Η συμφωνία Mercosur αποτελεί μια από τις πιο σύνθετες και στρατηγικά φορτισμένες εμπορικές συμφωνίες που έχει επιχειρήσει η Ευρωπαϊκή Ένωση τις τελευταίες δεκαετίες. Δεν πρόκειται απλώς για μια συμφωνία μείωσης δασμών, αλλά για ένα πολιτικό, οικονομικό και γεωπολιτικό στοίχημα που επηρεάζει αγορές, παραγωγικά μοντέλα και διεθνείς ισορροπίες ισχύος.

Στον πυρήνα της, η συμφωνία ΕΕ–Mercosur φιλοδοξεί να δημιουργήσει μια από τις μεγαλύτερες ζώνες ελεύθερου εμπορίου παγκοσμίως, συνδέοντας περίπου 450 εκατομμύρια Ευρωπαίους πολίτες με περισσότερους από 260 εκατομμύρια κατοίκους της Νότιας Αμερικής. Οι χώρες της Mercosur –Βραζιλία, Αργεντινή, Ουρουγουάη και Παραγουάη– αποκτούν προνομιακή πρόσβαση στη μεγαλύτερη ενιαία αγορά του κόσμου, ενώ η ΕΕ ενισχύει την παρουσία της σε μια περιοχή με πλούσιους φυσικούς πόρους, αυξανόμενη ζήτηση και γεωπολιτική σημασία.

Η συμφωνία προβλέπει τη σταδιακή κατάργηση περίπου του 90% των δασμών στο διμερές εμπόριο. Για την Ευρώπη, το βασικό όφελος αφορά τη βιομηχανία και τις υπηρεσίες: αυτοκίνητα, μηχανήματα, φαρμακευτικά προϊόντα, χημικά, εξοπλισμός ενέργειας και τεχνολογία αποκτούν ευκολότερη πρόσβαση σε αγορές που μέχρι σήμερα προστατεύονταν από υψηλούς δασμούς. Για τις ευρωπαϊκές πολυεθνικές, αυτό μεταφράζεται σε χαμηλότερο κόστος, ενίσχυση εξαγωγών και νέες επενδυτικές ευκαιρίες.

Από την πλευρά της Mercosur, το μεγάλο διακύβευμα είναι ο αγροδιατροφικός τομέας. Βοδινό κρέας, πουλερικά, ζάχαρη, αιθανόλη και σόγια αποκτούν αυξημένες ποσοστώσεις ή χαμηλότερους δασμούς στην ευρωπαϊκή αγορά. Αυτό εξηγεί και γιατί η συμφωνία αντιμετωπίζεται με έντονη καχυποψία από ευρωπαϊκές αγροτικές οργανώσεις, οι οποίες θεωρούν ότι δημιουργείται αθέμιτος ανταγωνισμός εις βάρος παραγωγών που λειτουργούν υπό αυστηρότερα περιβαλλοντικά, υγειονομικά και εργασιακά πρότυπα.

Αγροτικός τομέας και κοινωνικές αντιδράσεις στην Ευρώπη

Σε πολλές χώρες της ΕΕ –ιδίως στη Γαλλία, την Ιρλανδία και την Πολωνία– η συμφωνία Mercosur έχει εξελιχθεί σε πολιτικά «τοξικό» ζήτημα. Οι αγρότες φοβούνται συμπίεση τιμών, απώλεια εισοδήματος και περαιτέρω περιθωριοποίηση των μικρομεσαίων εκμεταλλεύσεων. Το επιχείρημα που επανέρχεται συστηματικά είναι ότι η Ευρώπη ζητά από τους παραγωγούς της υψηλό κόστος συμμόρφωσης, ενώ ταυτόχρονα ανοίγει την αγορά σε προϊόντα που δεν υπόκεινται στους ίδιους κανόνες.

Η συζήτηση αυτή δεν είναι μόνο οικονομική αλλά και κοινωνική, καθώς συνδέεται με τη βιωσιμότητα της υπαίθρου, τη διατροφική ασφάλεια και την πολιτική συνοχή της ΕΕ.

