Η στρατηγική της Κίνας στην ιρανική κρίση

Ο πόλεμος μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν δεν αποτελεί για την Κίνα απλώς μία ακόμη κρίση στη Μέση Ανατολή. Αποτελεί ένα πεδίο άντλησης στρατηγικών συμπερασμάτων για την αμερικανική στρατιωτική ισχύ, την αποτελεσματικότητα των συμμάχων της Ουάσιγκτον και τον τρόπο διεξαγωγής ενός σύγχρονου πολέμου.

Παρά τις στενές οικονομικές και διπλωματικές σχέσεις του με το Ιράν, το Πεκίνο επέλεξε να μην εμπλακεί ευθέως στρατιωτικά στο πλευρό της Τεχεράνης. Η επιλογή αυτή δεν αντανακλά απουσία ενδιαφέροντος, αλλά συνειδητή αποφυγή άμεσης αντιπαράθεσης με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Όπως υπογραμμίζει η ανάλυση του ισραηλινού Ινστιτούτου Μελετών Εθνικής Ασφάλειας (INSS) με τίτλο «Δράση μέσω της αδράνειας; Η κινεζική στρατηγική στον πόλεμο ΗΠΑ – Ιράν», η Κίνα επιδιώκει να επιτύχει στρατηγικά οφέλη χωρίς να εισέλθει σε μια άμεση αντιπαράθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες. 

Η λογική του Πεκίνου είναι ότι ένας παρατεταμένος πόλεμος στη Μέση Ανατολή θα μπορούσε:

● Να αποδυναμώσει τη στρατηγική θέση των ΗΠΑ.

● Να αυξήσει το κόστος των αμερικανικών στρατηγικών επιλογών.

● Να προσφέρει στην Κίνα πολύτιμες στρατιωτικές πληροφορίες για τον τρόπο με τον οποίο επιχειρούν οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις.

Η στρατηγική της μη εμπλοκής

Η στάση της Κίνας χαρακτηρίζεται από μια προσεκτική ισορροπία. Από τη μία πλευρά, σημαντικά συμφέροντα στο Ιράν. Η Κίνα αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους αγοραστές ιρανικού πετρελαίου και θεωρεί την Τεχεράνη σημαντικό κρίκο στην ευρύτερη στρατηγική της Μέσης Ανατολής. Από την άλλη, μια ανοικτή στρατιωτική αντιπαράθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες θα ήταν αντίθετη με τις βασικές κινεζικές προτεραιότητες. Κυρίως, την οικονομική ανάπτυξη και προετοιμασία για τον μακροπρόθεσμο ανταγωνισμό στον Ινδο-Ειρηνικό.

Η Κίνα γνωρίζει ότι μια στρατιωτική σύγκρουση με τις ΗΠΑ γύρω από την Ταϊβάν ή στη Νότια Σινική Θάλασσα θα απαιτούσε διαφορετικό επίπεδο προετοιμασίας. Γι’ αυτόν τον λόγο κάθε αμερικανική στρατιωτική επιχείρηση, ακόμη και σε μια διαφορετική γεωγραφική περιοχή, αποτελεί αντικείμενο προσεκτικής μελέτης.

Όπως αναφέρει το αμερικανικό ινστιτούτο Brookings στην ανάλυσή του «Η προσέγγιση του Πεκίνου στη σύγκρουση στο Ιράν και οι επιπτώσεις για την Κίνα», η κινεζική ηγεσία ενδιαφέρεται λιγότερο για την έκβαση της σύγκρουσης στο Ιράν και περισσότερο για τα συμπεράσματα που μπορούν να εξαχθούν σχετικά με την αμερικανική στρατιωτική δραστηριότητα.

Το Ιράν ως στρατηγικός εταίρος της Κίνας

Για την Κίνα το Ιράν δεν είναι απλώς ένας σημαντικός προμηθευτής ενέργειας, αλλά ένας κρίσιμος γεωπολιτικός εταίρος σε μια περιοχή όπου οι Αμερικανοί διατηρούν επί δεκαετίες ισχυρή στρατιωτική παρουσία. Η Τεχεράνη προσφέρει στην Κίνα πρόσβαση σε ενεργειακούς πόρους, αλλά και στρατηγικό βάθος στην προσπάθειά της να ενισχύσει την επιρροή της στη Μέση Ανατολή.

Η Κίνα αντιμετωπίζει το Ιράν με ρεαλισμό. Ένα αποδυναμωμένο ή αποσταθεροποιημένο Ιράν δεν εξυπηρετεί τα κινεζικά συμφέροντα. Το Πεκίνο δεν επιθυμεί μια κατάρρευση του ιρανικού κράτους, καθώς κάτι τέτοιο θα μπορούσε να οδηγήσει σε μεγαλύτερη περιφερειακή αστάθεια και διακοπή των ενεργειακών ροών προς την Κίνα.

