Καταδικάστηκε ως «Δρ. Φρανκενστάιν», αλλά δεν εξαφανίστηκε. Ο Χε Τζιανκούι επιστρέφει στο προσκήνιο, σε μια Κίνα που κοιτά το μέλλον της βιοτεχνολογίας.

Ο Χε Τζιανκούι έγινε παγκοσμίως γνωστός το 2018, όταν ανακοίνωσε τη γέννηση των πρώτων γενετικά τροποποιημένων μωρών στον κόσμο. Το γεγονός προκάλεσε διεθνή κατακραυγή και του χάρισε το προσωνύμιο «ο Δρ. Φρανκενστάιν της Κίνας». Λίγο αργότερα, καταδικάστηκε από κινεζικό δικαστήριο σε τρία χρόνια φυλάκιση για εξαπάτηση των ιατρικών αρχών. Παρ’ όλα αυτά, σήμερα δεν ζει στο περιθώριο ούτε στη σιωπή.

Στα 41 του, ο Χε ζει σε έναν κρατικά υποστηριζόμενο ερευνητικό κόμβο βόρεια του Πεκίνου, μιλά δημόσια και υπερασπίζεται ανοιχτά το έργο του. Αν και δεν μπορεί να ταξιδέψει στο εξωτερικό λόγω κατάσχεσης του διαβατηρίου του, έχει εξελιχθεί σε μια δραστήρια παρουσία στο κινεζικό οικοσύστημα βιοτεχνολογίας. Για πολλούς παρατηρητές, το γεγονός ότι δεν έχει φιμωθεί είναι αξιοσημείωτο για μια χώρα γνωστή για τον αυστηρό έλεγχο της δημόσιας έκφρασης.

Η εξήγηση που δίνεται είναι ότι, σε μια περίοδο αυξανόμενης έντασης με τη Δύση και έντονων φιλοδοξιών της Κίνας να ηγηθεί παγκοσμίως στην τεχνολογία, ο Χε δεν αντιμετωπίζεται πλέον αποκλειστικά ως πρόβλημα. Αντιθέτως, φαίνεται να θεωρείται ως ένα πιθανό πλεονέκτημα.

Ο ίδιος υποστηρίζει ότι υπάρχει αυξανόμενη ζήτηση για επιστήμονες που είναι διατεθειμένοι να πιέσουν τα όρια της έρευνας και αποκαλύπτει ότι του προσφέρθηκε πρόσφατα θέση σε κρατικά χρηματοδοτούμενη ιατρική ακαδημία στο Σεντζέν, όπου εργαζόταν πριν από τη σύλληψή του το 2019.

Το πείραμα που συγκλόνισε την επιστημονική κοινότητα

Το πείραμά του το 2018, που οδήγησε στη γέννηση δίδυμων κοριτσιών και αργότερα ενός τρίτου παιδιού, βασίστηκε στην τεχνική Crispr-Cas9 και είχε στόχο, σύμφωνα με τον ίδιο, να καταστήσει τα παιδιά ανθεκτικά στον HIV.

Η παγκόσμια αντίδραση υπήρξε έντονη, καθώς οι επιστήμονες τόνισαν ότι αγνοούνται οι μακροπρόθεσμες συνέπειες της γονιδιακής τροποποίησης σε έμβρυα και εξέφρασαν φόβους για έναν δρόμο προς τα «σχεδιασμένα μωρά» και την ευγονική.

Ο ίδιος δηλώνει «πολύ περήφανος» για τη γέννηση των τριών κοριτσιών, τα οποία χαρακτηρίζει υγιή και ευτυχισμένα, αν και η τοποθεσία και η κατάσταση της υγείας τους παραμένουν μυστικές και δεν έχουν επαληθευτεί ανεξάρτητα. Υποστηρίζει ότι πρέπει να αντιμετωπίζονται ως άνθρωποι και όχι ως πειραματόζωα.

