Οι Ηνωμένες Πολιτείες εμφανίζονται έτοιμες να προχωρήσουν σε στρατιωτικό χτύπημα κατά του Ιράν μέσα στις επόμενες ημέρες. Οι πιθανοί στόχοι μιας επίθεσης είναι σε μεγάλο βαθμό προβλέψιμοι, όμως αυτό που παραμένει άγνωστο είναι το πώς θα εξελιχθεί η επόμενη μέρα.

1.Στοχευμένα, χειρουργικά πλήγματα, ελάχιστες απώλειες αμάχων, μετάβαση στη δημοκρατία

Σε αυτό το σενάριο, οι αμερικανικές αεροπορικές και ναυτικές δυνάμεις εξαπολύουν περιορισμένα και ακριβείας πλήγματα, με στόχο στρατιωτικές εγκαταστάσεις των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) και της Basij, καθώς και σημεία εκτόξευσης και αποθήκευσης βαλλιστικών πυραύλων. Παράλληλα, στο στόχαστρο μπαίνουν κρίσιμες υποδομές που σχετίζονται με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.

Το καθεστώς, που ήδη θεωρείται αποδυναμωμένο από εσωτερικές πιέσεις, καταρρέει και η χώρα οδηγείται σταδιακά σε μια πραγματική δημοκρατική μετάβαση, με προοπτική να επανενταχθεί πιο ομαλά στη διεθνή κοινότητα.

Ωστόσο, πρόκειται για ένα εξαιρετικά αισιόδοξο σενάριο. Οι δυτικές επεμβάσεις στο Ιράκ και στη Λιβύη, αν και έβαλαν τέλος σε σκληρές δικτατορίες, δεν έφεραν σταθερή μετάβαση αλλά άνοιξαν τον δρόμο σε χρόνια χάους και βίας. Αντίθετα, η Συρία, η οποία το 2024 ανέτρεψε τον Μπασάρ αλ Άσαντ χωρίς δυτική στρατιωτική υποστήριξη, μέχρι στιγμής δείχνει να έχει καλύτερη πορεία.

2.Το καθεστώς επιβιώνει αλλά μετριάζει τις πολιτικές του

Εδώ, το ιρανικό καθεστώς δεν πέφτει, όμως δέχεται ισχυρό πλήγμα και αναγκάζεται να προσαρμόσει τη στάση του. Αυτό θα μπορούσε να σημαίνει ότι η Ισλαμική Δημοκρατία παραμένει στην εξουσία — κάτι που δεν θα ικανοποιούσε μεγάλο μέρος των Ιρανών — αλλά περιορίζει τη στήριξή της σε ένοπλες πολιτοφυλακές και συμμάχους της στην περιοχή.

Παράλληλα, θα μπορούσε να υποχρεωθεί να σταματήσει ή να μειώσει σημαντικά το πυρηνικό και βαλλιστικό της πρόγραμμα, αλλά και να χαλαρώσει την εσωτερική καταστολή απέναντι σε διαδηλώσεις και κινητοποιήσεις.

Παρότι ακούγεται ως μια «μέση λύση», θεωρείται μάλλον απίθανο, καθώς η ηγεσία της Ισλαμικής Δημοκρατίας έχει δείξει επί 47 χρόνια ότι παραμένει ανυποχώρητη και δύσκολα αλλάζει πορεία.

3.Το καθεστώς καταρρέει, αντικαθίσταται από στρατιωτική διακυβέρνηση

Πολλοί αναλυτές θεωρούν ότι αυτό είναι το πιο πιθανό σενάριο. Το καθεστώς είναι αντιδημοφιλές σε μεγάλο κομμάτι της κοινωνίας και κάθε κύμα διαδηλώσεων το αποδυναμώνει, όμως παραμένει ισχυρός ένας βαθύς μηχανισμός ασφάλειας και καταστολής που έχει άμεσο συμφέρον να διατηρηθεί το υπάρχον σύστημα.

Ένας από τους βασικούς λόγους που οι κινητοποιήσεις δεν έχουν καταφέρει μέχρι σήμερα να ανατρέψουν την εξουσία είναι ότι δεν υπήρξαν μαζικές αποσκιρτήσεις από τις δυνάμεις ασφαλείας. Επιπλέον, όσοι βρίσκονται στην κορυφή του συστήματος δείχνουν έτοιμοι να χρησιμοποιήσουν ακραία βία για να παραμείνουν στην εξουσία.

Σε περίπτωση σύγχυσης μετά από αμερικανικά πλήγματα, είναι πιθανό να επιβληθεί μια «ισχυρή» στρατιωτική κυβέρνηση, με πρωταγωνιστικό ρόλο στελεχών των IRGC.

4.Το Ιράν ανταποδίδει επιτιθέμενο σε αμερικανικές δυνάμεις και γείτονες

Το Ιράν έχει δηλώσει ότι θα απαντήσει σε οποιαδήποτε επίθεση, προειδοποιώντας ότι «το δάχτυλό του είναι στη σκανδάλη». Παρότι δεν μπορεί να ανταγωνιστεί την ισχύ του αμερικανικού ναυτικού και της αεροπορίας, διαθέτει σημαντικό οπλοστάσιο βαλλιστικών πυραύλων και drones, πολλά από τα οποία είναι κρυμμένα σε υπόγειες εγκαταστάσεις ή απομονωμένες ορεινές περιοχές.

Αμερικανικές βάσεις και εγκαταστάσεις υπάρχουν σε αρκετές χώρες της αραβικής πλευράς του Κόλπου, με χαρακτηριστικά παραδείγματα το Μπαχρέιν και το Κατάρ. Παράλληλα, το Ιράν θα μπορούσε να στοχεύσει κρίσιμες υποδομές χωρών που θεωρεί ότι διευκόλυναν ή στήριξαν μια επίθεση, όπως για παράδειγμα η Ιορδανία.

