Η Γκίλφοϊλ έφυγε, η Αθήνα δεν ρώτησε τίποτα

Η Κίμπερλι Γκίλφοϊλ παραιτήθηκε σήμερα από τη θέση της πρέσβειρας των ΗΠΑ στην Αθήνα, επειδή της το ζήτησε ο Λευκός Οίκος.

Η ίδια το παρουσίασε ως αποχώρηση, αλλά ουσιαστικά πρόκειται για αποπομπή. Την προηγούμενη μέρα ο Ντόναλντ Τραμπ είχε πει δημόσια ότι «εξετάζει» την απομάκρυνσή της και ότι «δεν είμαστε ευχαριστημένοι». Μόλις στις 7 Οκτωβρίου, στην Αθήνα, ο Μάρκο Ρούμπιο την αποκαλούσε «ισχυρή πρέσβειρα». Λίγες μέρες αργότερα δήλωνε ότι δεν ξέρει αν όσα της αποδίδονται είναι αληθινά.

Η απόφαση αυτή αφορά τους Αμερικανούς. Πώς διαλέγουν και πώς ανακαλούν τους διπλωμάτες τους δεν είναι ελληνική υπόθεση και η Γκίλφοϊλ αρνείται κάθε κατηγορία. Ένα πράγμα όμως είναι πολιτικά αδιαμφισβήτητο. Η αμερικανική διοίκηση δεν ζητά από πρέσβη της να φύγει για δημοσιεύματα που θεωρεί ασήμαντα. Είτε τα δέχεται ως αληθινά είτε απλώς τα κρίνει αρκετά σοβαρά, η Ουάσιγκτον έκανε κάτι που η Αθήνα απέφυγε επιμελώς: τα πήρε στα σοβαρά.

Τρεις κατηγορίες, δύο από αυτές ελληνικού ενδιαφέροντος

Οι κατηγορίες βγήκαν στο φως κυρίως μέσα από ρεπορτάζ της Wall Street Journal.

Η πρώτη αφορά τη δημοκρατία μας. Σύμφωνα με την εφημερίδα, σε δείπνο στην Αθήνα τον Μάρτιο του 2026, με Έλληνες και Αμερικανούς αξιωματούχους στο τραπέζι, η συζήτηση ήρθε στην πτώση της ρουμανικής κυβέρνησης Μπολογιάν. Εκεί η πρέσβειρα φέρεται να είπε: «Μπορούμε να το κάνουμε σε όποια χώρα θέλουμε. Μπορούμε να το κάνουμε κι εδώ». Το φόντο είναι ενεργειακό: ο κάθετος διάδρομος φυσικού αερίου και οι πιέσεις για αγορές αμερικανικού LNG.

Η δεύτερη αφορά τη διαφάνεια της ελληνικής δημόσιας ζωής. Η πρέσβειρα φέρεται να προώθησε τα συμφέροντα ελληνικού ομίλου κατασκευών και ενέργειας. Φέρεται επίσης να έβαζε τον λομπίστα του σε ιδιωτικές διπλωματικές συναντήσεις και να δεχόταν ταξίδια με ιδιωτικά τζετ και πολυτελή φιλοξενία από εύπορους Έλληνες επιχειρηματίες.

Η τρίτη είναι καθαρά αμερικανική. Πριν από την ακρόαση επικύρωσης στη Γερουσία, φέρεται να ζήτησε από δωρητή του Τραμπ 100.000 δολάρια για να εξοφλήσει λογαριασμό πιστωτικής κάρτας και να του έταξε σε αντάλλαγμα πρόσβαση σε αξιωματούχους.

Η τρίτη κατηγορία αφορά την Ουάσιγκτον. Οι δύο πρώτες όμως αφορούν εμάς. Τι ειπώθηκε σε Έλληνα υπουργό για την κυβέρνηση της χώρας του; Ποιοι Έλληνες επιχειρηματίες είχαν προνομιακή πρόσβαση στην αμερικανική πρεσβεία και με ποιο αντίτιμο; Αυτά είναι ζητήματα εθνικής κυριαρχίας και δημόσιου συμφέροντος. Δεν είναι κουτσομπολιά για μια μακρινή διπλωμάτισσα.

Ένας εύκολος στόχος και το «παράδειγμα Μπάρακ»

Υπάρχει και μια πλευρά που δεν πρέπει να μας διαφύγει. Η Γκίλφοϊλ ήταν, κατά πάσα πιθανότητα, ένας εύκολος στόχος. Ήρθε στην Αθήνα από τις αίθουσες δικαστηρίων της Καλιφόρνιας, από τα τηλεοπτικά πάνελ του Fox News και από τον στενό οικογενειακό και πολιτικό κύκλο του Τραμπ. Δεν είχε καμία διπλωματική εμπειρία. Το ίδιο το είδος των κατηγοριών, αληθινές ή όχι, δείχνει κάποιον που δεν ήξερε να κινηθεί σε περιβάλλον υψηλής πολιτικής και γεωπολιτικής ευαισθησίας. Μια φράση σε δείπνο, ένα μήνυμα σε δωρητή, μια φιλοξενία που δεν έπρεπε να γίνει δεκτή είναι λάθη ερασιτέχνη. Και ο ερασιτέχνης, όταν το πράγμα ζορίσει, θυσιάζεται εύκολα.