Επιπρόσθετα μια μακροπρόθεσμη αμερικανική στρατιωτική εμπλοκή για τον περιορισμό της περιφερειακής αστάθειας, την εξουδετέρωση των απειλών από ένοπλες οργανώσεις και την προστασία των συμμάχων, των αμερικανικών βάσεων και των Στενών του Ορμούζ θα απαιτούσε σημαντικούς αμερικανικούς πόρους, περιορίζοντας παράλληλα τη δυνατότητα της Ουάσιγκτον να επικεντρωθεί στον ανταγωνισμό με την Κίνα στον Ινδο-Ειρηνικό.

Αυτό εξηγεί γιατί το Πεκίνο επέλεξε να υποστηρίξει την Τεχεράνη αποφεύγοντας την άμεση στρατιωτική εμπλοκή. Η Κίνα επιδιώκει ένα Ιράν αρκετά ισχυρό, προκειμένου να λειτουργεί ως αντίβαρο στην αμερικανική επιρροή, αλλά όχι τόσο συγκρουσιακό, ώστε να πλήξει τα δικά της συμφέροντα. Ένα ιδιαίτερα επιθετικό Ιράν θα μπορούσε αφενός να προκαλέσει διακοπή των ροών πετρελαίου (κλείσιμο του Ορμούζ), αφετέρου να αναγκάσει τις ΗΠΑ να αναπτύξουν περισσότερες δυνάμεις στη Μέση Ανατολή και να δημιουργήσει προβλήματα στις κινεζικές σχέσεις με τα αραβικά κράτη του Κόλπου, όπου η Κίνα έχει σημαντικές οικονομικές επενδύσεις.

Η εικόνα αυτή επιβεβαιώνεται και από την πρόσφατη ανάλυση της Επιτροπής Επανεξέτασης Οικονομικών και Θεμάτων Ασφάλειας ΗΠΑ – Κίνας (USCC), η οποία αναφέρει ότι, κατά τη διάρκεια της επιχείρησης «Epic Fury» και ύστερα απ’ αυτήν, το Πεκίνο συνέχισε να στηρίζει την Τεχεράνη κυρίως μέσω οικονομικών, τεχνολογικών και διπλωματικών μέσων. Συγκεκριμένα η Κίνα:

● Παρέμεινε ο μεγαλύτερος αγοραστής ιρανικού πετρελαίου.

● Αντιτάχθηκε στις αμερικανικές κυρώσεις κατά κινεζικών εταιρειών που συναλλάσσονταν με το Ιράν.

● Συνέχισε να παρέχει στο Ιράν τεχνολογίες διπλής χρήσης, οι οποίες μπορούν να αξιοποιηθούν στην ανάπτυξη μη επανδρωμένων αεροσκαφών, πυραυλικών συστημάτων και άλλων στρατιωτικών δυνατοτήτων.

Στο ίδιο πλαίσιο, δημοσίευμα των «Financial Times» ανέφερε ότι το Ιράν αξιοποίησε δορυφόρο που είχε αποκτήσει από κινεζική εταιρεία το 2024 για τον εντοπισμό αμερικανικών στρατιωτικών μέσων στη Μέση Ανατολή, υπογραμμίζοντας τη σημασία της τεχνολογικής συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών.

Η Κίνα κερδίζει ανεξάρτητα από την έκβαση της ιρανικής κρίσης;

Η βασική εκτίμηση αρκετών δυτικών αναλυτών είναι ότι η Κίνα μπορεί να αποκομίσει στρατηγικά οφέλη ανεξάρτητα από το τελικό αποτέλεσμα της σύγκρουσης Ιράν – ΗΠΑ. Αυτό δεν σημαίνει ότι το Πεκίνο επιθυμεί ευρείας κλίμακας σύγκρουση στη Μέση Ανατολή. Αντίθετα, μια παρατεταμένη αποσταθεροποίηση θα μπορούσε να πλήξει την κινεζική οικονομία, η οποία εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ομαλή ροή ενέργειας από τον Περσικό Κόλπο.

Ωστόσο, όπως επισημαίνει η βρετανική δεξαμενή σκέψης Chatham House στην ανάλυση «Η Κίνα θα επωφεληθεί από τον πόλεμο με το Ιράν, ανεξάρτητα από οποιαδήποτε συμφωνία μεταξύ του Τραμπ και της Τεχεράνης», το Πεκίνο έχει τη δυνατότητα να αξιοποιήσει διαφορετικά σενάρια προς όφελός του.

● Εάν επιτευχθεί συμφωνία μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης, τότε η Κίνα θα διατηρήσει τη θέση της ως «σημαντικός οικονομικός εταίρος του Ιράν». Η κινεζική διπλωματία μπορεί να εμφανιστεί ως δύναμη που τάσσεται υπέρ της σταθερότητας και της διαπραγμάτευσης, σε αντίθεση με την αμερικανική πολιτική που βασίζεται στη στρατιωτική πίεση.

