Η είσοδος στο νέο έτος βρίσκει την ελληνική οικονομία σε μια κατάσταση «δύο ταχυτήτων», η οποία αποτελεί πλέον το κύριο αντικείμενο μελέτης για αναλυτές και πολιτικούς.

● Από την άλλη η μικροοικονομία της καθημερινότητας – αυτή που διαδραματίζεται στα ταμεία των σούπερ μάρκετ και στους λογαριασμούς των νοικοκυριών – εκπέμπει σήματα κινδύνου.

Το 2026 ξεκινά με ένα παράδοξο: το κράτος γεμίζει τα ταμεία του με ποσά – ρεκόρ, ενώ ο πολίτης καλείται να διαχειριστεί ένα κόστος ζωής που δεν φαίνεται να υποχωρεί, παρά τη σταθεροποίηση του επίσημου πληθωρισμού.

Το 2026 δεν έφερε τα δώρα που ήλπιζαν οι καταναλωτές. Αντί για αποπληθωρισμό, η αγορά ήρθε αντιμέτωπη με μια νέα σειρά ανατιμήσεων σε βασικά είδη διατροφής. Το γάλα, το πιο εμβληματικό προϊόν του οικογενειακού καλαθιού, βρίσκεται και πάλι στο επίκεντρο. Η μέση τιμή του φρέσκου γάλακτος (πλήρους) παρουσίασε αύξηση της τάξης του 6% στις πρώτες 15 ημέρες του έτους. Οι κτηνοτρόφοι αποδίδουν την άνοδο στο αυξημένο κόστος των ζωοτροφών και των μεταφορικών, όμως ο καταναλωτής βλέπει την τιμή του λίτρου να παγιώνεται σε επίπεδα που προκαλούν δυσφορία.

Δεν είναι όμως μόνο το γάλα. Τα στοιχεία από τις μεγάλες αλυσίδες λιανεμπορίου δείχνουν ότι το «κύμα» επηρεάζει πλέον και τα δευτερεύοντα αλλά απαραίτητα είδη. Τα απορρυπαντικά, τα είδη προσωπικής υγιεινής και τα χαρτικά σημείωσαν μεσοσταθμικές αυξήσεις 7,5%. Η πρακτική του «shrinkflation» (μείωση ποσότητας στην ίδια τιμή), που μεσουράνησε τα προηγούμενα χρόνια, έχει πλέον δώσει τη θέση της σε ευθείες ανατιμήσεις, καθώς οι βιομηχανίες δηλώνουν αδυναμία απορρόφησης περαιτέρω κόστους. Η ακρίβεια στα ράφια δεν είναι πλέον ένα παροδικό φαινόμενο, αλλά μια δομική αλλαγή στην τιμολόγηση, που αλλάζει τις αγοραστικές συνήθειες: οι «γενναίες» προσφορές (1+1) είναι πλέον ο μόνος τρόπος για να διατηρηθεί η κατανάλωση σε σταθερά επίπεδα.

Το ρεκόρ του ΦΠΑ: Η άλλη όψη του νομίσματος

Ενώ το νοικοκυριό πιέζεται, ο κρατικός κορβανάς «στενάζει» από τον πλούτο. Οι εισπράξεις από τον ΦΠΑ το 2026 αναμένεται να καταρρίψουν κάθε προηγούμενο ιστορικό ρεκόρ, προσεγγίζοντας τα 30 δισεκατομμύρια ευρώ σε ετήσια βάση. Αυτό το ρεκόρ δεν είναι τυχαίο. Είναι το αποτέλεσμα τριών παραγόντων που συνέκλιναν την ίδια χρονική στιγμή.

● Πρώτον, ο «πληθωρισμός των εσόδων». Όταν η τιμή ενός προϊόντος ανεβαίνει από το 1 ευρώ στα 1,5 ευρώ, ο ΦΠΑ που εισπράττει το κράτος αυξάνεται αναλογικά, χωρίς να χρειαστεί να αλλάξει ο φορολογικός συντελεστής.

● Δεύτερον, η πλήρης ψηφιοποίηση των συναλλαγών. Η διασύνδεση POS – ταμειακών και η καθολική εφαρμογή του myData έχουν περιορίσει δραστικά τη φοροδιαφυγή, φέρνοντας στα κρατικά ταμεία χρήματα που παλαιότερα «χάνονταν» στην γκρίζα οικονομία.

● Τρίτον, η κατανάλωση παραμένει ανθεκτική, παρά τις υψηλές τιμές, καθώς οι πολίτες χρησιμοποιούν τις αποταμιεύσεις τους ή στρέφονται σε καταναλωτικά δάνεια για να καλύψουν τις βασικές τους ανάγκες.

