Γιώργος Βαρδινογιάννης: Μια ζωή με δικούς του κανόνες – Ο «Καπετάνιος», η μπέσα και οι φιλίες

Υπάρχουν άνθρωποι που στη δημόσια μνήμη παραμένουν με το επώνυμό τους και άλλοι που αρκεί ένα προσωνύμιο για να τους αναγνωρίσεις. Για τον Γιώργο Βαρδινογιάννη, που έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 90 ετών, ήταν αρκετές δύο λέξεις: ο «Καπετάνιος». Σε αυτές χώρεσαν η πραγματική ναυτική του διαδρομή, η προσωπική του εξουσία, το πείσμα, οι εκρήξεις και ένας τρόπος να σχετίζεται με τους ανθρώπους που δύσκολα προσαρμοζόταν σε τυπικότητες.

Η ζωή του προσφέρεται για μια αφήγηση ευρύτερη από τα πρωταθλήματα του Παναθηναϊκού και τις επιχειρήσεις της οικογένειας. Είχε θάλασσα, διεθνείς περιπέτειες, ισχυρές φιλίες που μετατράπηκαν σε αντιπαλότητες και ξαναβρήκαν τον δρόμο τους, αλλά και την επίμονη βεβαιότητα ότι ο ίδιος ήξερε πώς έπρεπε να γίνονται τα πράγματα.

Υπήρξε αντιπροσωπευτικός ενός κόσμου που αναγνώριζε ιδιαίτερη αξία στον προσωπικό λόγο, στην τιμή και στην μπέσα. Ενός κόσμου όπου η χειραψία νοούνταν ως δέσμευση και η αθέτηση μιας συμφωνίας μπορούσε να θεωρηθεί βαρύτερη προσβολή από μια οικονομική ζημιά. Αυτή η αντίληψη συνυπήρχε με τον αυταρχισμό, τις ευαισθησίες και τις αντιφάσεις των ανθρώπων που την εξέφραζαν.

Από την Επισκοπή Ρεθύμνου στις γέφυρες των πλοίων

Γεννήθηκε το 1936 στην Επισκοπή Ρεθύμνου, στην πολυμελή οικογένεια του Γιάννη Βαρδινογιάννη και της Χρυσής Θεοδωρουλάκη. Οι διαδρομές των αδελφών του απλώθηκαν στην πολιτική, στο Πολεμικό Ναυτικό, στη ναυτιλία και στις επιχειρήσεις. Ο ίδιος επέλεξε το Εμπορικό Ναυτικό και σπούδασε στη Σχολή Εμποροπλοιάρχων του Σαουθάμπτον.

Ο «Καπετάνιος» είχε υπάρξει καπετάνιος πριν αποκτήσει δημόσιο ρόλο στα γήπεδα. Η επαγγελματική του αφετηρία βρισκόταν στη θάλασσα, σε έναν χώρο όπου η ευθύνη του επικεφαλής είναι καθημερινή και συγκεκριμένη, οι αποφάσεις δεν μπορούν πάντοτε να περιμένουν και η εμπιστοσύνη στους ανθρώπους δοκιμάζεται στην πράξη.

Αργότερα ανέλαβε κεντρικό ρόλο στις ναυτιλιακές δραστηριότητες της οικογένειας. Η επιχειρηματική του παρουσία είχε και θεσμική έκφραση, καθώς συμμετείχε σε δύο διοικητικά συμβούλια της Ένωσης Ελλήνων Εφοπλιστών την περίοδο 1975–1979. Η ποδοσφαιρική του αναγνωρισιμότητα συχνά σκέπαζε αυτή την πλευρά της ζωής του, παρότι η σύνδεσή του με τη ναυτιλία παρέμεινε διαρκής.

Η πιο πολυσυζητημένη ιστορία της ναυτικής του διαδρομής ήταν εκείνη του δεξαμενόπλοιου «Ιωάννα V» το 1966, όταν το πλοίο βρέθηκε στο επίκεντρο της διεθνούς αντιπαράθεσης για τον πετρελαϊκό αποκλεισμό της Ροδεσίας. Η πορεία προς την Μπέιρα της Μοζαμβίκης, από όπου υπήρχε αγωγός προς τη Ροδεσία, προκάλεσε διπλωματική κινητοποίηση και εμπλοκή του βρετανικού ναυτικού.

