Δύο άνθρωποι από εντελώς διαφορετικούς χώρους και με εντελώς διαφορετικούς ρόλους –ένας από τους πιο αναγνωρίσιμους δημοσιογράφους της χώρας και μια κλινική ψυχολόγος– βγαίνουν δημόσια και λένε τη φράση που όλοι φοβόμαστε: «έχω καρκίνο».

Αυτό που κάνουν ο Αλέξης Παπαχελάς και η Άννα Κανδαράκη δεν είναι μια «συγκινητική εξομολόγηση» για τα κλικ. Είναι μια βαθιά ψυχολογική και κοινωνική πράξη, με επιπτώσεις πολύ πέρα από την προσωπική τους ιστορία.

Η Άννα Κανδαράκη κάνει κάτι διαφορετικό αλλά εξίσου ισχυρό: μιλά σε βίντεο στο Instagram για τον καρκίνο στο αίμα, δεύτερη φορά, περιγράφοντας έναν «δύσκολο κύκλο» ενός χρόνου και λέγοντας ότι αυτό το βίντεο έπρεπε να γίνει, ότι ήθελε να βγάλει την περούκα από το κεφάλι της. Δηλώνει ανοιχτά ότι θέλει να δώσει δύναμη σε όσους το περνούν τώρα και να καθησυχάσει όσους τρέμουν μια τέτοια διάγνωση.

Εδώ έχουμε έναν άνθρωπο που είναι επαγγελματίας της ψυχικής υγείας και παίρνει το προσωπικό της τραύμα και το μετατρέπει σε εργαλείο φροντίδας. Όταν ένας ψυχολόγος, που κανονικά βρίσκεται στη «θέση του δυνατού» που στηρίζει τους άλλους, δείχνει δημόσια την ευαλωτότητά του, στέλνει ένα ισχυρό μήνυμα: δεν είσαι αδύναμος επειδή πονάς, δεν είσαι μόνος επειδή φοβάσαι.

Ο Αλέξης Παπαχελάς επιλέγει να μιλήσει για τον καρκίνο του προστάτη μέσα από τη στήλη του, εξηγώντας ότι σπάνια γράφει για προσωπικά ζητήματα, αλλά αυτή τη φορά το κάνει για να «σπάσει ένα ταμπού» γύρω από τη διάγνωση και τη μοναξιά που τη συνοδεύει. Τονίζει ότι η ενημέρωση είναι το καλύτερο αντίδοτο στον φόβο και καλεί τους άνδρες να κάνουν προληπτικές εξετάσεις, όπως το PSA, κόντρα στον εγωισμό και την αναβλητικότητα που χαρακτηρίζει συχνά την ανδρική υγεία.

Ψυχολογικά, αυτό που κάνει είναι να μετατρέπει το «εγώ» σε «εμείς». Παίρνει κάτι που παραδοσιακά κρύβεται –τον καρκίνο, ειδικά όταν αφορά την ανδρική σεξουαλικότητα και γήρανση– και το βάζει στο κέντρο του δημόσιου λόγου. Έτσι δίνει άδεια σε άλλους άνδρες να φοβηθούν, να εξεταστούν, να μιλήσουν στους γιατρούς τους και στους δικούς τους ανθρώπους, χωρίς να το βιώνουν ως προσωπική ήττα.

«Διάσημες» εξομολογήσεις

Η δημόσια εξομολόγηση μιας ασθένειας από γνωστά πρόσωπα γίνεται εργαλείο δημόσιας υγείας και αυτό σε άλλες χώρες συμβαίνει συχνά

Όταν η Angelina Jolie μίλησε ανοιχτά για τη μετάλλαξη BRCA1 και την προληπτική διπλή μαστεκτομή σε άρθρο της στους New York Times, οι γενετικοί έλεγχοι για καρκίνο μαστού εκτοξεύτηκαν – το λεγόμενο «φαινόμενο Jolie» έδειξε με νούμερα ότι μια εξομολόγηση μπορεί να αλλάξει συμπεριφορές πρόληψης σε μαζική κλίμακα.