Περιβάλλον: το πιο αδύναμο σημείο της συμφωνίας

Το περιβαλλοντικό αποτύπωμα της συμφωνίας αποτελεί το πιο αμφιλεγόμενο σκέλος της. Η αποψίλωση του Αμαζονίου, η εντατική κτηνοτροφία και η επέκταση της γεωργικής γης στη Βραζιλία έχουν μετατρέψει τη Mercosur σε σύμβολο των περιβαλλοντικών ανησυχιών. Αν και το κείμενο της συμφωνίας περιλαμβάνει δεσμεύσεις για βιώσιμη ανάπτυξη και σεβασμό στη Συμφωνία του Παρισιού, οι επικριτές υποστηρίζουν ότι οι μηχανισμοί επιβολής είναι αδύναμοι και περισσότερο πολιτικοί παρά δεσμευτικοί.

Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, το ζήτημα είναι υπαρξιακό: μπορεί να προωθήσει μια τόσο εκτεταμένη εμπορική συμφωνία χωρίς να υπονομεύσει την Πράσινη Συμφωνία και τους κλιματικούς της στόχους;

Η γεωπολιτική διάσταση: Ευρώπη, Κίνα και ΗΠΑ

Πέρα από το εμπόριο, η Mercosur είναι ένα καθαρά γεωπολιτικό project. Η Λατινική Αμερική αποτελεί πεδίο έντονου ανταγωνισμού, με την Κίνα να έχει αυξήσει θεαματικά την οικονομική και χρηματοδοτική της παρουσία και τις ΗΠΑ να προσπαθούν να διατηρήσουν την επιρροή τους. Για την ΕΕ, η συμφωνία λειτουργεί ως εργαλείο στρατηγικής αυτονομίας, επιτρέποντάς της να διατηρήσει ρόλο σε μια περιοχή που διαφορετικά κινδυνεύει να «χαθεί» από τον ευρωπαϊκό χάρτη.

Τι σημαίνει ειδικά για χώρες όπως η Ελλάδα

Για χώρες με μικρότερο παραγωγικό αποτύπωμα, όπως η Ελλάδα, η Mercosur δημιουργεί διττές προοπτικές. Από τη μία πλευρά, ενισχύονται οι δυνατότητες εξαγωγών βιομηχανικών προϊόντων, υπηρεσιών και ενέργειας. Από την άλλη, ορισμένοι αγροτικοί κλάδοι –κυρίως το κρέας– ενδέχεται να βρεθούν υπό αυξημένη πίεση, ενώ τα προϊόντα ποιότητας και γεωγραφικής ένδειξης αποκτούν ιδιαίτερη σημασία ως εργαλείο άμυνας απέναντι στον όγκο των εισαγωγών.

Η συμφωνία Mercosur δεν είναι απλώς μια ακόμη εμπορική συμφωνία. Είναι δοκιμασία για το αν το ελεύθερο εμπόριο μπορεί να συνυπάρξει με την περιβαλλοντική προστασία, την κοινωνική συνοχή και τη γεωπολιτική στρατηγική. Η έκβασή της θα αποτελέσει προηγούμενο για το πώς θα διαμορφωθούν οι μεγάλες διεθνείς συμφωνίες σε έναν κόσμο αυξανόμενης αβεβαιότητας και ανταγωνισμού.

Διαβάστε επίσης:

Σε τεντωμένο σχοινί: Νέο αμερικανικό ρεσάλτο σε πέμπτο δεξαμενόπλοιο – Πειρατεία σε Ατλαντικό και Καραϊβική

Ο «Άγγελος των Μαχαιριών»: Ένα γλυπτό ενάντια στη βία φτιαγμένο από μαχαίρια (photos/videos)

«Ο Παχλαβί θα επιστρέψει» – Ο εξόριστος πρίγκιπας του Ιράν συνδέεται με τις μαζικές διαδηλώσεις κατά του Χαμενεΐ