Το επεισόδιο ενίσχυσε τη φήμη του τολμηρού πλοιάρχου. Είχε, ωστόσο, συγκεκριμένο πολιτικό πλαίσιο: ο αποκλεισμός αφορούσε το καθεστώς της λευκής μειοψηφίας του Ίαν Σμιθ. Η ιστορία του πλοίου ανήκει συγχρόνως στη βιογραφία του και στην ιστορία των διεθνών κυρώσεων εκείνης της περιόδου.

Στην προσωπική του ζωή, με την Αγάπη Πολίτη απέκτησαν τρία παιδιά, τον Νίκο, τον Παύλο και τη Χρυσή. Πίσω από την έντονη δημόσια εικόνα υπήρχε μια οικογενειακή καθημερινότητα που απασχολούσε πολύ λιγότερο την επικαιρότητα από τις παρεμβάσεις του στο ποδόσφαιρο.

Μια παρτίδα τάβλι, μια ρήξη και η επιστροφή στη φιλία

Αν υπάρχει μια ιστορία που συμπυκνώνει το προσωπικό ύφος εκείνης της εποχής, είναι η σχέση του με τον Σταύρο Νταϊφά. Δύο εφοπλιστές, φίλοι και κουμπάροι, που βρέθηκαν στις δύο πλευρές της μεγαλύτερης ποδοσφαιρικής αντιπαλότητας της χώρας.

Η γνωστή αφήγηση συνδέει την απόκτηση του Παναθηναϊκού με μια παρτίδα τάβλι. Η Λόλα Νταϊφά, μιλώντας στο Gazzetta, είχε περιγράψει πως ο Νταϊφάς ανακοίνωσε στον φίλο του ότι θα αναλάμβανε τον Ολυμπιακό και τον παρακίνησε να κάνει το ίδιο με τον Παναθηναϊκό. Σύμφωνα με τη δική της μαρτυρία, η κουβέντα πήρε τη μορφή στοιχήματος στο παιχνίδι.

Ανεξάρτητα από το βάρος που είχε τελικά εκείνη η παρτίδα σε μια μεγάλη επιχειρηματική απόφαση, η ιστορία διασώζει ένα αναγνωρίσιμο περιβάλλον: προσωπικές προκλήσεις, πείσμα, οικειότητα και ανταγωνισμός γύρω από το ίδιο τραπέζι.

Το ουσιαστικότερο βρίσκεται στη συνέχεια. Η ποδοσφαιρική αντιπαράθεση διέλυσε για ένα διάστημα τη σχέση τους. Κατά τη Λόλα Νταϊφά, όταν απομακρύνθηκαν από το ποδόσφαιρο, ξαναβρήκαν τη φιλία τους και επέστρεψαν στο τάβλι.

Μπορούσαν να θυμώσουν, να μη μιλιούνται και αργότερα να ξανακαθίσουν μαζί. Αυτή η δυνατότητα συμφιλίωσης αποκαλύπτει περισσότερα για τον κόσμο τους από μια γενική περιγραφή περί «σκληρών παραγόντων». Η προσωπική σχέση είχε δική της ιστορία, που μπορούσε τελικά να αποδειχθεί ανθεκτικότερη από τη σύγκρουση.

Ο ίδιος, σε μία από τις τελευταίες τηλεοπτικές του εμφανίσεις στους «Πρωταγωνιστές» του Σταύρου Θεοδωράκη, αναφέρθηκε στη συγγνώμη που του ζήτησε ο Νταϊφάς. Θυμήθηκε επίσης τη σταθερή φιλία του με τον παράγοντα του Ολυμπιακού Δημήτρη Κωνσταντινίδη, με τον οποίο, όπως έλεγε, κρατούσαν την ποδοσφαιρική αντιπαράθεση έξω από τις προσωπικές τους σχέσεις.

