Λίγο πριν αλλάξει ο χρόνος, σχεδόν σε ολόκληρο τον πλανήτη συμβαίνει πάντα το ίδιο πράγμα. Σταματάμε να μιλάμε. Σηκώνουμε το βλέμμα κι όλοι -ή κάποιος- αρχίζουν να μετρούν αντίστροφα. Δέκα, εννιά, οκτώ…

Και ξαφνικά ο χρόνος σταματά να κυλά και αρχίζει να μετριέται ανάποδα.

Η αντίστροφη μέτρηση διαθέτει κάτι το τελετουργικό και παραπέμπει σε μια μακραίωνη παράδοση. Η αλήθεια είναι ότι αυτή η εθιμοτυπία της αλλαγής του χρόνου δεν προέρχεται από κάποιον παλιό μύθο, ούτε από κάποια θρησκευτική παράδοση. Είναι γνήσιο τέκνο της νεωτερικότητας και μάλιστα της πιο τεχνολογικής της εκδοχής.

Η καταγωγή της κρατά από τα στούντιο του ραδιοφώνου και αργότερα της τηλεόρασης. Στις αρχές του 20ού αιώνα, όταν οι πρώτες ζωντανές μεταδόσεις προσπαθούσαν να συγχρονίσουν ακροατές και θεατές, χρειαζόταν ένα κοινό σημείο μηδέν. Κάτι απλό, θεατρικό, καθολικά κατανοητό. Έτσι γεννήθηκε η αντίστροφη μέτρηση και ταυτόχρονα οι τελευταίες στιγμές του χρόνου, τα δέκα τελευταία δευτερόλεπτα, για την ακρίβεια, που λαμβάνουν μια μεγαλοπρεπή θεατρικότητα. Η αλλαγή του χρόνου μετατρέπεται σε θέαμα και ταυτόχρονα στον πιο εύκολο μηχανισμό συλλογικού συγχρονισμού. Για ελάχιστα δευτερόλεπτα, αρχικά χιλιάδες και αργότερα εκατομμύρια άνθρωποι αναπνέουν στον ίδιο ρυθμό, κοιτάζουν το ίδιο ρολόι, περιμένουν την ίδια στιγμή. Δεν είναι τυχαίο ότι καθιερώθηκε οριστικά μαζί με τις μεγάλες δημόσιες πρωτοχρονιάτικες εκδηλώσεις και τη μαζική τηλεόραση.

Η αντίστροφη μέτρηση είναι αφηγηματική. Δημιουργεί ένταση, κορύφωση, λύση. Δίνει στην αλλαγή του χρόνου τη μορφή μικρού δράματος. Χωρίς αυτήν, η Πρωτοχρονιά θα περνούσε σχεδόν αθόρυβα σαν ένα λεπτό που διαδέχεται το προηγούμενο. Με αυτήν, γίνεται γεγονός και μάλιστα ένα γεγονός βαθιά ανθρώπινο, που χαρίζει στη ματαιότητα μια ρομαντική ανακούφιση. Και ίσως αυτός να είναι ο λόγος που επιβιώνει τόσο πεισματικά. Σε έναν κόσμο όπου ο χρόνος είναι διάχυτος, ρευστός, σχεδόν αόρατος, η αντίστροφη μέτρηση προσφέρει εκείνη την παρηγορητική ψευδαίσθηση ότι ελέγχουμε τη στιγμή. Ότι ξέρουμε ακριβώς πότε τελειώνει το πριν και αρχίζει το μετά.

Δεν είναι τυχαίο ότι η λογοτεχνία στέκεται συχνά καχύποπτη απέναντι σε τέτοιες καθαρές τομές. Τα βιβλία σπάνια ξεκινούν την Πρωτοχρονιά. Οι ιστορίες αρχίζουν συνήθως στη μέση, σε λάθος χρόνο, σε μια στιγμή που δεν έχει καμία πρόθεση να γίνει συμβολική. Η ζωή, άλλωστε, δεν μετρά αντίστροφα.

Παρ’ όλα αυτά, κάθε χρόνο, για δέκα δευτερόλεπτα, το κάνουμε όλοι. Δεν είναι επειδή πιστεύουμε πραγματικά σε μια μαγική επανεκκίνηση, αλλά επειδή χρειαζόμαστε μια κοινή παύση. Ένα τεχνητό μηδέν για να πούμε ότι κάτι αλλάζει, έστω και μόνο στο ημερολόγιο.

Ίσως τελικά αυτό να είναι το πραγματικό νόημα της αντίστροφης μέτρησης, ότι για μια στιγμή συμφωνούμε όλοι να σταθούμε στο ίδιο σημείο και να κοιτάξουμε μπροστά.

Δέκα, εννιά, οκτώ…

Και μετά, ο καθένας συνεχίζει με τον δικό του ρυθμό.

Τα πρώτα δέκα δευτερόλεπτα της Πρωτοχρονιάς

Το μέτρημα τελειώνει. Το μηδέν ακούγεται. Τα πρώτα δευτερόλεπτα καλύπτει μια γενική αμηχανία, που σπάει απότομα, όπως ο κολυμβητής αναδύεται από τον βυθό και παίρνει την πρώτη ανάσα.

Κάποιοι αγκαλιάζονται μηχανικά, σαν να ακολουθούν ένα τυπικό. Άλλοι γελούν λίγο πιο δυνατά απ’ όσο νιώθουν. Κάποιοι κοιτούν γύρω τους, να βεβαιωθούν ότι όντως άλλαξε ο χρόνος. Υπάρχουν κι εκείνοι που στέκονται ακίνητοι, σαν να περιμένουν κάτι ακόμη, χωρίς να ξέρουν τι.

Τα πρώτα δέκα δευτερόλεπτα της χρονιάς δεν έχουν ακόμη «φορτωθεί» νόημα. Δεν πρόλαβαν να γίνουν στόχοι, ευχές, σχέδια. Είναι καθαρός χρόνος, άδειος από απαιτήσεις. Ένα μικρό κενό πριν αρχίσουν οι εξηγήσεις.

Ίσως γι’ αυτό είναι και τα πιο ειλικρινή. Εκεί φαίνεται ποιος χρειάζεται επαφή, ποιος χαβαλέ, ποιος σιωπή. Ποιος μπαίνει στη νέα χρονιά με φόρα και ποιος απλώς περνά το κατώφλι χωρίς πανηγυρισμούς.

Μετά έρχονται τα μηνύματα, οι φωτογραφίες, οι υποσχέσεις.

Αλλά αυτά τα δέκα δευτερόλεπτα, πριν οργανωθεί ξανά ο κόσμος, δεν επαναλαμβάνονται. Κάθε χρόνο διαρκούν… αλλιώς.

Διαβάστε επίσης:

Τσίπρας: Ζυγίζει τον παράγοντα Καρυστιανού

Διπλωματία και πόλεμος στην Ουκρανία: Δυσοίωνο το 2026 για την επικράτηση της ειρήνης στην Ευρώπη

Κυβέρνηση σε πολλαπλή πίεση: Τα αγροτικά μπλόκα, οι δικογραφίες για ΟΠΕΚΕΠΕ και τα σενάρια ανασχηματισμού