● Εάν η σύγκρουση παραταθεί, τότε οι Ηνωμένες Πολιτείες θα συνεχίσουν να αφιερώνουν σημαντικούς στρατιωτικούς, οικονομικούς και διπλωματικούς πόρους στη Μέση Ανατολή. Αυτό, σύμφωνα με αρκετούς αναλυτές, δημιουργεί ένα περιθώριο για την Κίνα να ενισχύσει τη θέση της σε άλλες περιοχές, ιδιαίτερα στον Ινδο-Ειρηνικό.

Παραδοσιακά η κινεζική στρατηγική σκέψη δίνει μεγάλη σημασία στη φθορά του αντιπάλου. Το Πεκίνο δεν χρειάζεται απαραίτητα μια θεαματική νίκη. Μπορεί να θεωρεί επιτυχία μια κατάσταση στην οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες αντιμετωπίζουν πολλαπλές κρίσεις και αναγκάζονται να διασπούν τις δυνάμεις και την προσοχή τους.

Το σενάριο της Ταϊβάν και τα στρατηγικά διδάγματα

Πέρα από τις άμεσες γεωπολιτικές συνέπειες, το σημαντικότερο στοιχείο για το Πεκίνο είναι τα στρατηγικά διδάγματα. Η ανάλυση του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων και Στρατηγικών Μελετών (RSIS) της Σιγκαπούρης, με τίτλο «150 ημέρες πολέμου στο Ιράν: Ποια είναι τα στρατηγικά διδάγματα για την Κίνα;», υπογραμμίζει ότι οι κινεζικές στρατιωτικές και πολιτικές ελίτ εξετάζουν τη σύγκρουση μέσα από το πρίσμα μιας πιθανής μελλοντικής αντιπαράθεσης με τις ΗΠΑ.

Η συγκεκριμένη προσέγγιση έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς το Πεκίνο δεν αντιμετωπίζει τον πόλεμο στο Ιράν ως μια απομονωμένη περιφερειακή σύγκρουση, αλλά ως ένα πιθανό σενάριο για το πώς θα μπορούσε να εξελιχθεί μια μελλοντική σινοαμερικανική αναμέτρηση για την Ταϊβάν.

Οι Κινέζοι στρατιωτικοί αναλυτές μελετούν προσεκτικά τον τρόπο με τον οποίο οι Ηνωμένες Πολιτείες συνδυάζουν αεροπορική ισχύ, δορυφορικές πληροφορίες, πυραύλους (βαλλιστικούς και cruise), κυβερνοεπιχειρήσεις και δίκτυα συμμάχων. Τα χαρακτηριστικά αυτά θεωρούνται κρίσιμα σε οποιαδήποτε πιθανή σύγκρουση στον Ινδο-Ειρηνικό.

Το βασικό συμπέρασμα για το Πεκίνο είναι ότι οι σύγχρονοι πόλεμοι δεν κρίνονται μόνο από τον αριθμό των στρατευμάτων ή των οπλικών συστημάτων, αλλά και από την ικανότητα ενός κράτους να προστατεύσει τα κέντρα διοίκησης και ελέγχου, τις υποδομές και τις γραμμές ανεφοδιασμού του.

Η Κίνα γνωρίζει ότι σε ένα σενάριο γύρω από την Ταϊβάν δεν θα αντιμετώπιζε μόνο τις αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις, αλλά ένα ευρύτερο σύστημα συμμαχιών που περιλαμβάνει χώρες όπως η Ιαπωνία και η Αυστραλία. Για αυτόν τον λόγο, κάθε αμερικανική στρατιωτική επιχείρηση αποτελεί για το Πεκίνο μια πηγή πληροφοριών σχετικά με τις δυνατότητες, τις αδυναμίες και τις προτεραιότητες της Ουάσιγκτον.

Επιπρόσθετα, ιδιαίτερη σημασία έχει η εμπειρία του Ιράν στον τομέα των μη επανδρωμένων συστημάτων και των βαλλιστικών πυραύλων. Η Κίνα έχει επενδύσει σημαντικά σε αυτούς τους τομείς, καθώς θεωρεί ότι οι τεχνολογίες αυτές μπορούν να αλλάξουν τη μορφή μιας μελλοντικής σύγκρουσης.

1. Το πρώτο στρατηγικό δίδαγμα για το Πεκίνο είναι ότι στις σύγχρονες συγκρούσεις οι πρώτες ημέρες είναι καθοριστικές. Η καταστροφή κρίσιμων υποδομών, η εξουδετέρωση κέντρων διοίκησης και ελέγχου και η επίτευξη αεροπορικής υπεροχής μπορούν να καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό την πορεία των επιχειρήσεων.