Η επίθεση στις εγκαταστάσεις της Saudi Aramco το 2019 —που αποδόθηκε σε ιρανικής υποστήριξης πολιτοφυλακή στο Ιράκ— είχε ήδη δείξει πόσο ευάλωτες μπορούν να αποδειχθούν οι χώρες της περιοχής απέναντι σε πυραυλικά και μη επανδρωμένα πλήγματα.

5.Το Ιράν ανταποδίδει τοποθετώντας νάρκες στον Κόλπο

Ένα από τα πιο σοβαρά σενάρια είναι το Ιράν να απαντήσει με τρόπο που θα επηρεάσει άμεσα το παγκόσμιο εμπόριο: να τοποθετήσει νάρκες στις θαλάσσιες οδούς του Περσικού Κόλπου. Το ενδεχόμενο αυτό έχει απασχολήσει διεθνώς εδώ και δεκαετίες, ιδιαίτερα μετά τον πόλεμο Ιράν–Ιράκ (1980-1988), όταν η Τεχεράνη είχε πράγματι ναρκοθετήσει θαλάσσιες διαδρομές.

Το κρίσιμο σημείο είναι τα Στενά του Ορμούζ, ανάμεσα στο Ιράν και το Ομάν. Από εκεί περνά περίπου το 20% των παγκόσμιων εξαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) και περίπου 20-25% του πετρελαίου και των παραγώγων του.

Το Ιράν έχει πραγματοποιήσει ασκήσεις για ταχεία ανάπτυξη ναρκών, και αν προχωρούσε σε μια τέτοια κίνηση, θα μπορούσε να προκαλέσει άμεση αναστάτωση στη ναυτιλία, στις τιμές ενέργειας και στις αγορές.

6.Το Ιράν ανταποδίδει, βυθίζοντας ένα αμερικανικό πολεμικό πλοίο

Ένα πιο ακραίο, αλλά όχι αδιανόητο σενάριο, είναι το Ιράν να καταφέρει ένα πλήγμα υψηλού συμβολισμού, όπως η βύθιση αμερικανικού πολεμικού πλοίου. Ένας από τους φόβους του αμερικανικού ναυτικού είναι η λεγόμενη «επίθεση σμήνους», όπου εξαπολύονται μαζικά drones και ταχύπλοα με εκρηκτικά, σε τέτοιο βαθμό ώστε να κορεστούν οι άμυνες ενός στόχου.

Η ναυτική δύναμη των IRGC στον Κόλπο έχει εκπαιδευτεί σε «ασύμμετρο» πόλεμο, επιδιώκοντας να ξεπεράσει την τεχνολογική υπεροχή των ΗΠΑ με ανορθόδοξες μεθόδους.

Ένα τέτοιο πλήγμα, ειδικά αν συνοδευόταν από απώλειες ή σύλληψη επιζώντων, θα ήταν τεράστια πολιτική ταπείνωση για τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αν και θεωρείται λιγότερο πιθανό, υπάρχουν ιστορικά παραδείγματα σοβαρών χτυπημάτων, όπως το USS Cole το 2000 και το USS Stark το 1987.

7.Το καθεστώς καταρρέει, αντικαθίσταται από χάος

Το πιο επικίνδυνο σενάριο είναι η κατάρρευση του καθεστώτος χωρίς να υπάρχει σταθερή διάδοχη κατάσταση. Σε αυτή την περίπτωση, το Ιράν θα μπορούσε να οδηγηθεί σε εμφύλια σύγκρουση, όπως συνέβη σε Συρία, Υεμένη και Λιβύη.

Παράλληλα, υπάρχει ο κίνδυνος εθνοτικών εντάσεων και ένοπλων συγκρούσεων, καθώς μειονότητες όπως οι Κούρδοι και οι Μπαλούτσι μπορεί να επιδιώξουν να προστατεύσουν τις περιοχές και τις κοινότητές τους μέσα σε ένα γενικευμένο κενό εξουσίας.

Πολλές χώρες της περιοχής θα ήθελαν να δουν την Ισλαμική Δημοκρατία να αποδυναμώνεται, με το Ισραήλ να θεωρεί το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα υπαρξιακή απειλή. Ωστόσο, κανείς δεν θέλει να δει τη μεγαλύτερη χώρα της Μέσης Ανατολής σε πληθυσμό —περίπου 93 εκατομμύρια— να βυθίζεται στο χάος, προκαλώντας ανθρωπιστική κρίση και νέο κύμα προσφύγων.

Το μεγαλύτερο ρίσκο είναι ότι μια επίθεση μπορεί να ξεκινήσει χωρίς ξεκάθαρο «τέλος» και χωρίς σαφές σχέδιο για την επόμενη μέρα, οδηγώντας σε μια σύγκρουση με απρόβλεπτη διάρκεια και επιπτώσεις που μπορεί να ξεπεράσουν κατά πολύ τα σύνορα του Ιράν.

Διαβάστε επίσης:

Πορτογαλία: Πέντε νεκροί από την «Kristin», εκατοντάδες χιλιάδες χωρίς ρεύμα (photos)

Ουκρανία: Πόσο πιθανή είναι μια συμφωνία με τη Ρωσία – Τα μεγάλα «αγκάθια» στις διαπραγματεύσεις

HΠΑ: Ο Πούτιν βρήκε τη θέση του στον… Λευκό Οίκο – Ο Τραμπ κρέμασε φωτογραφία του με τον Ρώσο ηγέτη