Η λιτότητα με κοστούμι και επιτόκιο

Η εποχή του φθηνού χρήματος τελείωσε. Και μαζί της επιστρέφει από την πίσω πόρτα η λιτότητα χωρίς τρόικα, χωρίς μνημόνια, χωρίς ταπεινωτικές φωτογραφίες σε αίθουσες ξενοδοχείων. Αυτή τη φορά ο λογαριασμός έρχεται με τη μορφή τόκων, χρέους και «δημοσιονομικής προσαρμογής». Και πάλι, όμως, πληρώνουν οι πολλοί.

Η δεκαετία των μηδενικών ή σχεδόν μηδενικών επιτοκίων και της ποσοτικής χαλάρωσης δημιούργησε μια παγκόσμια οικονομία εθισμένη στο φθηνό χρήμα. Κράτη, επιχειρήσεις και αγορές δανείστηκαν σαν να μην υπήρχε αύριο. Οι κεντρικές τράπεζες έριχναν ρευστότητα στο σύστημα, τα ομόλογα αγοράζονταν μαζικά και το κόστος χρήματος είχε σχεδόν εξαφανιστεί.Τώρα το πάρτι τελείωσε.

Τα επιτόκια παρέμειναν για μεγάλο διάστημα σε επίπεδα που κάνουν την αναχρηματοδότηση του τεράστιου παγκόσμιου χρέους πολύ ακριβότερη. Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη παγίδα: δεν χρειάζεται να χρεοκοπήσει ένα κράτος για να υποστεί λιτότητα. Αρκεί να πρέπει να αναχρηματοδοτεί συνεχώς το παλιό του χρέος με ακριβότερο χρήμα.Το δημόσιο χρέος δεν εξαφανίζεται αλλά μετακυλίεται. Μόνο που κάθε νέα έκδοση μπορεί να κοστίζει περισσότερο.Και όσο μεγαλώνει ο λογαριασμός των τόκων, τόσο μικρότερο γίνεται το δημοσιονομικό περιθώριο για Υγεία, Παιδεία, κοινωνική προστασία και δημόσιες υποδομές.Η νέα τρόικα λέγεται αγορά ομολόγωνΗ πολιτική οικονομία αλλάζει χωρίς να αλλάζει το λεξιλόγιό της.

Δεν μιλάμε πλέον απαραίτητα για «μνημόνια». Μιλάμε για δημοσιονομικούς κανόνες, βιωσιμότητα χρέους, αξιοπιστία στις αγορές, πρωτογενή πλεονάσματα, επενδυτική βαθμίδα και κόστος δανεισμού.Η ουσία όμως μπορεί να είναι ίδια.Το κράτος πρέπει πρώτα να πληρώνει τους πιστωτές του και μετά να αποφασίζει τι θα περισσέψει για την κοινωνία.Αυτό είναι το βαθύτερο πολιτικό πρόβλημα της νέας εποχής.Όταν ένα ολοένα μεγαλύτερο τμήμα των δημόσιων εσόδων κατευθύνεται στην εξυπηρέτηση του χρέους, η δημοσιονομική πολιτική μετατρέπεται σε λογιστήριο περιορισμών.

Και τότε αρχίζει το γνώριμο έργο.«Δεν υπάρχουν χρήματα» ,για τα νοσοκομεία ,για τους μισθούς ,για τις δημόσιες επενδύσεις ,για την κοινωνική κατοικία,για τις υποδομές,για την πρόληψη φυσικών καταστροφών.Αλλά, ως διά μαγείας, λεφτά βρίσκονται πάντα όταν πρόκειται για τη διάσωση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, τις φορολογικές ελαφρύνσεις του μεγάλου κεφαλαίου ή την εξασφάλιση των αποδόσεων των ισχυρών.Αυτό είναι πολιτική επιλογή.

Η λιτότητα επέστρεψε χωρίς να το ανακοινώσει κανείς.Η πιο ύπουλη μορφή λιτότητας δεν είναι αυτή που γράφει «περικοπές» στον προϋπολογισμό.Είναι αυτή που αφήνει τα ποσά ονομαστικά σχεδόν αμετάβλητα ενώ ο πληθωρισμός τα κάνει κάθε χρόνο μικρότερα σε πραγματικούς όρους.Το κράτος μπορεί να ισχυρίζεται ότι «διατηρεί» μια δαπάνη.Η κοινωνία όμως βλέπει διαφορετικά την πραγματικότητα.Ένα νοσοκομείο που παίρνει τα ίδια χρήματα ενώ αυξάνονται οι τιμές φαρμάκων, ενέργειας, υλικών και υπηρεσιών, στην πραγματικότητα υφίσταται περικοπή.Ένα σχολείο που λαμβάνει περίπου τα ίδια κονδύλια ενώ αυξάνεται το κόστος συντήρησης, ενέργειας και εξοπλισμού, επίσης υφίσταται περικοπή.Μια δημόσια υποδομή που δεν συντηρείται επειδή «δεν υπάρχει δημοσιονομικός χώρος»είναι το αποτέλεσμα μιας συγκεκριμένης κατανομής πόρων.

Κάποιος αποφασίζει ποιος θα πληρώσει ,κάποιος αποφασίζει ποιος θα προστατευθεί και η νεοφιλελεύθερη απάντηση είναι σχεδόν πάντα η ίδια, το κόστος μεταφέρεται προς τα κάτω.Από το κοινωνικό κράτος στο εισπρακτικό κράτοςΗ μεγαλύτερη απειλή δεν είναι μόνο η μείωση των κοινωνικών δαπανών.Είναι η αλλαγή της ίδιας της αποστολής του κράτους.Το κράτος αποσύρεται από την παραγωγή κοινωνικών αγαθών και ενισχύεται ως μηχανισμός είσπραξης.Φόροι, τέλη, εισφορές, πρόστιμα, διόδια, ιδιωτικοποιημένες υπηρεσίες.

