Η δημόσια τοποθέτηση της Μαρίας Καρυστιανού κατά του Αλέξη Τσίπρα, στη διάρκεια πρόσφατης συνέντευξής της στο Kontra Channel, προκάλεσε αίσθηση, καθώς για πρώτη φορά στράφηκε ευθέως εναντίον του πρώην πρωθυπουργού και όχι μόνο κατά της σημερινής κυβέρνησης ή κρατικών μηχανισμών. Η αναφορά της στο τρίτο μνημόνιο και στη συνολική διαχείριση της περιόδου ΣΥΡΙΖΑ διευρύνει το πεδίο της κριτικής της και μετατοπίζει τη δημόσια εικόνα της από μονοθεματική παρουσία σε πρόσωπο με συνολικότερη πολιτική τοποθέτηση.

Η Καρυστιανού είχε μέχρι σήμερα ταυτιστεί κυρίως με την ανάδειξη ευθυνών για την τραγωδία των Τεμπών, με αιχμές πρωτίστως κατά της κυβέρνησης Μητσοτάκη και των αρμόδιων θεσμών. Η επιλογή της, ωστόσο, να συμπεριλάβει και τον Αλέξη Τσίπρα στην κριτική της, δείχνει μια ευρύτερη στόχευση: από την αποκλειστική αντιπαράθεση με τη σημερινή εξουσία, περνά σε μια συνολικότερη αποτίμηση του πολιτικού συστήματος της τελευταίας δεκαετίας. Και από το πεδίο αποκλειστικά για το θέμα των Τεμπών σε μία ευρύτερη πολιτική ατζέντα.

Διεύρυνση του πεδίου κριτικής και συμβολισμός

Η αναφορά στο τρίτο μνημόνιο δεν αφορά μόνο μια συγκεκριμένη οικονομική πολιτική επιλογή. Αγγίζει έναν βαθύτερο συμβολισμό. Ο Αλέξης Τσίπρας εξακολουθεί να αποτελεί, για ένα μεγάλο τμήμα της κοινωνίας, το πρόσωπο που εξέφρασε την προσδοκία για ρήξη με το μνημονιακό πλαίσιο και τελικά υπέγραψε τη συνέχισή του. Η κριτική της Καρυστιανού σε αυτό το σημείο επαναφέρει στο προσκήνιο το ζήτημα της διάψευσης προσδοκιών και της συνέχειας του κράτους ανεξαρτήτως κυβερνήσεων.

Με αυτή την τοποθέτηση, η Καρυστιανού απομακρύνεται από μια μονοσήμαντη αντιπαράθεση με τη Νέα Δημοκρατία και εντάσσει και τον ΣΥΡΙΖΑ στο πλαίσιο των πολιτικών ευθυνών. Πρόκειται για μια κίνηση που ενισχύει το προφίλ της ως προσώπου που δεν εντάσσεται σε κομματικά στρατόπεδα και δεν περιορίζει την κριτική της σε μία μόνο πολιτική παράταξη.

Επιπλέον λειτουργεί «καθησυχαστικά» σε κεντρώα και συντηρητικά κοινά, στα οποία είναι προφανές ότι θέλει να απευθυνθεί, διαμηνύοντας ότι δεν πρόκειται να κάνει «ακραία» πράγματα ή «τρέλες» τύπου 2015 – αυτό είναι ίσως μήνυμα και προς τα «κέντρα», τους «opinion leaders» ή τον κόσμο της αγοράς και της οικονομίας, μου διαμορφώνουν πολιτικό και κοινωνικό κλίμα.

Αποκλεισμός σεναρίων πολιτικής σύμπλευσης

Παράλληλα, η επιλογή αυτή λειτουργεί και προληπτικά. Στο δημόσιο διάλογο είχαν αρχίσει να διακινούνται σενάρια ή υπαινιγμοί περί ενδεχόμενης πολιτικής εγγύτητας της Καρυστιανού με τον χώρο της αξιωματικής αντιπολίτευσης, κυρίως λόγω της σκληρής κριτικής της προς την κυβέρνηση. Η επίθεση στον Αλέξη Τσίπρα αποκόπτει τέτοιες ερμηνείες.

Πολιτικές πηγές εκτιμούν ότι με αυτή τη στάση η Καρυστιανού επιχειρεί να κλείσει κάθε παράθυρο σε υποθέσεις περί συνεργασίας, πολιτικής αξιοποίησης ή μελλοντικής σύμπλευσης με τον πρώην πρωθυπουργό. Με άλλα λόγια, δεν αφήνει περιθώριο να θεωρηθεί «δεξαμενή», «συμπλήρωμα» ή πολιτικό στήριγμα οποιουδήποτε κόμματος.

Ανταγωνιστικά σχήματα στον ίδιο χώρο δυνητικής επιρροής

Η πολιτική σημασία της κίνησης αυτής ενισχύεται αν ληφθεί υπόψη ότι, παρά τις ιδεολογικές διαφορές, τόσο η Καρυστιανού όσο και ο Τσίπρας απευθύνονται –δυνητικά– σε ένα παρόμοιο κοινωνικό ακροατήριο: πολίτες απογοητευμένους από το πολιτικό σύστημα, επικριτικούς απέναντι στην κυβερνητική πολιτική Μητσοτάκη και καχύποπτους απέναντι στους θεσμούς.

