Η συζήτηση για τα πρόστιμα που επιβάλλονται σε εκπρόθεσμες φορολογικές δηλώσεις χωρίς φορολογική επιβάρυνση επανέρχεται δυναμικά, αυτή τη φορά με πρωτοβουλία της Διαρκούς Επιτροπής για την αρωγή της φορολογικής πολιτικής. Στο στόχαστρο μπαίνουν κυρώσεις που, όπως υποστηρίζεται, τιμωρούν την τυπική αστοχία και όχι την ουσιαστική παραβατικότητα.

Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η έγκαιρη υποβολή δηλώσεων είναι βασικός πυλώνας της φορολογικής συμμόρφωσης. Ωστόσο, επισημαίνει ότι η εξίσωση μιας καθυστέρησης χωρίς δημοσιονομικό αποτέλεσμα με σοβαρές παραβάσεις δημιουργεί ένα σύστημα «τυφλής» τιμωρίας. Στην πράξη, μικροί επαγγελματίες επιβαρύνονται με ποσά δυσανάλογα του μεγέθους και της οικονομικής τους αντοχής, συχνά για λάθη διαδικαστικού χαρακτήρα.

Τα παραδείγματα είναι αποκαλυπτικά. Ελεύθερος επαγγελματίας με απλογραφικά βιβλία που καθυστερεί να υποβάλει μηδενική δήλωση ΦΠΑ καλείται να πληρώσει 250 ευρώ. Επιχείρηση με διπλογραφικό σύστημα, η οποία μάλιστα δικαιούται επιστροφή φόρου, μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη με πρόστιμο 500 ευρώ. Το μήνυμα που εκπέμπεται είναι αντιφατικό: ακόμη κι όταν το κράτος χρωστά στον φορολογούμενο, η καθυστέρηση κοστίζει ακριβά.

Ιδιαίτερη κριτική ασκείται και στο γεγονός ότι το σημερινό καθεστώς είναι σαφώς αυστηρότερο από το προηγούμενο, χωρίς να έχει προηγηθεί πειστική αιτιολόγηση. Τα πρόστιμα των 100 ευρώ ή οι μηδενικές κυρώσεις σε περιπτώσεις χωρίς οφειλή αντικαταστάθηκαν από ποινές που μοιάζουν περισσότερο εισπρακτικές παρά διορθωτικές. Και εδώ γεννάται ένα δεύτερο ερώτημα: επιδιώκεται η συμμόρφωση ή απλώς η αύξηση των εσόδων μέσω προστίμων;

Ακόμη πιο προβληματική θεωρείται η αναδρομική εφαρμογή των αυξημένων κυρώσεων. Η Επιτροπή κάνει λόγο για πλήγμα στη νομική βεβαιότητα, καθώς οι φορολογούμενοι βρίσκονται αντιμέτωποι με κανόνες που δεν γνώριζαν όταν δημιουργήθηκε η υποχρέωση. Σε ένα φορολογικό σύστημα που ήδη χαρακτηρίζεται από πολυπλοκότητα και συχνές αλλαγές, τέτοιες πρακτικές ενισχύουν την ανασφάλεια αντί για την εμπιστοσύνη.

Στο πλαίσιο αυτό, προτείνονται διορθώσεις που κινούνται προς μια πιο λογική κατεύθυνση: εξαίρεση των μηδενικών και πιστωτικών δηλώσεων από πρόστιμα, ανώτατο πλαφόν σε περιπτώσεις πολλαπλών καθυστερήσεων και μη επιβολή κυρώσεων όταν ο φόρος που προκύπτει δεν υπερβαίνει τα 100 ευρώ. Πρόκειται για προτάσεις που δεν χαρίζουν παραβάσεις, αλλά επιχειρούν να διαχωρίσουν το ουσιώδες από το τυπικό.

Το αν η πολιτική ηγεσία θα υιοθετήσει αυτές τις εισηγήσεις μένει να φανεί. Σε κάθε περίπτωση, το ζήτημα αναδεικνύει ένα διαχρονικό πρόβλημα της φορολογικής πολιτικής: όταν οι κανόνες χάνουν την αίσθηση μέτρου, τελικά τιμωρούν τους λάθος ανθρώπους.

Διαβάστε επίσης:

Ακίνητα: Το τέλος του «ελληνικού ονείρου»

Ανάπτυξη με γεωγραφικούς αποκλεισμούς – πέντε περιφέρειες κάτω από το μισό του ευρωπαϊκού μέσου όρου

Η… «Διεθνής» της απόκρυψης: Ψάχνουν Έλληνες φοροφυγάδες σε 120 χώρες – 12.770 περιπτώσεις το ’25, τι ισχύει για κρυπτονομίσματα