Ο Michael J. Fox, μιλώντας εδώ και δεκαετίες για το Parkinson και δημιουργώντας ίδρυμα που έχει χρηματοδοτήσει έρευνα δισεκατομμυρίων δολαρίων, μετέτρεψε την προσωπική του διάγνωση σε παγκόσμια πλατφόρμα έρευνας και ελπίδας. Η Selma Blair, με την δημόσια εικόνα της με μπαστούνι λόγω σκλήρυνσης κατά πλάκας, άνοιξε συζήτηση για τις «αόρατες» και χρόνιες ασθένειες και έδωσε θάρρος σε ανθρώπους που ντρέπονται για τα συμπτώματά τους. Κοινός παρονομαστής; Όταν οι «άτρωτοι» παραδέχονται ότι είναι ευάλωτοι, ο κόσμος δεν βλέπει μόνο την αρρώστια – βλέπει τι μπορεί να κάνει ο ίδιος σήμερα για να προστατεύσει τη δική του ζωή.

Πώς λειτουργεί κοινωνικά η ιδιότυπη ψυχοεκπαίδευση

Σε κοινωνικό επίπεδο, αυτές οι κινήσεις λειτουργούν σε πολλά επίπεδα ταυτόχρονα:

• σπάνε το στίγμα γύρω από τον καρκίνο, που στη συλλογική φαντασία συχνά ταυτίζεται μόνο με θάνατο και όχι με θεραπεία και μακρά επιβίωση,
• δίνουν γλώσσα σε συναισθήματα που πολλοί νιώθουν αλλά δεν ξέρουν πώς να τα πουν,
• αυξάνουν την πιθανότητα πρόληψης –όταν ένας γνωστός δημοσιογράφος λέει «κάντε εξετάσεις», ένα κομμάτι του κοινού πραγματικά θα πάει να τις κάνει,
• δημιουργούν κοινότητα: άνθρωποι που ντρέπονταν να μιλήσουν για την ασθένειά τους βρίσκουν ξαφνικά καθρέφτες.

Υπάρχει όμως και μια άλλη πλευρά. Η δημόσια έκθεση μιας τόσο προσωπικής μάχης έχει ψυχικό κόστος: κριτική, καχυποψία, ακόμα και τοξικά σχόλια στα social media. Γι’ αυτό και είναι κρίσιμο τέτοιες εξομολογήσεις να μην αντιμετωπίζονται μόνο ως συγκινησιακό θέαμα, αλλά αλλά κυρίως ως αφορμή για σοβαρή ενημέρωση για πρόληψη, θεραπεία, ψυχολογική υποστήριξη. Το ότι κάποιος επιλέγει να μοιραστεί την ιστορία του δεν σημαίνει ότι παραιτείται από το δικαίωμα στην αξιοπρέπεια και στα όρια.

Στο τέλος της ημέρας, ο Αλέξης Παπαχελάς και η Άννα Κανδαράκη κάνουν κάτι που στην ουσία είναι δημόσια ψυχοεκπαίδευση: μαθαίνουν στην κοινωνία ότι η ασθένεια, ο καρκίνος δεν είναι μυστικό, δεν είναι στίγμα, δεν είναι ντροπή και δεν είναι θέμα χαρακτήρα αλλά υγείας. Κι αυτό μπορεί να σημαίνει ένας άνθρωπος παραπάνω που θα πάει νωρίτερα στον γιατρό, μία οικογένεια που θα μιλήσει πιο ανοιχτά, μια κοινωνία που, σιγά σιγά, θα φοβάται λιγότερο και θα φροντίζεται περισσότερο.

Διαβάστε επίσης:

Αγαπηδάκη: Ένα στα έξι παιδιά στην Ελλάδα αυτοτραυματίζεται – «Δεν το κάνουν για να τραβήξουν την προσοχή, το κάνουν γιατί υποφέρουν»

ΗΠΑ: Πρόταση σοκ για κατάργηση του εμβολιασμού νεογνών κατά της ηπατίτιδας Β στη γέννηση

Διαβήτης: Γιατί η Ελλάδα έχει μείνει πίσω σε σχέση με την υπόλοιπη Ε.Ε. – Τι πρέπει να αλλάξει