Ο προσωπικός κώδικας πίσω από τον μύθο

Η σχέση του με τον Παναθηναϊκό είχε ξεκινήσει πολύ πριν από την προεδρία. Στη συνέντευξή του θυμόταν ότι έγινε φίλαθλος από τα μαθητικά του χρόνια, λόγω του Κώστα Λινοξυλάκη. Αργότερα αγόραζε δέκα εισιτήρια διαρκείας, πηγαίνοντας στη Λεωφόρο με συγγενείς και φίλους. Η αφετηρία ήταν η παρέα και το γήπεδο, πριν έρθουν η ιδιοκτησία και οι διοικητικές ευθύνες.

Στην ίδια αφήγηση υπερασπιζόταν την απόφασή του να μη στερηθούν οι μικρότερες ομάδες το μερίδιό τους από τις εισπράξεις όταν αγωνίζονταν στις μεγάλες έδρες. Εξήγησε ότι γι’ αυτές τα συγκεκριμένα έσοδα είχαν πολύ μεγαλύτερη σημασία. Ήταν ένα πρακτικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο ήθελε να παρουσιάζει τον προσωπικό του κώδικα δικαιοσύνης.

Είχε και μια άλλη, λιγότερο θορυβώδη μνήμη: τον άνθρωπο που ζούσε σχεδόν μέσα στη Λεωφόρο και φρόντιζε το γήπεδο από το πρωί μέχρι το βράδυ. Στεκόταν στο πού κοιμόταν, πώς συντηρούσε τον αγωνιστικό χώρο, πόσο χρόνο αφιέρωνε. Μέσα στις αναμνήσεις ενός ισχυρού επιχειρηματία και προέδρου χωρούσε και ο αφανής εργάτης του γηπέδου.

Η «έξω καρδιά» πλευρά που αναζητούν πολλοί σε τέτοιες μορφές εκφράζεται σε αυτή την αμεσότητα, στις φιλίες, στο παιχνίδι, στο πείσμα και στη δυνατότητα να αναγνωρίζεται μια συγγνώμη. Συνυπήρχε όμως με έναν άνθρωπο ισχυρογνώμονα, που διεκδικούσε καθοριστικό λόγο ακόμη και σε ζητήματα αγωνιστικής λειτουργίας και υπερασπιζόταν τις αποφάσεις του μέχρι τέλους.

Γύρω του συσσωρεύτηκαν και ιστορίες που έγιναν μέρος του μύθου. Για την οπλοφορία, ο ίδιος παραδεχόταν ότι οπλοφορούσε, αρνούνταν όμως ότι έκανε κίνηση να χρησιμοποιήσει ή να επιδείξει όπλο στο γήπεδο. Αυτή ήταν η δική του εκδοχή, την οποία επέμενε να διαχωρίζει από όσα κυκλοφορούσαν για εκείνον.

Ο Γιώργος Βαρδινογιάννης συμβόλισε έναν τύπο ανθρώπου που ήθελε να κρίνεται από όσα έκανε, από τη συνέπεια απέναντι στους δικούς του κανόνες και από το αν κρατούσε τον λόγο του. Έναν χαρακτήρα που μπορούσε να προκαλεί αφοσίωση και θυμό, να είναι εγκάρδιος στην παρέα και απόλυτος στη διαφωνία.

Αυτή η ένταση ανάμεσα στην μπέσα, στην προσωπική ευαισθησία και στην απαίτηση να έχει τον έλεγχο ήταν ο δικός του τρόπος να υπάρχει. Από τη γέφυρα του πλοίου μέχρι τη Λεωφόρο, τον ακολούθησε σε όλη του τη ζωή και έδωσε στον «Καπετάνιο» μια θέση στη μνήμη πολύ πέρα από τον τίτλο του επιχειρηματία ή του προέδρου.

Διαβάστε επίσης:

Γιώργος Βαρδινογιάννης: Σε στενό οικογενειακό κύκλο η κηδεία του

Συλλυπητήρια μηνύματα για τον θάνατο του Γιώργου Βαρδινογιάννη: «Αντίο καπετάνιε»

Η τελευταία συνέντευξη του Γιώργου Βαρδινογιάννη ήταν για τον Παναθηναϊκό: Η απόκτησή του, ο Ολυμπιακός και το… κουμπούρι (video)

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.