Έχοντας σχηματίσει την εδραία πεποίθηση ότι «την ανατομία της αστικής κοινωνίας θα πρέπει να την αναζητήσει κανείς στην πολιτική οικονομία», καταπιάστηκε με τη μελέτη της…

ΑΦΙΕΡΩΜΑ: ΜΑΡΞ – ΕΝΓΚΕΛΣ

Οι φιλόσοφοι που άλλαξαν τον κόσμο

Μέρος Β’

1818-1883

Έχοντας σχηματίσει την εδραία πεποίθηση ότι «την ανατομία της αστικής κοινωνίας θα πρέπει να την αναζητήσει κανείς στην πολιτική οικονομία», καταπιάστηκε με τη μελέτη της, συνεχίζοντας παράλληλα και τις ιστορικές του έρευνες με επίκεντρο τη μελέτη της Γαλλικής Επανάστασης

Τον Οκτώβριο του 1843, ο Μαρξ εγκαταστάθηκε στο Παρίσι με σκοπό την έκδοση κοινωνικοπολιτικού περιοδικού. Εκεί ήρθε σε άμεση επαφή με τους δημοκρατικούς και σοσιαλιστικούς κύκλους και τις εργατικές οργανώσεις. Μελέτησε τις ουτοπικές σοσιαλιστικές και κομμουνιστικές αντιλήψεις στα έργα των Σαιν-Σιμόν, Σ. Φουριέ, Γ. Μπαμπέφ, Τ. Ντεζαμί, Ε. Καμπέ και αργότερα του Ρ. Όουεν. Τον Φεβρουάριο του 1844 κυκλοφόρησε το μοναδικό (διπλό) τεύχος των «Γερμανο-γαλλικών Χρονικών» («Deutsch-Französische Jahrbücher»). Στα άρθρα του «Το εβραϊκό ζήτημα και Κριτική της εγελιανής φιλοσοφίας του δικαίου – Εισαγωγή», ο Μαρξ γράφει ότι ο κομμουνιστικός μετασχηματισμός της κοινωνίας είναι ο μοναδικός δρόμος για την υπέρβαση της στενότητας της αστικής επανάστασης και την απελευθέρωση του ανθρώπου από τα κοινωνικά, εθνικά και άλλα δεσμά.
Στο Παρίσι αρχίζει τις πρώτες επεξεργασίες για την κριτική των οικονομικών βάσεων της αστικής κοινωνίας υπό το φως των υλιστικών και κομμουνιστικών απόψεων. Έχοντας σχηματίσει την εδραία πεποίθηση ότι «την ανατομία της αστικής κοινωνίας θα πρέπει να την αναζητήσει κανείς στην πολιτική οικονομία», καταπιάστηκε με τη μελέτη της, συνεχίζοντας παράλληλα και τις ιστορικές του έρευνες με επίκεντρο τη μελέτη της Γαλλικής Επανάστασης. Ταυτόχρονα μελέτησε και εκπόνησε εκτενή κριτική σε σχέση με τις απόψεις των κλασικών της πολιτικής οικονομίας Α. Σμιθ και Δ. Ρικάρντο, και διαπίστωσε τη σύμφυτή τους στενότητα, το ότι δηλαδή εκλάμβαναν τις ιστορικά παροδικές αστικές σχέσεις ως αιώνιες. Αυτά του τα συμπεράσματα τα εξέθεσε στα «Οικονομικά – φιλοσοφικά χειρόγραφα» του 1844. Σ’ αυτά ο Μαρξ αναλύει τον ανταγωνιστικό χαρακτήρα της οικονομικής δομής της αστικής κοινωνίας και τους τρόπους ιδιοποίησης από την αστική τάξη του προϊόντος της εργασίας των μισθωτών εργατών.
Για τη θέση των εργαζομένων στην εκμεταλλευτική κοινωνία, ο Μαρξ χρησιμοποιεί την κατηγορία «αλλοτριωμένη εργασία», δείχνοντας ότι όταν επικρατεί η ατομική ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής, οι όροι, τα εργαλεία και τα αποτελέσματα της εργασίας προβάλλουν σε σχέση με τον εργάτη σαν μια ξένη δύναμη που τον υποδουλώνει. Για την κατάργηση της ατομικής ιδιοκτησίας και τη δημιουργία μιας κοινωνίας όπου η αλλοτρίωση της εργασίας θα εξαφανιστεί και θα επικρατήσουν οι ανθρωπιστικές αρχές, χρειάζεται «ενεργός κομμουνιστική δράση», τόνισε ο Μαρξ.