2. Το δεύτερο στρατηγικό δίδαγμα είναι ότι ακόμη και μια χώρα που βρίσκεται υπό έντονη στρατιωτική και οικονομική πίεση μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί, εφόσον διαθέτει:

● Εναλλακτικές ενεργειακές πηγές.

● Εγχώρια παραγωγική βάση.

● Δίκτυα εμπορικών σχέσεων.

● Δυνατότητα προσαρμογής στις κυρώσεις.

Αυτό αποτελεί σημαντικό μήνυμα για την Κίνα, η οποία ήδη επενδύει στη μείωση της εξάρτησής της από δυτικές τεχνολογίες και χρηματοπιστωτικά συστήματα.

Η αμερικανική ισχύς παραμένει βασικός παράγοντας

Παρότι η Κίνα προσπαθεί να αξιοποιήσει στρατηγικά τις δυσκολίες των Ηνωμένων Πολιτειών, οι διεθνείς αναλύσεις υπογραμμίζουν ότι η αμερικανική στρατιωτική ισχύς παραμένει ο σημαντικότερος παράγοντας για την έκβαση μιας σύγκρουσης.

Ο πόλεμος Ιράν – ΗΠΑ δείχνει ότι η Ουάσιγκτον εξακολουθεί να διαθέτει μοναδικές δυνατότητες παγκόσμιας προβολής ισχύος. Η ικανότητα ανάπτυξης δυνάμεων σε μεγάλες αποστάσεις, η τεχνολογική υπεροχή, το δίκτυο στρατιωτικών βάσεων και η συνεργασία με συμμάχους αποτελούν στοιχεία που η Κίνα παρακολουθεί στενά. Πέραν αυτών, για το Πεκίνο σημαντικό ζήτημα είναι και η ικανότητά τους να δημιουργούν και να διατηρούν συμμαχικούς στρατιωτικούς συνασπισμούς.

Η εμπειρία από τη Μέση Ανατολή δείχνει ότι η αμερικανική επιρροή δεν βασίζεται αποκλειστικά στα όπλα, αλλά και σε ένα παγκόσμιο δίκτυο πολιτικών και στρατηγικών σχέσεων. Αυτό αποτελεί μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για την Κίνα. Ενώ το Πεκίνο έχει αναπτύξει εντυπωσιακές στρατιωτικές δυνατότητες, εξακολουθεί να βρίσκεται σε διαδικασία οικοδόμησης ενός αντίστοιχου διεθνούς δικτύου συνεργασιών.

Από τη Μέση Ανατολή στον Ινδο-Ειρηνικό

Ο πόλεμος Ιράν – ΗΠΑ αποτελεί μια υπενθύμιση ότι ο ανταγωνισμός των μεγάλων δυνάμεων δεν περιορίζεται πλέον σε μία μόνο περιοχή. Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή παρακολουθούνται από το Πεκίνο όχι μόνο για τις άμεσες συνέπειές τους, αλλά και για τα στρατηγικά διδάγματα που μπορούν να προσφέρουν.

Η Κίνα δεν επιδιώκει να αντικαταστήσει τις ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή ούτε να αναλάβει τον ρόλο μιας στρατιωτικής δύναμης που επεμβαίνει σε περιφερειακές συγκρούσεις. Η στρατηγική της βασίζεται περισσότερο στην οικονομική επιρροή, στη διπλωματική παρουσία και στη σταδιακή ενίσχυση της δικής της ισχύος.

Η πραγματική σημασία του πολέμου ίσως δεν βρίσκεται μόνο στο ποιος κέρδισε ή έχασε στη Μέση Ανατολή, αλλά στο πώς οι μεγάλες δυνάμεις θα προετοιμαστούν για τις επόμενες κρίσεις.

Για την Κίνα το βασικό ερώτημα δεν είναι ο πόλεμος του σήμερα, αλλά η σύγκρουση του αύριο. Και σε αυτή τη σκέψη η Ταϊβάν παραμένει το σημείο όπου όλες οι αναλύσεις τελικά συγκλίνουν.

* Ο Βασίλης Γιαννακόπουλος είναι ταξίαρχος ε.α. της Π.Α., γεωστρατηγικός αναλυτής ([email protected])

Διαβάστε επίσης:

Οι Χούθι πιέζουν ξανά τους Σαουδάραβες

Ιράν: Ο Αραγτσί απαντά στον Τραμπ για τον «οικονομικό πόλεμο» – Νέα κλιμάκωση με κυρώσεις και απειλές

Το Ισραήλ έβαλε στο… αρχείο την δολοφονία των εργαζομένων της World Central Kitchen από τον στρατό του – Οργή στην Αυστραλία

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.