Η σύγκρουση μεταξύ της νέας ηγεσίας του Συλλόγου Συγγενών Θυμάτων των Τεμπών και της Μαρίας Καρυστιανού – με αποκορύφωμα την απόφαση να μην της επιτραπεί να μιλήσει στην εκδήλωση στο Σύνταγμα – αιφνιδίασε μεν, αλλά μάλλον προκάλεσε και ποικίλα σχόλια, καθώς ο αποκλεισμός της πιο εμβληματικής μορφής του αγώνα για δικαιοσύνη φάνηκε εξαιρετικά αμφιλεγόμενος.

Σε κάθε περίπτωση όμως αποτελεί μια εξέλιξη με πολιτική και συμβολική βαρύτητα. Η αξιολόγηση της κατάστασης απαιτεί ψυχραιμία και διάκριση ανάμεσα σε τρία επίπεδα: το θεσμικό, το πολιτικό και το συμβολικό/κοινωνικό.

Το θεσμικό επίπεδο: ποιος αποφασίζει;

Αν η νέα διοίκηση έχει εκλεγεί με τις προβλεπόμενες διαδικασίες, τότε θεσμικά έχει την αρμοδιότητα να καθορίζει ποιοι θα μιλούν σε μια εκδήλωση που διοργανώνει ο σύλλογος. Από αυτή την άποψη, η απόφαση —όσο αιχμηρή κι αν είναι— δεν είναι εκτός πλαισίου.

Ωστόσο, οι σύλλογοι συγγενών θυμάτων δεν είναι απλώς τυπικά σωματεία. Έχουν αποκτήσει έντονη κοινωνική και ηθική φόρτιση. Η Καρυστιανού, ανεξάρτητα από τη σημερινή της πορεία, υπήρξε κεντρικό πρόσωπο της δημόσιας εκπροσώπησης των συγγενών. Άρα, η απόφαση να αποκλειστεί δεν είναι μια απλή οργανωτική επιλογή — έχει ισχυρό συμβολικό αποτύπωμα.

Το πολιτικό επίπεδο: το ζήτημα της κομματικής δραστηριότητας

Το βασικό επιχείρημα που φαίνεται να προβάλλεται είναι ότι η Καρυστιανού κινείται προς τη δημιουργία πολιτικού φορέα. Αν ισχύει αυτό, η νέα ηγεσία πιθανόν επιδιώκει να διαφυλάξει τον σύλλογο από κομματική ταύτιση ή εργαλειοποίηση.

Αυτό το σκεπτικό δεν είναι αβάσιμο. Ένας σύλλογος συγγενών θυμάτων, για να διατηρήσει ευρύτερη κοινωνική νομιμοποίηση, χρειάζεται να εμφανίζεται υπερκομματικός. Η σύνδεση με συγκεκριμένο πολιτικό εγχείρημα — ακόμη κι αν προέρχεται από συγγενή θύματος — μπορεί να αλλοιώσει την εικόνα του συλλογικού χαρακτήρα.

Το ερώτημα όμως είναι αν η απαγόρευση λόγου είναι η κατάλληλη απάντηση. Υπάρχουν ηπιότερες επιλογές:

• Να μιλήσει με σαφή διευκρίνιση ότι εκπροσωπεί προσωπικές απόψεις.
• Να τεθούν κανόνες περί μη κομματικής ρητορικής.
• Να διαχωριστεί ρητά ο σύλλογος από οποιαδήποτε πολιτική πρωτοβουλία.

Η πλήρης αποσιώπηση ενδέχεται να εκληφθεί ως ρήξη και όχι ως προστασία ουδετερότητας.

Το συμβολικό και κοινωνικό επίπεδο: πλήγμα ή θεσμική θωράκιση;

Εδώ βρίσκεται το κρίσιμο σημείο. Το κίνημα για τα Τέμπη έχει οικοδομηθεί σε μεγάλο βαθμό πάνω στην ενότητα των συγγενών και στη διακομματική κοινωνική υποστήριξη. Η δημόσια αντιπαράθεση μεταξύ κεντρικών προσώπων δημιουργεί εικόνα εσωτερικής διάσπασης.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η κοινή προσπάθεια καταρρέει. Σημαίνει όμως ότι:

• Το ηθικό κύρος της συλλογικής φωνής ενδέχεται να δεχθεί πλήγμα.
• Η δημόσια συζήτηση μπορεί να μετατοπιστεί από το αίτημα για δικαιοσύνη στις εσωτερικές αντιπαραθέσεις.
• Οι πολιτικοί αντίπαλοι του κινήματος μπορούν να αξιοποιήσουν τη ρήξη ως ένδειξη αποδυνάμωσης.

