Τα τρία βασικά ζητήματα που απειλούν άμεσα το προσωποπαγές καθεστώς Ερντογάν

Τα τρία βασικά ζητήματα που απειλούν άμεσα το προσωποπαγές καθεστώς Ερντογάν

Του Νίκου Γεωργιάδη

Σε μία εξαιρετικά λεπτή – αν όχι επικίνδυνη για την εσωτερική σταθερότητα της Τουρκίας – φάση βρίσκεται το νεοπαγές καθεστώς Ερντογάν, το οποίο εντός μίας δεκαετίας και μόνον κατάφερε να συγκροτήσει έναν σκληρό καθεστωτικό πυρήνα εξουσίας με εξαρτημένες σχέσεις, διαπλεκόμενα οικονομικά συμφέροντα και φέουδα διαχείρισης των εντολών του αδιαμφισβήτητου κυρίαρχου του παιχνιδιού.

Μέχρις εδώ όλα καλά, αφού η μόνη διαφορά από τους προκατόχους, οθωμανούς ή κεμαλιστές, συνίσταται στο ότι η συγκρότηση του νεο-ισλαμικού κράτους κατέστη εφικτή σε συντομότατο χρονικό διάστημα. Το ζήτημα που τίθεται ωστόσο είναι το κατά πόσο αυτή η νέα, προσωποπαγής εν πολλοίς, δομή του νέου καθεστώτος θα είναι σε θέση να επιβιώσει σε περίπτωση απώλειας του απόλυτου συνδετικού κρίκου. Του ιδίου του Ερντογάν. Είναι κάτι σαν το τελευταίο αγκωνάρι που θηλυκώνει στο τόξο μιας πετρόκτιστης κατασκευής και συγκρατεί όλο το οικοδόμημα.

Τρία είναι τα βασικά ζητήματα που αντιμετωπίζει αυτήν τη στιγμή το οικοδόμημα Ερντογάν. Το πρώτο αφορά τη διαμόρφωση συνθηκών λογικών εξελίξεων και όχι παρανοϊκών προοπτικών στο πρόβλημα της Εγγύς Ανατολής, δηλαδή στον χώρο του Λεβάντε. Το δεύτερο ζήτημα αφορά τους συσχετισμούς που έχουν διαμορφωθεί εντός του κυβερνώντος κόμματος ΑΚΡ μετά μάλιστα την αποχώρηση από την ηγετική ομάδα του Αμπντουλάχ Γκιουλ, του Καππαδόκα πρώην Προέδρου της Δημοκρατίας, ο οποίος χολωμένος από τον παραγκωνισμό του αποφεύγει κάθε επαφή με τους ηγετικούς κύκλους των νεο-ισλαμιστών. Το τρίτο πρόβλημα αφορά αυτόν καθ’ εαυτόν τον Ταγίπ Ερντογάν.

Συρία, Άσαντ και η λογική λύση

Μέρα με την ημέρα ωριμάζει στην Άγκυρα και εξ όσων συμπεραίνεται από τα ανώτατα κλιμάκια της τουρκικής διπλωματίας και στην Ουάσιγκτον αλλά και το Λονδίνο και το Παρίσι,  ότι ο μόνος τρόπος διαφυγής από το «συριακό αδιέξοδο» είναι η διχοτόμηση της αχανούς χώρας. Για να καταστεί εφικτή μία τέτοια διχοτόμηση θα πρέπει να αποκατασταθεί πλήρως ο πρόεδρος Άσαντ. Πρόκειται για μία θεαματική στροφή 180 μοιρών που επέβαλαν οι ίδιες οι συνθήκες επί του εδάφους.

Είναι προφανές στα μάτια των Τούρκων διπλωματών αλλά και του κέντρου αποφάσεων στον πυρήνα του τουρκικού κράτους, που δεν αποτελείται πια μόνον από τους στρατηγούς – πασάδες και το κονκλάβιο των επιχειρηματιών που το πάλαι ποτέ διοικούσαν τη χώρα, πως η πολιτική που ακολούθησε η Άγκυρα την τελευταία τετραετία απέτυχε παταγωδώς. Το «σχέδιο» Ερντογάν που απέβλεπε στον υπό τουρκική επικυριαρχία ενός σουνιτικού διαδρόμου από την Ούρφα στο Κατάρ μέσω Συρίας – Ιράκ – Ιορδανίας και με παράπλευρη στήριξη από Παλαιστίνη – Αίγυπτο κατέληξε σε φιάσκο. Πρόκειται για το «όραμα» του νεο-οθωμανικού Χαλιφάτου, που ενσωματώνει τον πλούτο από τα ύδατα του Εφράτη, τα πετρέλαια του Βορείου Ιράκ, το φυσικό αέριο του Κατάρ με τη φυσική έξοδο για τις μεταφορές μέσω Μεσοποταμίας προς τον Περσικό κόλπο.