Ο Χε επιμένει ότι το έργο του αφορά αποκλειστικά την πρόληψη ασθενειών και όχι την ενίσχυση χαρακτηριστικών όπως η νοημοσύνη, την οποία θεωρεί απαράδεκτη χρήση της τεχνολογίας.

Δηλώνει ότι έχει επιστρέψει στην έρευνα στο Πεκίνο, εστιάζοντας σε ασθένειες όπως το Αλτσχάιμερ και η μυϊκή δυστροφία Duchenne, και υποστηρίζει ότι τα πειράματά του περιορίζονται σε ζώα.

Δεν δείχνει μεταμέλεια για τις πράξεις του, λέγοντας ότι απλώς προηγήθηκε της εποχής του και ότι η κοινωνία αρχίζει τώρα να αποδέχεται τη γονιδιακή επεξεργασία για ιατρικούς σκοπούς. Επικαλείται δημοσκοπήσεις που δείχνουν ευρεία υποστήριξη στην Κίνα για τη χρήση της τεχνολογίας στην πρόληψη ασθενειών, καθώς και νέους κρατικούς κανονισμούς για τις βιοϊατρικές καινοτομίες.

Παράλληλα, επικρίνει έντονα τις Ηνωμένες Πολιτείες, τις οποίες θεωρεί υπερβολικά δεσμευμένες από ηθικές επιτροπές και κανονισμούς, και προβλέπει ότι η κινεζική γονιδιακή επεξεργασία θα κυριαρχήσει διεθνώς, όπως συνέβη με τα κινεζικά ηλεκτρικά οχήματα. Υποστηρίζει ότι οι κατηγορίες Αμερικανών επιστημόνων εναντίον του αντανακλούν τον φόβο και τη στασιμότητα της Δύσης.

Η προσωπική του ζωή παραμένει αινιγματική. Το 2024 παντρεύτηκε την Κάθι Τάι, Κινεζοκαναδή επιχειρηματία στον χώρο της βιοτεχνολογίας, αλλά ο γάμος κατέρρευσε όταν εκείνη δεν μπόρεσε να εισέλθει στην Κίνα. Η ίδια έχει δηλώσει ότι τόσο οι κινεζικές όσο και οι αμερικανικές αρχές αντιμετωπίζουν τον χώρο με βαθιά καχυποψία.

Την ίδια στιγμή, η κινεζική ηγεσία έχει θέσει ως στόχο την παγκόσμια πρωτοκαθεδρία στην επιστήμη έως το 2049 και επενδύει μαζικά στη γενετική τεχνολογία. Νέοι κανονισμοί απαγορεύουν τη γενετική τροποποίηση ανθρώπινων αναπαραγωγικών κυττάρων, αλλά αφήνουν περιθώρια κρατικής εποπτείας για έρευνες σε έμβρυα, κάτι που ο Χε θεωρεί ένδειξη ότι το πεδίο παραμένει ανοιχτό.

Παρά την αρχική καταδίκη και τις σφοδρές διεθνείς αντιδράσεις, ο Χε Τζιανκούι δεν έχει εξαφανιστεί. Αντίθετα, κινείται σε ένα ασαφές καθεστώς ανάμεσα στην τιμωρία και την αποκατάσταση, σε μια Κίνα που επιδιώκει να καθορίσει το μέλλον της γονιδιακής τεχνολογίας.

(Με στοιχεία από τους New York Times)

Διαβάστε επίσης:

Πού «σκοντάφτουν» τα όνειρα του Τραμπ για τον ορυκτό πλούτο της Γροιλανδίας – «Καλύτερα να εξορύξεις στο φεγγάρι»

Kύπρος: Συνελήφθησαν κοινοτικοί υπάλληλοι που κλωτσούσαν και πετούσαν το κουφάρι θαλάσσιας χελώνας (video)

Δύο νεκροί σε πλήγματα της Ρωσίας στο Χάρκοβο