Η κυβέρνηση βρίσκεται μπροστά σε ένα ηθικό και πολιτικό δίλημμα: πώς θα διαχειριστεί αυτό το «μέρισμα ακρίβειας»; Οι πιέσεις για μείωση του ΦΠΑ στα βασικά είδη (από το 13% στο 6% ή και στο 0%) είναι καταιγιστικές, όμως το οικονομικό επιτελείο παραμένει επιφυλακτικό, φοβούμενο ότι μια τέτοια κίνηση θα δημιουργούσε «μαύρη τρύπα» στα έσοδα χωρίς να φτάσει ποτέ η μείωση στην τσέπη του πολίτη.

Το κόστος ζωής πέρα από το σούπερ μάρκετ

Η ακριβή ζωή του 2026 δεν εξαντλείται στο ράφι. Το κόστος στέγασης παραμένει το μεγαλύτερο «αγκάθι» για τη νέα γενιά και τα μεσαία στρώματα. Τα ενοίκια στις μεγάλες πόλεις συνεχίζουν την ανοδική τους πορεία, τροφοδοτούμενα από τη ζήτηση για βραχυχρόνιες μισθώσεις και την έλλειψη νέων ακινήτων. Όταν ένας μισθωτός καλείται να διαθέσει το 45% έως 50% του εισοδήματός του μόνο για το ενοίκιο και τους λογαριασμούς κοινής ωφέλειας, το διαθέσιμο εισόδημα για διατροφή και ψυχαγωγία συρρικνώνεται δραματικά.

Επιπλέον οι τιμές της ενέργειας, αν και έχουν απομακρυνθεί από τα εφιαλτικά επίπεδα της περιόδου 2022-2023, παραμένουν σε μια «νέα υψηλή βάση». Το φυσικό αέριο και το ηλεκτρικό ρεύμα κοστίζουν σήμερα περίπου 30% περισσότερο από ό,τι το 2021, γεγονός που δημιουργεί ένα μόνιμο επιπλέον κόστος για τις επιχειρήσεις, το οποίο τελικά μετακυλίεται στον τελικό καταναλωτή. Είναι ένας φαύλος κύκλος που συντηρεί την ακρίβεια σε όλα τα επίπεδα της αλυσίδας αξίας.

Η ψυχολογία της αγοράς και οι προοπτικές

Η αγορά του 2026 χαρακτηρίζεται από μια «αμυντική κατανάλωση». Οι πολίτες έχουν γίνει ειδικοί στη σύγκριση τιμών, χρησιμοποιώντας ψηφιακά εργαλεία και εφαρμογές για να βρουν τη φθηνότερη λύση. Η στροφή στα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας (private label) έχει σπάσει κάθε ρεκόρ, με το μερίδιο αγοράς τους να ξεπερνά το 35% σε ορισμένες κατηγορίες τροφίμων.

Από την πλευρά της η πολιτεία ποντάρει στις αυξήσεις του κατώτατου μισθού και στις στοχευμένες ελαφρύνσεις (όπως η μείωση των ασφαλιστικών εισφορών) για να ισοσκελίσει τις απώλειες. Ωστόσο, η αίσθηση στην αγορά είναι ότι οι αυξήσεις αυτές «καταπίνονται» από τις ανατιμήσεις πριν καν φτάσουν στην τσέπη των εργαζομένων.

Το «ποδαρικό» του 2026 μας δείχνει μια οικονομία που ευημερεί στα χαρτιά, αλλά δυσκολεύεται στην πράξη. Το ρεκόρ εσόδων από τον ΦΠΑ είναι μια μεγάλη επιτυχία για τη δημοσιονομική σταθερότητα, αλλά ταυτόχρονα και μια υπενθύμιση του βάρους που σηκώνει ο καταναλωτής.

Η πρόκληση για το τρέχον έτος θα είναι η μετατροπή αυτής της δημοσιονομικής ισχύος σε ουσιαστική ανακούφιση για το νοικοκυριό, ώστε η ακρίβεια να πάψει να αποτελεί το μοναδικό θέμα συζήτησης στο ελληνικό τραπέζι. Αν το 2025 ήταν το έτος της προσαρμογής, το 2026 πρέπει να είναι το έτος της εξισορρόπησης, αλλιώς ο κοινωνικός ιστός θα βρεθεί αντιμέτωπος με νέες, απρόβλεπτες πιέσεις.

Διαβάστε επίσης:

Αδύναμα διλήμματα: Προβληματισμός στην κυβέρνηση για τη δύσκολη επόμενη μέρα των εκλογών

«Εμπλοκή» στις διεργασίες συνεργασιών στην Αριστερά: Παρατείνεται το αδιέξοδο εν αναμονή των κινήσεων Τσίπρα

ΚΚΕ: Ξεκινούν οι εργασίες του 22ου Συνεδρίου – «Kόμμα έτοιμο για όλα» το κεντρικό moto της ομιλίας Κουτσούμπα