Με δεδομένο πως μία τέτοια νέα χαρτογράφηση θα χρειαζόταν και μία νέα συνθήκη γειτνίασης μεταξύ σουνιτών και σιιτών, το καθεστώς Ερντογάν θα έβλεπε με καλό μάτι μία ευρεία σύγκρουση δογμάτων στην ιστορική περιοχή του Ιράκ και του Λεβάντε, έτσι ώστε να διαμορφωθούν οι συνθήκες για μία νέα ειρήνη στον μουσουλμανικό κόσμο, αλλά με διαφορετικά σύνορα. Αυτή η προοπτική σύντομα αποδείχτηκε ανέφικτη από τη στιγμή που κυριάρχησαν κεντρόφυγες δυνάμεις στον σουνιτικό κόσμο. Το «νέφος Αλ Κάιντα» από τη μία και το Ισλαμικό Κράτος από την άλλη. Η τελευταία αυτή εξέλιξη, δηλαδή η αυτονόμηση του Ισλαμικού Κράτους από τον κύκλο που το «έστησε», Τουρκία, τα υπολείμματα του Μπάαθ στο Ιράκ, κύκλοι της Σαουδικής Αραβίας και της Ιορδανίας, αμερικανικές και βρετανικές μυστικές υπηρεσίες, κατέδειξε πως η συγκεκριμένη περιοχή μεταξύ Μοσούλης και Βαγδάτης και δυτικά έως τις παρυφές του Χαλεπίου και της Δαμασκού έχει τεθεί εκτός ελέγχου.

Ο κίνδυνος ανάφλεξης

Δεν διαφεύγει την προσοχή κανενός στην Άγκυρα, ακόμη και στον στενό κύκλο εξουσίας του «σουλτάνου», πως οι εξελίξεις στο Κουρδικό μετέβαλαν τους συσχετισμούς όχι μόνο στα νοτιοανατολικά σύνορα της Τουρκίας αλλά και στα νότια και νοτιοδυτικά σύνορα του κράτους.

Οι Κούρδοι της Συρίας, σύμμαχοι του προέδρου Άσαντ, πιεζόμενοι από τους τζιχαντιστές ξεπέρασαν τα όποια πολιτικά σύνδρομα και αναγκαστικά συμφιλιώθηκαν με τους ομογενείς τους του Βορείου Ιράκ αλλά και της Τουρκίας. Η Άγκυρα δηλαδή βρέθηκε αιφνιδίως να συμπιέζεται ταυτόχρονα σε ένα μήκος συνόρων της τάξης των 1.500 χιλιομέτρων. Σε αυτό το νοητό θέατρο πολέμου προστέθηκαν και οι σιίτες – αλεβίτες – άραβες της περιοχής της Αλεξανδρέττας, που ορκίζονται στον πρόεδρο Άσαντ της Συρίας, κλείνοντας έτσι το συνοριακό τόξο από το Όρος Καντίλ (φέουδο του ΡΚΚ), το περίφημο «Βουνό» στην αντάρτικη ορολογία των Κούρδων, έως την Ανατολική Μεσόγειο.

Η νέα αυτή συνολική εικόνα ανάγκασε την Άγκυρα να αποτολμήσει μία στροφή που συνίσταται στη δυνητικά αποδοχή της εξουσίας του προέδρου Άσαντ στο δυτικό και βόρειο τμήμα της Συρίας, όπου κατοικούν οι αλεβίτες (σιίτες), υφίστανται οι οικονομικοί και εμπορικοί κόμβοι (λιμάνια) και είναι συγκεντρωμένος ο πλούτος του καθεστώτος Μπάαθ της Συρίας.

Ανατολικότερα η «άλλη Συρία» θα αφεθεί στο έλεος των σουνιτικών φυλών με την προοπτική αλληλοφαγώματος μεταξύ του Ισλαμικού Κράτους και της Αλ Νούσρα (βλέπε Αλ Κάιντα) έως ότου οι σιίτες και οι δυνάμεις του Ιράν «καθαρίσουν» το τοπίο με τις ευλογίες της Δύσης.

Ο «μεγάλος ασθενής»

Κανείς δεν τολμά να αναφερθεί σε αυτό το «μεγάλο μυστικό» ούτε καν ψιθυριστά. Όλοι όσοι γνωρίζουν αλλάζουν κουβέντα. Μόνο σε κάποιες κατ’ ιδίαν συναντήσεις εκτός Τουρκίας, και πάλι με μεγάλη προσοχή, τολμούν να πουν μερικές κουβέντες. Πρόκειται για την κατάσταση της υγείας του απόλυτου κυρίαρχου της πολιτικής σκηνής στην Τουρκία. Η κουβέντα συνήθως αρχίζει με την αφελή ερώτηση «μα πού το πάει ο Ερντογάν και η μεγαλομανία του;» για να εισπράξει κανείς την αόριστη απάντηση: «Μα ο Ταγίπ είναι τρελός και τα κύρια ζητήματα της χώρας αποτελούν πια… μία οικογενειακή υπόθεση».