Η σύγκριση με την Άγκυρα είναι αποκαλυπτική. Ο Τομ Μπάρακ, πρέσβης των ΗΠΑ στην Τουρκία και επί μήνες ειδικός απεσταλμένος για τη Συρία, έχει δεχθεί κατηγορίες πολύ βαρύτερες. Τμήμα του αμερικανικού Τύπου γράφει ότι λειτουργεί περισσότερο ως «πράκτορας της Άγκυρας» παρά ως Αμερικανός διπλωμάτης. Τον κατηγορούν ότι έπεισε την Ουάσιγκτον να εγκαταλείψει τους Κούρδους της Συρίας και ότι με δηλώσεις του για τα Υψίπεδα του Γκολάν και για το Ισραήλ συνέβαλε σε επικίνδυνη όξυνση στην περιοχή. Μέλη του Κογκρέσου έχουν εκφράσει ανοιχτά την ανησυχία τους για τη φιλοτουρκική του κλίση. Δεν είναι, άλλωστε, η πρώτη φορά που το όνομά του συνδέεται με ξένα συμφέροντα. Το 2021 είχε κατηγορηθεί ποινικά ότι δρούσε ως αδήλωτος πράκτορας των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και αθωώθηκε το 2022.

Σύμφωνα με δημοσιεύματα, τον Αύγουστο κλήθηκε στην Ουάσιγκτον «για διαβουλεύσεις». Κι όμως διασώθηκε. Παραμένει στη θέση του, προστατευμένος από μια φιλία δεκαετιών με τον Τραμπ και από τη χρησιμότητά του ως καναλιού επικοινωνίας με τον Ερντογάν.

Το συμπέρασμα δεν είναι ότι η αμερικανική διοίκηση έχει γίνει ξαφνικά θεματοφύλακας της δημόσιας ηθικής. Η αυστηρότητά της είναι επιλεκτική και υπολογισμένη: κρίνει ανάλογα με την ισχύ και τη χρησιμότητα του καθενός. Αυτό η ελληνική κυβέρνηση θα έπρεπε να το διαβάσει προσεκτικά, γιατί λέει κάτι και για το πόσο βαραίνει η κάθε πρωτεύουσα στον αμερικανικό σχεδιασμό. Κυρίως όμως κάνει τη δική της αδράνεια ακόμη πιο αδικαιολόγητη.

Η κυβέρνηση: αρνήσεις αντί για ερωτήματα

Τι έκανε η ελληνική κυβέρνηση; Στις 28 Σεπτεμβρίου ο κυβερνητικός εκπρόσωπος δήλωσε ότι «δεν τέθηκε ποτέ ζήτημα απειλής της ελληνικής κυβέρνησης» και ότι «δεν υπάρχει κανένας πολιτικός εκβιασμός για το αμερικανικό LNG». Σήμερα, ενώ η αποπομπή ήταν πλέον φανερή, περιορίστηκε να πει ότι «δεν υπάρχει σχετικό αίτημα στο υπουργείο Εξωτερικών». Για την ουσία των κατηγοριών δεν είπε τίποτα.

Η κυβέρνηση δεν ερεύνησε. Απλώς διέψευσε προκαταβολικά. Δεν είναι γνωστό να κλήθηκε η πρέσβειρα στο υπουργείο Εξωτερικών για εξηγήσεις. Δεν έγινε γνωστό ούτε κάποιο αίτημα διευκρινίσεων προς την αμερικανική πλευρά, ούτε κάποια ενημέρωση της Βουλής για το ποιοι επιχειρηματικοί κύκλοι εμφανίζονται στο ρεπορτάζ. Και τώρα συμβαίνει κάτι σχεδόν ειρωνικό. Η Ουάσιγκτον, με την απόφασή της, κάνει τις καθησυχαστικές ελληνικές διαψεύσεις να μοιάζουν βιαστικές. Η κυβέρνηση εμφανίζεται να υπερασπίζεται μια πρέσβειρα που η δική της κυβέρνηση δεν θέλησε να κρατήσει.

Μια κυρίαρχη δημοκρατία θα έπρεπε να ζητήσει τουλάχιστον τρία πράγματα:

• Επίσημες διευκρινίσεις από την Ουάσιγκτον για το αν ειπώθηκε ότι οι ΗΠΑ μπορούν να ρίξουν και την ελληνική κυβέρνηση και σε ποιο πλαίσιο.
• Πλήρη εικόνα για τις ελληνικές επιχειρηματικές οντότητες που φέρονται να είχαν προνομιακή πρόσβαση στην πρεσβεία, καθώς και για τις παροχές που αναφέρονται.
• Δημοσιοποίηση στη Βουλή των ενεργειακών και αμυντικών συμφωνιών του πρόσφατου Στρατηγικού Διαλόγου, ώστε να φανεί αν οι πιέσεις που περιγράφονται άφησαν αποτύπωμα σε αυτές.

