Η ενεργειακή κρίση της περιόδου 2022–2024, που πυροδοτήθηκε από τον πόλεμο στην Ουκρανία, ανέδειξε με τον πιο σαφή τρόπο μια παλιά αδυναμία της ελληνικής οικονομίας: Την υπερβολική εξάρτηση από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα.

Για την Ελλάδα, η πράσινη μετάβαση δεν είναι απλώς περιβαλλοντική υποχρέωση. Είναι ζήτημα οικονομικής ανθεκτικότητας, κοινωνικής συνοχής και εθνικής ασφάλειας.

Σήμερα περίπου το 70% της πρωτογενούς ενέργειας παραμένει εισαγόμενο. Το ετήσιο κόστος υπερβαίνει το 15% του ΑΕΠ, με μεγάλο μέρος να κατευθύνεται εκτός χώρας. Παράλληλα, η ενεργειακή ένταση της ελληνικής οικονομίας είναι σημαντικά υψηλότερη από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, επιβαρύνοντας την ανταγωνιστικότητα κάθε προϊόντος και υπηρεσίας.

Το αποτέλεσμα είναι διπλό: Αυξημένο κόστος ζωής για τα νοικοκυριά και διαρκής πίεση στην παραγωγική βάση.

Οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας έχουν πλέον καταστεί τεχνολογικά ώριμες και οικονομικά ανταγωνιστικές. Ήδη περιορίζουν αισθητά τις εισαγωγές καυσίμων και λειτουργούν ως φυσικό ανάχωμα στην ενεργειακή ακρίβεια. Όμως η μετάβαση δεν μπορεί να εξαντλείται στην εγκατάσταση νέων σταθμών παραγωγής.

Απαιτείται συστημικός μετασχηματισμός.

Πρώτος πυλώνας είναι η εξοικονόμηση ενέργειας. Τα τεχνικά περιθώρια σε κτίρια –και ιδίως στις μεταφορές και τη βιομηχανία– υπερβαίνουν το 40–50%, με επενδύσεις που αποσβένονται ταχύτατα και μειώνουν μόνιμα το ενεργειακό κόστος.

Δεύτερος πυλώνας είναι η ταχεία ανάπτυξη αποθήκευσης –μπαταρίες και αντλησιοταμίευση– σε συνδυασμό με αναβάθμιση και ψηφιοποίηση των δικτύων. Χωρίς αυτά, η υψηλή διείσδυση ΑΠΕ οδηγεί σε κορεσμούς και περιορισμούς. Με αυτά, μετατρέπεται σε σταθερό και ασφαλές ενεργειακό σύστημα.

Τρίτος πυλώνας είναι η αποκεντρωμένη παραγωγή και η συμμετοχή των πολιτών μέσω αυτοπαραγωγής και ενεργειακών κοινοτήτων νέου τύπου.

Δυστυχώς, το θεσμικό πλαίσιο του net billing, που σχεδιάστηκε για να επιταχύνει αυτή τη μετάβαση, στην πράξη υπονομεύεται. Χιλιάδες μικρά έργα αυτοπαραγωγής έχουν ολοκληρωθεί κατασκευαστικά και παραμένουν επί περισσότερο από έναν χρόνο χωρίς σύνδεση, συχνά χωρίς καν επίσημη απάντηση από τους αρμόδιους διαχειριστές. Πρόκειται για πραγματική επενδυτική και κοινωνική ασφυξία, που ακυρώνει την εμπιστοσύνη των πολιτών και παγώνει ιδιωτικά κεφάλαια.

Τέταρτος πυλώνας είναι η βιομηχανική διάσταση της μετάβασης: Εγχώρια παραγωγή εξοπλισμού, ανάπτυξη τεχνογνωσίας, σύνδεση έρευνας και αγοράς, δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας. Χωρίς αυτή, η πράσινη μετάβαση κινδυνεύει να εξελιχθεί σε απλή εισαγωγή τεχνολογίας.

Και πάνω απ’ όλα, η μετάβαση οφείλει να είναι κοινωνικά δίκαιη. Το κόστος δεν μπορεί να μετακυλίεται μονομερώς στα νοικοκυριά ούτε να υπονομεύει την παραγωγή. Αντίθετα, πρέπει να λειτουργήσει ως μοχλός ανασυγκρότησης και μείωσης ανισοτήτων. 

Η κλιματική ουδετερότητα δεν είναι στόχος του 2050. Είναι αναπτυξιακό σχέδιο του παρόντος.

Αν η Ελλάδα κινηθεί με ταχύτητα, θεσμική σοβαρότητα και τεχνική επάρκεια, μπορεί να μετατρέψει την ενεργειακή μετάβαση σε εθνικό πλεονέκτημα. Αν όχι, κινδυνεύει να παραμείνει εγκλωβισμένη σε έναν φαύλο κύκλο εξάρτησης, ακρίβειας και στασιμότητας.

Το διακύβευμα είναι σαφές – και αφορά το μέλλον της χώρας.

* Ο Βασίλης Τσολακίδης είναι βιοαρχιτέκτονας, δραστηριοποιείται στο χώρο της βιώσιμης ανάπτυξης.

Διαβάστε επίσης:

Έχουμε συνηθίσει να λυπούμαστε κατόπιν εορτής

Η Δικτατορία των Δημοσκοπήσεων: Πώς θάψαμε την πολιτική κάτω από γραφήματα

Ελλάδα 2.0 και… νεοδημοκρατικός παρασιτισμός

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.