Συνεχίζει με καταιγιστικούς ρυθμούς τη δημοσιογραφική αλλά και φιλοσοφική του ενασχόληση. Γράφει στη γερμανική εφημερίδα των εμιγκρέδων «Εμπρός!» («Vorwärts!»). Την εξέγερση των υφαντουργών της Σιλεσίας τον Ιούνιο του 1844 ο Μαρξ τη θεώρησε σαν σημάδι της επαναστατικής αφύπνισης των εργατών. Στα τέλη του Αυγούστου του 1844 οριστικοποιεί τη συνεργασία του Φρίντριχ Ένγκελς με την «Vorwärts!», με τον οποίο διατηρούσε αλληλογραφία. Κατά το πέρασμα του Ένγκελς από το Παρίσι για να πάει στη Γερμανία, ο Μαρξ διαπίστωσε την πλήρη ταύτιση απόψεων με τον Γερμανό επιχειρηματία. Αυτή τους η επαφή στο Παρίσι αποτέλεσε την αρχή μιας βαθιάς και θρυλικής φιλίας. Πρώτος καρπός της συνεργασίας τους ήταν το κοινό τους έργο «Η Αγία Οικογένεια ή Η Κριτική της κριτικής Κριτικής» που δημοσιεύτηκε το 1845. Σ’ αυτό το έργο ο Μαρξ και ο Ένγκελς στηλίτευσαν την αφερεγγυότητα της ιδεαλιστικής φιλοσοφίας και κυρίως του υποκειμενικού ιδεαλισμού των νεο-εγελιανών, τόνισαν τη σημασία που έχει η διαπάλη του υλισμού με τον ιδεαλισμό στην πορεία της εξέλιξης της φιλοσοφικής σκέψης και τεκμηρίωσαν την αναγκαιότητα της σύνδεσης του υλισμού με τη διαλεκτική.
Στην επεξεργασία της υλιστικής αντίληψης για την κοινωνική εξέλιξη ανέδειξαν, στο σύνολο των υλικών σχέσεων που την καθορίζουν, ως βασικό κρίκο την κοινωνική παραγωγή. Σε αντίθεση με τους νεο-εγελιανούς που αντιπαρέθεταν τα «κριτικά σκεπτόμενα πρόσωπα» στην «αδρανή μάζα», ο Μαρξ υποστήριξε τον αποφασιστικό ρόλο των λαϊκών μαζών στην ιστορία και υπογράμμισε ότι ο ρόλος τους γιγαντώνεται κατά τις επαναστατικές περιόδους.
Τον Ιανουάριο του 1845, οι γαλλικές αρχές σε συνεννόηση με την πρωσική κυβέρνηση διέταξαν την απέλαση των συνεργατών της «Vorwärts!». Στις 3 Φεβρουαρίου, ο Μαρξ αναχώρησε για τις Βρυξέλλες, όπου έζησε τρία χρόνια. Τον Απρίλιο του 1845 πήγε κοντά του και ο Ένγκελς. Αμέσως κατέστρωσαν σχέδιο θεωρητικών παρεμβάσεων. Ο Μαρξ συνέγραψε το μεγαλύτερο μέρος των «Θέσεων για τον Φόιερμπαχ», στις οποίες ανέλυσε τις διαλεκτικές – υλιστικές απόψεις απέναντι στα ιδεαλιστικά ρεύματα αλλά και στον ενατενιστικό φοϊερμπαχικό υλισμό, που στην ερμηνεία των κοινωνικών φαινομένων παρέμενε στις ιδεαλιστικές θέσεις. Ο Μαρξ σ’ αυτό το έργο υπογράμμισε την κεφαλαιώδη σημασία της πράξης τόσο στο κοινωνικό γίγνεσθαι όσο και στη διαδικασία της γνώσης («Η πράξη είναι το κριτήριο της αλήθειας»).
Τον Νοέμβριο του 1845, χωρίς να αφήσουν τις άλλες τους προτεραιότητες, οι δυο θεωρητικοί καταπιάνονται με τη συγγραφή του έργου τού σχετικού με την κριτική των Γερμανών ιδεολόγων. Στη «Γερμανική Ιδεολογία» γίνεται για πρώτη φορά εκτενής ανάπτυξη της υλιστικής θεώρησης της Ιστορίας. Βασιζόμενοι στις αντιλήψεις τους περί της αλληλεπίδρασης μεταξύ των παραγωγικών δυνάμεων και των σχέσεων παραγωγής και καταδεικνύοντας ότι η σύγκρουση των ξεπερασμένων παραγωγικών σχέσεων με τις ανεπτυγμένες παραγωγικές δυνάμεις είναι αναπόφευκτη, διατύπωσαν την άποψη ότι ο ένας τρόπος παραγωγής αντικαθιστά τον άλλον, αλλάζοντας ταυτόχρονα όλη την πολιτική δομή της κοινωνίας και τις μορφές της κοινωνικής συνείδησης. Κατέληξαν δε στο ότι είναι αναπόφευκτη η εγκαθίδρυση του κομμουνιστικού συστήματος.