Κανένα από αυτά δεν είναι αντιαμερικανισμός. Είναι η στοιχειώδης αυτοπεποίθηση ενός κράτους που θεωρεί τον εαυτό του σύμμαχο και όχι προτεκτοράτο.

Ηθικός μιθριδατισμός

Γιατί λοιπόν αυτή η σιωπή; Η εξήγηση δεν είναι μόνο γεωπολιτική, αλλά και ηθική.

Μια κυβέρνηση που έχει συνηθίσει να ζει μέσα στα σκάνδαλα έχει αναπτύξει κάτι σαν ηθικό μιθριδατισμό. Παίρνει καθημερινές δόσεις διαφθοράς, μικρές, μεσαίες και πολύ μεγάλες, σχεδόν θηριώδεις και τελικά η διαφθορά έχει γίνει η πραγματική της φύση. Γι’ αυτό δεν της φαίνεται άξιο διερεύνησης το ότι μια ξένη πρέσβειρα φέρεται να μίλησε για ανατροπή κυβερνήσεων και να ανακάτεψε τη διπλωματία με επιχειρηματικά συμφέροντα. Για τα δικά της μέτρα, αυτό είναι μια συνηθισμένη Τρίτη.

Η σύγκριση είναι αμείλικτη. Η αμερικανική διοίκηση, που κανείς δεν θα την πει υπόδειγμα θεσμικής ευαισθησίας, θεώρησε ότι τέτοια δημοσιεύματα αρκούν για να φύγει η πρέσβειρά της. Στην Ελλάδα ισχύει το αντίστροφο:

• Για τις υποκλοπές έπεσαν οι «ασφάλειες» του συστήματος, όχι όσοι είχαν την πολιτική ευθύνη. Ο πρωθυπουργός, που είχε την ΕΥΠ υπό την εποπτεία του, δεν σήκωσε ποτέ πολιτικό κόστος.
• Για τα Τέμπη, ποιος ανέλαβε την πολιτική ευθύνη για όσα έγιναν μετά τη σύγκρουση; Για το «μπάζωμα», για τα στοιχεία που χάθηκαν, για την προσπάθεια να γραφτεί αλλιώς η αλήθεια;
• Για τις παρεμβάσεις στη Δικαιοσύνη και την κατάσταση του κράτους δικαίου, για τις οποίες προειδοποιούν επανειλημμένα ευρωπαϊκές εκθέσεις, πόσοι λογοδότησαν;

Ο κατάλογος δεν τελειώνει. Σε κάθε περίπτωση η απάντηση ήταν η ίδια: διάψευση, επίθεση στα μέσα που έκαναν το ρεπορτάζ και αναμονή να ξεχάσει ο κόσμος.

Το πρόβλημα για την Ελλάδα

Το πρόβλημα δεν είναι η Γκίλφοϊλ. Η αμερικανική πλευρά θα αποφασίσει αν θα ψάξει περισσότερο. Ο γενικός επιθεωρητής του Στέιτ Ντιπάρτμεντ και το Κογκρέσο φέρεται ήδη να εξετάζει την υπόθεση.

Το πρόβλημα είναι ότι, όταν μια ξένη δύναμη αντιμετωπίζει πιο σοβαρά από τη δική μας κυβέρνηση κατηγορίες που αφορούν τη δική μας δημοκρατία, η κυριαρχία έχει πάψει να είναι αρχή και έχει γίνει ρητορικό σχήμα. Και όταν η ίδια ξένη δύναμη θυσιάζει την αναλώσιμη πρέσβειρα της Αθήνας και κρατά τον «πράκτορα της Άγκυρας», η αδράνεια της ελληνικής κυβέρνησης είναι τόσο ηθικό έλλειμμα, όσο και στρατηγική αφέλεια. Μια κυβέρνηση που δεν ρωτά, δεν ελέγχει και δεν απαιτεί εξηγήσεις δεν προστατεύει τη στρατηγική σχέση με τις ΗΠΑ. Την υποβαθμίζει σε σχέση εξάρτησης, όπου ο ένας αποφασίζει και ο άλλος κάνει πως δεν είδε τίποτα.

Αυτό υπονομεύει τελικά τη σταθερότητα της χώρας. Είναι ακριβώς το είδος της αδυναμίας που κάνει μια φράση όπως «μπορούμε να το κάνουμε κι εδώ» να ακούγεται πιστευτή.-

^(*): Η Θεοδώρα Τζάκρη είναι βουλευτής Πέλλας.

Διαβάστε επίσης:

«Εξωτερική πολιτική περί ανέμων… αλλά όχι χωρικών υδάτων!»

Νέοι πρωταγωνιστές ή μονίμως παρατηρητές;

Η φοράδα, το αλώνι και τα κριτήρια ψήφου

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.