Η Μέση Ανατολή παραμένει μία από τις πιο ευάλωτες και ασταθείς περιοχές του πλανήτη, όπου οι γεωπολιτικές εντάσεις συνδυάζονται με εθνοτικές, θρησκευτικές και κοινωνικές δυναμικές, οι οποίες μπορούν να μετατρέψουν κάθε τοπική κρίση σε διεθνή πρόκληση.

Στην παρούσα φάση, η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν, με τη συγκεντρωτική εξουσία και τις ισχυρές ένοπλες δυνάμεις της, συνιστά έναν κόμβο σύγκρουσης περιφερειακών και διεθνών δρώντων. Σε αυτό το πλαίσιο, η χρήση εσωτερικών και περιφερειακών κοινωνικών και εθνοτικών ομάδων από ξένες δυνάμεις είναι πιθανή. Εξάλλου στο παρελθόν τέτοιες ομάδες έχουν χρησιμοποιηθεί επανειλημμένα ως εργαλεία για την επίτευξη πολιτικών και στρατηγικών στόχων.

Η σημασία των περιφερειακών ομάδων έγκειται όχι μόνο στην αριθμητική τους δύναμη, αλλά και στην ικανότητά τους να επιδρούν τοπικά και να αναδιατάσσουν ισορροπίες, χωρίς να είναι απαραίτητη η άμεση συμμετοχή ξένων ενόπλων δυνάμεων. Παράλληλα η Ιστορία καταδεικνύει ότι τέτοιες στρατηγικές ενέχουν κινδύνους, όπως για παράδειγμα η αδυναμία συντονισμού, οι εσωτερικές συγκρούσεις και το αβέβαιο αποτέλεσμα, που μπορούν να μετατρέψουν μια καλά σχεδιασμένη επιχείρηση σε ανεξέλεγκτη κρίση.

Σε αυτό το πλαίσιο οι πρόσφατες διεθνείς εξελίξεις γύρω από το Ιράν υπογραμμίζουν την υφιστάμενη αλληλεπίδραση της πολιτικής στρατηγικής, της στρατιωτικής ισχύος και της δυναμικής των περιφερειακών εθνοτικών κοινοτήτων. Αυτή η προσπάθεια εξωτερικής πίεσης, η οποία σχεδιάζεται να περιλαμβάνει την ενεργοποίηση περιφερειακών ομάδων, αντικατοπτρίζει μια ευρύτερη τάση στη διεθνή πολιτική σκηνή, η οποία συνδυάζει στρατιωτικά μέσα και τοπικούς παράγοντες.

Αυτό το σύνθετο πλέγμα σχέσεων καθιστά κάθε επέμβαση ή στρατηγική υποστήριξη ιδιαίτερα ευαίσθητη, με αβέβαιο αποτέλεσμα.

Στρατιωτική διάσταση στις κουρδικές περιοχές

Σύμφωνα με πληροφορίες, αμερικανοϊσραηλινές αεροπορικές επιθέσεις έχουν πλήξει ιρανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις σε κουρδικές περιοχές του βορειοδυτικού Ιράν, οι οποίες στα κουρδικά είναι γνωστές ως «Ροζχελάτ» (Rojhelat), που σημαίνει «Ανατολικό Κουρδιστάν» και περιλαμβάνει τις ιρανικές επαρχίες Κουρδιστάν, Κερμανσάχ, Δυτικό Αζερμπαϊτζάν και Ιλάμ.

Παράλληλα, ιρανικά πλήγματα φέρεται να έχουν στοχεύσει τοποθεσίες στο Κουρδιστάν του Ιράκ, που συνδέονται με κουρδικές οργανώσεις της ιρανικής αντιπολίτευσης. Πάντως, τόσο η «Περιφερειακή Κυβέρνηση του Κουρδιστάν» όσο και η «Κεντρική Κυβέρνηση της Βαγδάτης» έχουν αρνηθεί οποιαδήποτε εμπλοκή ή υποστήριξη σε πιθανή διασυνοριακή επιχείρηση κουρδικών δυνάμεων κατά του ιρανικού καθεστώτος.

Ωστόσο, σύμφωνα με πληροφορίες του CNN, η CIA φέρεται να εργάζεται για τον εξοπλισμό κουρδικών ένοπλων ομάδων με στόχο να προκληθεί εξέγερση μέσα στο Ιράν. Πηγές αναφέρουν ότι η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ συζητά εδώ και μήνες με ιρανικές αντικαθεστωτικές οργανώσεις και Κούρδους ηγέτες στο Ιράκ για πιθανή στρατιωτική υποστήριξη.

Οι ιρανικές κουρδικές ένοπλες οργανώσεις διαθέτουν χιλιάδες μαχητές κοντά στα σύνορα Ιράν – Ιράκ, κυρίως πλησίον της περιοχής του Ιρακινού Κουρδιστάν. Μάλιστα, το «Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης» (IRGC) έχει αντιληφθεί αυτές τις δραστηριότητες και ήδη έχει εξαπολύσει επιθέσεις με drones εναντίον κουρδικών στόχων.

Είναι λογικό η προοπτική εξοπλισμού κουρδικών δυνάμεων να προκαλεί ανησυχίες σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Από την πλευρά της, η κυβέρνηση του Ιράκ δήλωσε ότι δεν θα επιτρέψει τη χρήση του εδάφους της για επιθέσεις εναντίον του Ιράν.

