Νίκος Πανάνας
Στρογγυλές γωνίες
Εκδόσεις: Ιωλκός
Σελ.: 64

Ο έρωτας, η απουσία, η μνήμη, η ομορφιά, το σώμα, επανέρχονται συνεχώς, όμως ποτέ ως αυτάρκεις θεματικές. Αντίθετα, λειτουργούν ως πρόσχημα για μια βαθύτερη ενασχόληση με τη γλώσσα: τη φθορά της, τη δύναμή της, την οικονομία της. Δεν είναι τυχαίο ότι ποιήματα όπως «Χρεοκοπία», «Νομισματική πολιτική του έρωτα»,«Μήλο της γλώσσας»ή «Ο θάνατος των αντιτύπων», μεταφέρουν τον έρωτα και την απώλεια σε ένα πεδίο σχεδόν λογιστικό, όπου οι λέξεις μετρούν, αποτιμώνται, εξαντλούνται.

Η συλλογή διαθέτει υψηλή αυτοσυνείδηση. Ο ποιητής γνωρίζει ότι γράφει μετάαπό άλλους: μετά τη μεγάλη λυρική παράδοση, μετά τον μοντερνισμό, μετά την ειρωνεία. Οι αναφορές σε μουσική (La follia), λογοτεχνία (Tender is the Night), ευρωπαϊκή ποίηση (Ronsard, Heine), λειτουργούν ως παραδοχές συγγένειας και ταυτόχρονα απόστασης.

Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα είναι η μετατόπιση του τόνου στο δεύτερο μισό της συλλογής. Εκεί, ο αρχικός αισθησιακός λυρισμός υποχωρεί, δίνοντας χώρο σε μια πιο στοχαστική, σχεδόν φιλοσοφική ειρωνεία. Ποιήματα όπως «Υποτακτική», «Ο θάνατος των ναυαγών», «Et pereat mundus», θέτουν ένα κρίσιμο ερώτημα: τι απομένει όταν οι λέξεις έχουν ειπωθεί πολλές φορές; Η απάντηση δεν είναι η σιωπή, αλλά μια νέα, πιο ταπεινή επιμονή.

Η γλώσσα είναι δουλεμένη με φροντίδα: εικόνες καθαρές, συχνά φωτεινές, με μια προτίμηση στη λεπτή αισθητική μετατόπιση και όχι στο κραυγαλέο εύρημα. Υπάρχει, βέβαια, και ο κίνδυνος της επανάληψης: ορισμένα μοτίβα (δάκρυα, φως, άρωμα, λέξεις ως σώμα) επιστρέφουν τόσο συχνά, ώστε αγγίζουν τα όρια της αυτάρεσκης οικειότητας. Όμως αυτός ο κίνδυνος δεν αγνοείται· αντίθετα, γίνεται μέρος της ποιητικής αγωνίας του βιβλίου. Ο Παπάνας δεν εξιδανικεύει την ποίηση. Τη βλέπει ως πράξη εύθραυστη, εκτεθειμένη, συχνά ανεπαρκή και μοιάζει να αποδέχεται ότι οι λέξεις δεν σώζουν πάντα, ότι δεν αρκούν, ότι μένουν «κατώτεροι οι άδοξοι στίχοι» απέναντι στη ζωή. Κι όμως, γράφονται.

Πρόκειται για μια συλλογή ώριμη και απαιτητική, που απευθύνεται σε αναγνώστες πρόθυμους να κινηθούν πέρα από την άμεση συγκίνηση και να ακολουθήσουν τη σκέψη πίσω από το συναίσθημα.

Διαβάστε επίσης:

«Μάθε με να χορεύω» στο Φίλιον

Βιβλίο: Η Βόρειος Ήπειρος ως παράπλευρη απώλεια

Βιβλίο: Ρεμπέτικο (Το κακό βοτάνι)