Με στόχο να συσπειρώσει τα πρωτοποριακά στοιχεία της εργατικής τάξης σε προωθημένα οργανωτικά σχήματα και να παρέμβει σε θεωρητικά ζητήματα, ο Μαρξ ίδρυσε την Κομμουνιστική Επιτροπή Αλληλογραφίας των Βρυξελλών, που διατήρησε επαφές με ανάλογες επιτροπές στη Μ. Βρετανία, στη Γαλλία και στη Γερμανία. Το καλοκαίρι του 1847 κυκλοφορεί το βιβλίο του Μαρξ «Η Αθλιότητα της Φιλοσοφίας» σαν απάντηση στη «Φιλοσοφία της Αθλιότητας» του Προυντόν, στο οποίο ο Μαρξ παρεμβαίνει στα ζητήματα τακτικής του προλεταριακού κινήματος και καταδεικνύει τη σημασία των συνδικαλιστικών ενώσεων, της απεργιακής πάλης, την αναγκαιότητα της πολιτικής δράσης της εργατικής τάξης και της απόκτησης απ’ αυτήν μιας σαφούς ταξικής συνείδησης.
Στις αρχές του 1847, ο Μαρξ και ο Ένγκελς οργάνωσαν στο Λονδίνο το πρώτο διεθνές συνέδριο της Ένωσης Κομμουνιστών. Στο δεύτερο συνέδριο της Ένωσης, που διεξήχθη στο τέλος του ίδιου έτους, οι σύνεδροι επιφόρτισαν τους δυο θεωρητικούς να συντάξουν το πρόγραμμα του κόμματος. Το «Μανιφέστο του Κομμουνιστικού Κόμματος» ή «Κομμουνιστικό Μανιφέστο» εκδόθηκε τον Φεβρουάριο του 1848 και είναι το πρώτο προγραμματικό ντοκουμέντο του επιστημονικού κομμουνισμού.
Η επανάσταση του 1848 ήταν η πρώτη ιστορική δοκιμασία του μαρξισμού. Στις 4 Μαρτίου 1848, ο Μαρξ απελάθηκε από το Βέλγιο και εγκαταστάθηκε στο Παρίσι, όπου σχημάτισε νέα Κεντρική Επιτροπή της Ένωσης Κομμουνιστών και αγωνίστηκε για την επιστροφή των Γερμανών εμιγκρέδων στην πατρίδα τους. Συνέγραψε μαζί με τον Ένγκελς το πρόγραμμα της Ένωσης με τίτλο «Διεκδικήσεις του Κομμουνιστικού Κόμματος στη Γερμανία». Στις αρχές Απριλίου ο Μαρξ πήγε στη Γερμανία όπου κυκλοφόρησε τη «Νέα Εφημερίδα του Ρήνου» («Neue Rheinische Zeitung»), η οποία λειτούργησε σαν πολιτικό κέντρο κατευθύνοντας τη δράση των κομμουνιστών, ενώ έγινε πρόεδρος της Εργατικής Ένωσης Κολωνίας. Τον Μάιο του 1849 η πρωσική κυβέρνηση έκλεισε την εφημερίδα. Ο Μαρξ επιστρέφει στο Παρίσι απ’ όπου υποχρεώνεται πάλι να φύγει, για το Λονδίνο αυτή τη φορά. Το 1850 εκδίδει μαζί με τον Ένγκελς τη «Νέα Εφημερίδα του Ρήνου. Πολιτικο-Οικονομική Επιθεώρηση» («Neue Rheinische Zeitung. Politisch-Ökonomische Revue»). Σε σειρά άρθρων που επανεκδόθηκαν αργότερα από τον Ένγκελς με τίτλο «Οι ταξικοί αγώνες στη Γαλλία από το 1848 ώς το 1850», ο Μαρξ διατυπώνει τη θέση ότι «οι επαναστάσεις είναι οι ατμομηχανές της Ιστορίας». Στην ανάλυση του πραξικοπήματος του Βοναπάρτη της 2ας Δεκεμβρίου του 1851 είναι αφιερωμένο το έργο του «Η 18η Μπρυμαίρ του Λουδοβίκου Βοναπάρτη», στο οποίο συμπεραίνει ότι είναι απαραίτητο το τσάκισμα της στρατιωτικο-γραφειοκρατικής κρατικής μηχανής για την εξασφάλιση της νίκης της προλεταριακής επανάστασης. Τον Δεκέμβριο του 1852 ο Μαρξ γράφει τη μελέτη του «Αποκαλύψεις για τη δίκη των κομμουνιστών στην Κολωνία» ενάντια στις δικαστικές διώξεις των μελών της Ένωσης.

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.