Ο πολίτης πληρώνει όλο και περισσότερο για να λαμβάνει όλο και λιγότερα από το δημόσιο.Η δημόσια Υγεία υποχρηματοδοτείται και ο πολίτης οδηγείται στην ιδιωτική αγορά.Η Παιδεία υποβαθμίζεται και η οικογένεια καλείται να καλύψει το κενό.Οι υποδομές αφήνονται να γερνούν και μετά παρουσιάζεται η ιδιωτικοποίηση ως «μονόδρομος».Η κοινωνική κατοικία παραμένει ανεπαρκής και η αγορά ακινήτων βαφτίζεται λύση.Πρώτα αποδυναμώνεται το δημόσιο και μετά ανακοινώνεται ότι «δεν μπορεί να ανταποκριθεί» και τέλος παραδίδεται στον ιδιώτη.Αυτό είναι πολιτική αναδιανομής από το δημόσιο προς το ιδιωτικό.

Ποιος πληρώνει το κόστος;Εδώ βρίσκεται η ταξική ουσία της νέας δημοσιονομικής πραγματικότητας.Ένα νοικοκυριό με χαμηλό εισόδημα δεν μπορεί να αντισταθμίσει την περικοπή μιας δημόσιας υπηρεσίας.Αν αυξηθεί το κόστος της υγείας, θα πληρώσει από το εισόδημά του.Αν αυξηθεί το κόστος της εκπαίδευσης, θα πληρώσει.Αν αυξηθεί η ενέργεια, θα μειώσει την κατανάλωση.Αν αυξηθεί το ενοίκιο, θα περιορίσει τρόφιμα, ψυχαγωγία και αποταμίευση.Για τους πλούσιους, η συρρίκνωση του κοινωνικού κράτους είναι κυρίως μια οικονομική ενόχληση.Για τους εργαζόμενους και τα λαϊκά στρώματα είναι υποβάθμιση της ίδιας της ζωής τους.Και γι’ αυτό η συζήτηση για το χρέος δεν μπορεί να είναι τεχνοκρατικά ουδέτερη.Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο πόσο χρέος έχει ένα κράτος.

Ποιος κατέχει το χρέος, ποιος εισπράττει τους τόκους και ποιος πληρώνει το κόστος της εξυπηρέτησής του;Δεν υπάρχει «δημοσιονομικός μονόδρομος»Η Αριστερά οφείλει να απορρίψει τη βολική μυθολογία ότι υπάρχει μία και μοναδική οικονομική λύση.Υπάρχουν επιλογές όπως

• φορολόγηση του πλούτου και των υπερκερδών.

• περιορισμός των φορολογικών προνομίων του μεγάλου κεφαλαίου.

• καταπολέμηση της φοροδιαφυγής και της φοροαποφυγής.

• δημόσιες επενδύσεις με κοινωνικό και παραγωγικό αποτέλεσμα.

• ενίσχυση των δημόσιων υπηρεσιών.

• αναδιανομή εισοδήματος.

• κοινωνική προστασία και,

• κυρίως, μια διαφορετική ιεράρχηση των δημοσιονομικών προτεραιοτήτων.

Γιατί το κράτος δεν είναι επιχείρηση που έχει ως μοναδικό στόχο να εμφανίζει πλεόνασμα.Το κράτος υπάρχει για να υπηρετεί την κοινωνία.Αν για να ικανοποιηθεί ένας δημοσιονομικός στόχος πρέπει να καταρρεύσει ένα νοσοκομείο, να κλείσει ένα σχολείο ή να εγκαταλειφθεί μια γέφυρα, τότε δεν έχουμε «υπεύθυνη δημοσιονομική πολιτική».

Η νέα εποχή του ακριβού χρήματος θέτει ένα σκληρό δίλημμα.Όχι όμως αυτό που παρουσιάζουν οι νεοφιλελεύθεροι.Το δίλημμα δεν είναι «φόροι ή περικοπές».Το πραγματικό δίλημμα είναι

ποια κοινωνία θέλουμε και ποιος θα πληρώσει για αυτήν;Γιατί η λιτότητα δεν είναι φυσικό φαινόμενο.Δεν πέφτει από τον ουρανό μαζί με τα επιτόκια.Είναι αποτέλεσμα πολιτικών αποφάσεων.

Και αν οι κυβερνήσεις επιλέξουν να προστατεύσουν πρώτα τις αγορές, τους πιστωτές και τα υψηλά εισοδήματα, τότε η κρίση χρέους θα μετατραπεί σε κρίση κοινωνικού κράτους.

Η δεκαετία του φθηνού χρήματος μπορεί να τελείωσε.Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει να αρχίσει μια νέα δεκαετία κοινωνικής λεηλασίας.Το χρέος είναι οικονομικό μέγεθος.

Η λιτότητα είναι πολιτική επιλογή.Και απέναντι στην επιλογή να πληρώσουν ξανά οι πολλοί, η απάντηση της Αριστεράς πρέπει να είναι καθαρή.

Όχι άλλη κοινωνικοποίηση των ζημιών. Όχι άλλη ιδιωτικοποίηση των κερδών. Όχι άλλη λιτότητα με άλλο όνομα.

*Η Ιωάννα Λιούτα είναι πολιτική και οικονομική αναλύτρια

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.