Ανεξάρτητα από την εκτίμηση –ή και την εικόνα που η ίδια έχει δώσει– ότι κινείται σε έναν ιδεολογικό χώρο πιο κοντά στην κεντροδεξιά ή και σε πιο συντηρητικές αντιλήψεις, γεγονός που θεωρητικά τη διαφοροποιεί από τον χώρο της Αριστεράς, αναλυτές επισημαίνουν ότι υπάρχει ανταγωνισμός σε επίπεδο ακροατηρίου. Και αυτός ο ανταγωνισμός δεν είναι ιδεολογικός, αλλά πολιτικός.

Συγκεκριμένα, αφορά τη διεκδίκηση ενός αντιμητσοτακικού ακροατηρίου, στο οποίο περιλαμβάνονται κυρίως νέοι άνθρωποι, χωρίς σαφείς ή «σκληρές» ιδεολογικές αναφορές και χωρίς ισχυρές κομματικές δεσμεύσεις. Πρόκειται για ένα ρευστό κοινό, το οποίο δεν αυτοπροσδιορίζεται με παραδοσιακούς πολιτικούς όρους, αλλά κινητοποιείται περισσότερο από ζητήματα θεσμών, δικαιοσύνης, διαφάνειας και αξιοπιστίας – και με διάθεση «τιμωρητικής ψήφου.

Σε αυτό το πεδίο, η Καρυστιανού και ο Τσίπρας, παρά τις διαφορετικές αφετηρίες τους, απευθύνονται στο ίδιο κοινωνικό συναίσθημα: τη δυσαρέσκεια απέναντι στην εξουσία και την αίσθηση ότι «το σύστημα δεν λειτουργεί». Η δημόσια διαφοροποίηση της Καρυστιανού από τον πρώην πρωθυπουργό λειτουργεί έτσι και ως οριοθέτηση απέναντι σε έναν εν δυνάμει ανταγωνιστή για την ίδια δεξαμενή πολιτικής επιρροής.

Οριοθέτηση χώρου και αυτονομία

Σε αυτό το πλαίσιο, η επίθεση στον Αλέξη Τσίπρα μπορεί να ερμηνευθεί και ως σαφής οριοθέτηση πολιτικού χώρου. Δηλαδή ως μήνυμα ότι, εάν στο μέλλον προκύψει κάποια μορφή πολιτικής έκφρασης ή συλλογικής πρωτοβουλίας γύρω από το πρόσωπό της, αυτή δεν θα κινηθεί συμπληρωματικά προς υπάρχοντα κόμματα, αλλά αυτοτελώς – και ενδεχομένως ανταγωνιστικά.

Η στάση αυτή ενισχύει την εικόνα της Καρυστιανού ως ανεξάρτητου δημόσιου προσώπου. Με το να ασκεί κριτική τόσο στην παρούσα όσο και σε προηγούμενες κυβερνήσεις, αποφεύγει να ενταχθεί στο δίπολο κυβέρνησης–αντιπολίτευσης και ενισχύει το αφήγημα ότι το πρόβλημα είναι διαχρονικό και διακομματικό.

Το ευρύτερο πολιτικό μήνυμα

Συνολικά, η επίθεση στον Αλέξη Τσίπρα δεν φαίνεται να είναι ένα μεμονωμένο σχόλιο, αλλά εντάσσεται σε μια ευρύτερη γραμμή: την ανάδειξη της ευθύνης του πολιτικού συστήματος στο σύνολό του. Η Καρυστιανού δεν περιορίζεται στην απόδοση ευθυνών για τα Τέμπη, αλλά επεκτείνει τη συζήτηση σε ζητήματα διακυβέρνησης, θεσμικής λειτουργίας και πολιτικής αξιοπιστίας.

Το μήνυμα που εκπέμπεται είναι ότι οι παθογένειες δεν είναι προϊόν μιας μόνο κυβέρνησης, αλλά αποτέλεσμα διαχρονικών επιλογών. Και μέσα από αυτή τη γραμμή, η ίδια τοποθετείται ως φωνή ελέγχου και πίεσης απέναντι σε όλο το πολιτικό φάσμα, διεκδικώντας ρόλο αυτονομίας στον δημόσιο διάλογο.

Διαβάστε επίσης:

Και ο Βορίδης σε «γραμμή Τραμπ»: Ατελές το διεθνές δίκαιο, κυριαρχεί το δίκαιο του ισχυρού

Δένδιας για Διεθνές Δίκαιο: «Δεν αποτελεί τον κανόνα λειτουργίας των κρατών ως έννοια»

Ο ΣΥΡΙΖΑ διέγραψε τον Φαραντούρη και του ζητά να παραδώσει την έδρα – «Δεν παραδίδω την έδρα», λέει ο ευρωβουλευτής, «ο ΣΥΡΙΖΑ δαιμονοποιεί τη μαζική κινητοποίηση πολιτών»