Η οργάνωση αποτελεί θεμελιώδη προϋπόθεση της συλλογικής πολιτικής δράσης. Χωρίς αυτήν δεν υπάρχει συνέχεια, θεσμική μνήμη, δυνατότητα ουσιαστικής παρέμβασης. Στη διαδρομή της Δημοκρατικής Παράταξης, η οργανωτική συγκρότηση υπήρξε ιστορικά μέσο ένταξης, συμμετοχής και κοινωνικής εκπροσώπησης. Το ζήτημα ανακύπτει όταν η οργάνωση παύει να λειτουργεί ως μέσο και διεκδικεί ρόλο αυτοσκοπού. Όταν η διαδικασία υποκαθιστά την πολιτική, ο οργανωτισμός μετατρέπεται από εργαλείο σε πρόβλημα.

Η ιστορική εμπειρία δείχνει ότι ο οργανωτισμός δεν εμφανίζεται σε περιόδους πολιτικής αυτοπεποίθησης των συλλογικών υποκειμένων. Αντιθέτως, αναδύεται όταν το πολιτικό σχέδιο θολώνει και η στρατηγική συζήτηση αποφεύγεται. Εκεί όπου απουσιάζει η καθαρή απάντηση στο ερώτημα του κοινωνικού ρόλου της παράταξης, το βάρος μετατοπίζεται στη διαδικασία: στα όργανα, στους τύπους, στις ισορροπίες. Η πολιτική περιορίζεται σε τεχνική διαχείριση και η σύγκρουση εκλαμβάνεται ως κίνδυνος, όχι ως δημιουργική προϋπόθεση.

Δεν πρόκειται για ελληνική ιδιαιτερότητα. Τα μεγάλα κόμματα της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας γνώρισαν περιόδους φθοράς όταν η οργανωτική τους επάρκεια δεν συνοδευόταν από πολιτικό βάθος. Όταν η θεσμική κανονικότητα λειτούργησε ως υποκατάστατο πολιτικής κατεύθυνσης. Τότε, όσο άρτιες κι αν ήταν οι διαδικασίες, η κοινωνική αποσύνδεση ήταν αναπόφευκτη.

Στο εσωτερικό των συλλογικών φορέων, ο οργανωτισμός παράγει μια ιδιότυπη αυτάρκεια. Η συμμετοχή μετριέται με όρους παρουσίας και όχι ουσίας. Η εσωτερική δημοκρατία διατηρείται τυπικά, αλλά αποδυναμώνεται πολιτικά. Οι αποφάσεις νομιμοποιούνται χωρίς να παράγουν αφήγημα, χωρίς να απαντούν στα πραγματικά κοινωνικά ερωτήματα. Έτσι, η ευθύνη διαχέεται και τελικά αδρανοποιείται.

Η Δημοκρατική Παράταξη, όμως, δεν συγκροτήθηκε για να είναι «διοικητικά άρτια», αλλά πολιτικά παρούσα. Συγκροτήθηκε για να εκφράζει κοινωνικές ανάγκες, να αμφισβητεί ανισότητες, να διευρύνει τη δημοκρατία. Και αυτό μέσα από ιδιαίτερες ιστορικές και κοινωνικές διεργασίες. Κάθε φορά που αυτός ο προσανατολισμός υποχωρεί, καμία οργανωτική τελειότητα δεν μπορεί να καλύψει το κενό. Αντιθέτως, το κενό γίνεται πιο εμφανές.

Ενόψει του συνεδρίου του ΠΑΣΟΚ, αξίζει μια ψύχραιμη αλλά και ειλικρινή υπενθύμιση. Τα συνέδρια δεν κρίνονται από την πληρότητα των διαδικασιών τους, αλλά από το αν παράγουν πολιτικό νόημα, σαφή προσανατολισμό και συλλογική αυτογνωσία. Η οργάνωση οφείλει να είναι αναλογική προς το πολιτικό σχέδιο που καλείται να υπηρετήσει και όχι να το περιορίζει ή να το αναβάλλει.

Η ιστορία της παράταξης δείχνει ότι οι κρίσιμες στιγμές δεν ξεπεράστηκαν με προσκόλληση στους τύπους, αλλά με πολιτική τόλμη και καθαρό λόγο. Το στοίχημα, σήμερα και αύριο, δεν είναι απλώς να είμαστε οργανωμένοι. Είναι να είμαστε πολιτικά παρόντες. Και αυτό δεν το εγγυάται καμία διαδικασία, αν δεν προηγηθεί η πολιτική βούληση και η επίγνωση της ιστορικής ευθύνης.

Η πολιτική παρουσία δεν εξαντλείται στην εσωτερική λειτουργία, ούτε μετριέται με οργανωτικούς δείκτες. Μετριέται με τη δυνατότητα του ΠΑΣΟΚ να συνομιλεί ξανά με την κοινωνία που μεταβάλλεται, με ανθρώπους που δεν ανήκουν οργανωτικά αλλά αναζητούν πολιτική έκφραση και αξιοπιστία. Η διεύρυνση δεν είναι τεχνική άσκηση, ούτε επικοινωνιακό τέχνασμα. Είναι πολιτική επιλογή που προϋποθέτει καθαρό λόγο, αυτογνωσία και τη βούληση να ανοιχτούν τα όρια της παράταξης πέρα από τη στενή κομματική κανονικότητα.

Αν το ΠΑΣΟΚ θέλει να ξαναπαίξει τον ιστορικό του ρόλο ως κεντρικός πυλώνας της Δημοκρατικής Παράταξης, οφείλει να επανασυνδεθεί με τις πραγματικές αγωνίες της εποχής. Με την ανασφάλεια της κοινωνίας, τη διάψευση των νέων γενεών, τη φθορά της εμπιστοσύνης στη δημοκρατία και στους θεσμούς. Αυτό δεν επιτυγχάνεται με ανακύκλωση σχημάτων ή με αυτάρκεια μηχανισμών, αλλά με πολιτικό άνοιγμα που απευθύνεται και σε όσους σήμερα βρίσκονται εκτός οργανωμένων δομών, αλλά εντός της κοινωνικής πλειοψηφίας που αναζητά προοδευτική διέξοδο.

Το μέλλον της παράταξης και ο ρόλος του ΠΑΣΟΚ μέσα σε αυτήν δεν θα κριθούν από το πόσο καλά θα διαχειριστεί τον εαυτό του, αλλά από το αν θα τολμήσει να ξαναορίσει την αποστολή του. Η διεύρυνση, ως πολιτικό εγχείρημα, προϋποθέτει υπέρβαση της λογικής της αυτάρκειας και επιστροφή στη μεγάλη ιδέα που το γέννησε: να εκφράζει κάτι μεγαλύτερο από την οργανωτική του υπόσταση. Μια κοινωνική πλειοψηφία που ζητά προοπτική, δικαιοσύνη και δημοκρατική πρόοδο.

*Ο Γιώργος Μαντζαβάς είναι μέλους τομέα Δικαιοσύνης ΠΑΣΟΚ,  Δικηγόρος Πατρών

Διαβάστε επίσης:

Ούτε για μικρά παιδιά τα περί συναίνεσης…

Ποιοι φτιάχνουν τις τιμές στην Ελλάδα, το καρτέλ από το χωράφι στο ράφι

Ο φόβος της αντιδεξιάς και το λάθος του ΠΑΣΟΚ με το Κέντρο – Σχόλιο σε έναν «αφορισμό» του Νίκου Χριστοδουλάκη