Η ουσία κρύβεται στον απόλυτο φόβο που διακατέχει εκείνους που συγκροτούν την «αυλή» του Ταγίπ Ερντογάν. Ο φόβος ότι η υγεία του είναι επισφαλής και η σοβαρή πάθησή του δεν είναι ιάσιμη.

Ο μυστικισμός της εξουσίας

Ο Πρόεδρος της τουρκικής Δημοκρατίας είναι ένας απόλυτα θρησκευόμενος άνθρωπος. Η άποψη αυτών των ανθρώπων για τον θάνατο δεν είναι εκείνη από την οποία διακατέχεται η πλειοψηφία των ανθρώπων. Ο πιστός μουσουλμάνος δεν φοβάται το τέλος. Φοβάται ότι δεν θα προλάβει να υλοποιήσει όσα υποσχέθηκε στον θεό και τον προφήτη του.

Τα άτομα που έχουν ενημερωθεί για την πραγματική κατάσταση της υγείας του Προέδρου της Δημοκρατίας εξηγούν λοιπόν πώς αυτό που εισπράττουν οι Δυτικοί από τη συμπεριφορά του Ταγίπ Ερντογάν εξηγείται από την πρόθεσή του να υλοποιήσει όσο το δυνατόν περισσότερα στο μικρότερο δυνατό χρονικό διάστημα.

Πολλοί παρατηρητές στις δυτικές χώρες θα χαμογελούσαν με αυτήν την προσέγγιση, πλην όμως θα υπέπεπταν σε ένα σοβαρότατο σφάλμα, που αφορά τη δυνατότητα κατανόησης του βαθέως θρησκευτικού αισθήματος στο Ισλάμ.

Η νευρική υπερένταση

Απόλυτος γνώστης της πραγματικότητας και ο εκ δεξιών του Ταγίπ Ερντογάν, πραγματικός συντάκτης του δόγματος του νεο-οθωμανισμού και πνευματικός κληρονόμος του ιδρυτή του κόμματος ΑΚΡ, ο Αχμέτ Νταβούτογλου προσπάθησε πάνω από μία φορά να συναντήσει και να συνομιλήσει με τον μεγάλο ηττημένο (πρόσκαιρα άραγε;) του πολιτικού παρασκηνίου στην Τουρκία, τον Αμπντουλάχ Γκιουλ.

Δεν κατέστη εφικτό ομολογούν ανώτερα στελέχη της Διοίκησης στην Άγκυρα αλλά και την Κωνσταντινούπολη. Ο Γκιουλ παραμένει σιωπηλός και απόμακρος, αναμένοντας τις εξελίξεις. Πούλαγε γκαζόζες μέσα σε έναν τενεκέ με πάγο όταν ήταν πιτσιρικάς για μερικά γρόσια.

Τον εντόπισε ένας δάσκαλός του και έπεισε τους γονείς του να τον αφήσουν να μάθει γράμματα.

Αργότερα τον εντόπισαν και οι Αμερικανοί. Σπούδασε και ήταν παρών σε όλο το οδοιπορικό του τουρκικού ισλαμιστικού κινήματος, ως παραπαίδι του Ερμπακάν μαζί με τον Ερντογάν και αργότερα ως δεξί χέρι του αρχηγού του Ταγίπ.

Οι σχέσεις τους δηλητηριάστηκαν αναπόφευκτα από το παίγνιο εξουσίας. Παραμερίστηκε και τη θέση του δεύτερου παρά τω αρχηγώ ανέλαβε ο Αχμέτ Νταβούτογλου. Αν για οποιονδήποτε λόγο υπάρξει απώλεια του συνδετικού κρίκου, τόσο τα χαρτιά ξαναμοιράζονται όσο και οι συσχετισμοί επαναπροσδιορίζονται. Άλλωστε καραδοκεί στη γωνία και ο κυανοπώγων της νεοτουρκικής αυτής ιστορίας. Ο Φετουλάχ Γκιουλέν, ο εξ Αμερικής ιεροκήρυκας, ο σύγχρονος δερβίσης, που από τα τέλη της δεκαετίας του ’50 από νεαρός δεκαοχτώ ετών είναι συνεργάτης των Αμερικανών. Τότε την οργάνωση την αποκαλούσαν GLADIO. Τώρα την αποκαλούν «αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες». Κανείς δεν είναι σε θέση να ισχυριστεί ότι ο Αμπντουλάχ Γκιουλ διατηρεί επαφές με τον ιεροκήρυκα, που είναι και ο απόλυτος εχθρός του Ταγίπ Ερντογάν. Όμως η έννοια του χρόνου στα θεοκρατικά μυαλά είναι εξαιρετικά σχετική. Τόσο ο Αμπντουλάχ όσο και ο Γκιουλέν μπορούν να περιμένουν για την υλοποίηση του κισμέτ.

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.