργό του Φεστιβάλ Αθηνών. Μουσικολογική τεκμηρίωση, κείμενα: Αντώνιος Αντωνόπουλος. Σκηνοθετική επιμέλεια: Αλεξάνδρα Γεωργοπούλου. Προβολές βίντεο: Βίκυ Μπέτσου. Αφηγητής: Γιώργος Καραμίχος.

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.