Από την άλλη πλευρά, μπορεί να υποστηριχθεί ότι η αποσαφήνιση ρόλων ενισχύει τη θεσμική καθαρότητα: ο σύλλογος παραμένει θεσμικός συνομιλητής για τη δικαιοσύνη και τις ευθύνες, ενώ όποιος επιλέγει πολιτική διαδρομή το κάνει εκτός συλλογικού πλαισίου.

Είναι επαρκής λόγος η δημιουργία κόμματος;

Αυτό είναι το πιο λεπτό σημείο.

Η πρόθεση δημιουργίας πολιτικού φορέα μπορεί να αποτελεί επαρκή λόγο για:

• θεσμικό διαχωρισμό,
• αποφυγή κομματικής ταύτισης,
• περιορισμό της εκπροσώπησης στο όνομα του συλλόγου.

Δεν είναι αυτονόητα επαρκής λόγος για πλήρη αποκλεισμό λόγου σε εκδήλωση μνήμης — ιδίως όταν πρόκειται για συγγενή θύματος που είχε ενεργό ρόλο στο παρελθόν.

Η επιλογή αυτή είναι πολιτικά σκληρή και στέλνει μήνυμα ρήξης. Αν στόχος ήταν η διατήρηση ενότητας, πιθανώς θα μπορούσε να επιλεγεί ηπιότερη διαχείριση.

Πρόκειται για πλήγμα στην κοινή προσπάθεια;

Βραχυπρόθεσμα, ναι — σε επίπεδο εικόνας και συμβολισμού.

Μεσοπρόθεσμα, όμως, όλα θα κριθούν από το αν η διαφωνία θα παραμείνει σε επίπεδο ρόλων ή αν θα εξελιχθεί σε ευθεία σύγκρουση.

Αν η αντιπαράθεση περιοριστεί σε οργανωτικά ζητήματα, το κίνημα μπορεί να απορροφήσει το σοκ. Αν όμως μετατραπεί σε δημόσια ανταλλαγή καταγγελιών, τότε η ενότητα — που αποτέλεσε βασικό στοιχείο της κοινωνικής δυναμικής — θα αποδυναμωθεί.

Το κρίσιμο ερώτημα ενόψει της δίκης

Το βασικό ζήτημα δεν είναι ποιος μιλά στο βήμα. Είναι αν το αίτημα για δικαιοσύνη θα παραμείνει ενιαίο, καθαρό και εστιασμένο στη δικαστική διερεύνηση που ξεκινά το επόμενο διάστημα.

Η κοινωνία μέχρι τώρα έχει ανταποκριθεί σε ένα υπερκομματικό κάλεσμα. Αν η υπόθεση διολισθήσει σε εσωτερικές πολιτικές αντιπαραθέσεις, ο κίνδυνος είναι η μετατόπιση του ενδιαφέροντος από την ουσία — τη λογοδοσία — προς την αντιπαράθεση προσώπων.

Με ψυχρή ματιά, η νέα ηγεσία φαίνεται να επιδιώκει θεσμική ουδετερότητα. Η μέθοδος που επέλεξε, όμως, ενέχει κόστος ενότητας. Το αν αυτό το κόστος θα αποδειχθεί διαχειρίσιμο ή διαβρωτικό θα φανεί το επόμενο διάστημα.

Διαβάστε επίσης:

Πλακιάς: «Μας παρέσυρε η δημοσιότητα, δεν έπρεπε να πολιτικοποιηθούν τα Τέμπη»

Μαρία Καρυστιανού: Συγκινητική ανάρτηση για την κόρη της με «σπόντες» – «Σου γράφω αυτά που δεν με άφησαν να σου πω»

Ρούτσι: «Ψευδής η είδηση για ένταση ανάμεσα σε εμένα και την Καρυστιανού – Προσπάθεια να πειστεί ο κόσμος ότι είμαστε διασπασμένοι»