Να υπογραμμίσουμε ότι κάθε στρατιωτική δραστηριότητα στην περιοχή είναι σχεδόν σίγουρο ότι θα προκαλέσει επιπλέον τοπικές συγκρούσεις. Η διασυνοριακή στρατιωτική δραστηριότητα αυξάνει τον κίνδυνο έντασης μεταξύ Ιράν και Ιράκ, καθώς η Τεχεράνη μπορεί να θεωρήσει ότι το ιρακινό έδαφος χρησιμοποιείται ως βάση επιθέσεων εναντίον της. Παράλληλα η πιθανή εμπλοκή εξωτερικών κρατικών δρώντων, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες – μέσω της CIA – και το Ισραήλ, περιπλέκει περαιτέρω την κατάσταση και ενισχύει τον κίνδυνο ευρύτερης περιφερειακής κλιμάκωσης.

Πολιτικές δηλώσεις και σχέδια υποστήριξης

Μετά την πρώτη εβδομάδα των επιχειρήσεων, δημοσιεύματα διεθνών μέσων ανέφεραν ότι ο Αμερικανός Πρόεδρος εξετάζει το ενδεχόμενο παροχής υλικής υποστήριξης σε ιρανικές κουρδικές οργανώσεις.

Την Πέμπτη, σε τηλεφωνική συνέντευξη στο πρακτορείο Reuters, ο Ντόναλντ Τραμπ ισχυρίστηκε ότι ο επόμενος ηγέτης του Ιράν είναι απίθανο να είναι ο γιος του εκλιπόντος ανώτατου θρησκευτικού ηγέτη Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος σκοτώθηκε σε στρατιωτική επιχείρηση την πρώτη ημέρα των συγκρούσεων. Προς μεγάλη του απογοήτευση, όμως, η Επιτροπή Εμπειρογνωμόνων επέλεξε ως νέο ανώτατο ηγέτη τον γιο του, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ. Ο Τραμπ υποστήριξε ακόμη ότι «οι Ηνωμένες Πολιτείες πρέπει να συμμετάσχουν στην επιλογή του επόμενου ηγέτη του Ιράν» και πρόσθεσε ότι «θα ήταν υπέροχο αν οι ιρανικές κουρδικές δυνάμεις, που εδρεύουν στο Ιράκ, περνούσαν στο Ιράν για να εξαπολύσουν επιθέσεις κατά των ιρανικών δυνάμεων ασφαλείας».

Παράλληλα, ανέφερε ότι «η Ουάσιγκτον θα μπορούσε να υποστηρίξει ενέργειες των Κούρδων του Ιράν». Παρ’ όλα αυτά, μέχρι στιγμής, η αμερικανική κυβέρνηση δεν έχει επιβεβαιώσει επίσημα οποιαδήποτε μορφή υποστήριξης.

Αναλυτές σημειώνουν ότι ενδεχόμενη στήριξη των Αμερικανών ή των Ισραηλινών προς τους Κούρδους θα μπορούσε να ενταχθεί σε μια ευρύτερη στρατηγική πίεσης προς την Τεχεράνη, με στόχο τη ριζική αναδιάταξη της πολιτικής δομής του ιρανικού κράτους.

Πηγές αναφέρουν ότι κουρδικές αντιπολιτευόμενες ομάδες, όπως το «Δημοκρατικό Κόμμα του Ιρανικού Κουρδιστάν» (PDKI), προετοιμάζονται για πιθανή χερσαία επιχείρηση στο δυτικό Ιράν. Ο Τραμπ φέρεται να επικοινώνησε με τον ηγέτη της οργάνωσης Μουσταφά Χίζρι, ενώ είχε και συνομιλίες και με άλλους Κούρδους ηγέτες του Ιράκ.

Το σχέδιο προβλέπει ότι οι κουρδικές δυνάμεις θα εμπλέξουν τις χερσαίες ιρανικές δυνάμεις, ώστε να τις απασχολήσουν και να δώσουν χώρο για πιθανές μαζικές διαδηλώσεις στις μεγάλες πόλεις του Ιράν. Κάποιες προτάσεις περιλαμβάνουν ακόμη και τη δημιουργία «ζώνης ασφαλείας» στο βόρειο Ιράν.

Οι δηλώσεις Τραμπ και η φημολογούμενη στήριξη προς τους Κούρδους αντικατοπτρίζουν μια στρατηγική πίεσης κατά της Τεχεράνης, αλλά η πρακτική εφαρμογή παραμένει αβέβαιη. Η σύνδεση στρατιωτικής και πολιτικής στήριξης δείχνει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν έμμεση ανάμειξη, χωρίς να εμπλέκονται άμεσα.

Κύριες ιρανικές κουρδικές οργανώσεις

Μετά την καταστολή των πρόσφατων διαδηλώσεων από το ιρανικό καθεστώς (Ιανουάριος – Φεβρουάριος 2026), οι ακόλουθες ιρανικές κουρδικές οργανώσεις ενώθηκαν με έναν «Συνασπισμό Πολιτικών Δυνάμεων του Ιρανικού Κουρδιστάν», προκειμένου να συνεργαστούν με άλλες αντιπολιτευτικές ομάδες για την ανατροπή του ιρανικού καθεστώτος:

● Κόμμα Ελεύθερης Ζωής του Κουρδιστάν (PJAK): Ιδρύθηκε το 2004 και θεωρείται παρακλάδι του PKK. Το 2009, χαρακτηρίστηκε από το υπουργείο Οικονομικών των Ηνωμένων Πολιτειών ως «Ειδικά Ορισμένη Παγκόσμια Τρομοκρατική Οργάνωση». Σύμφωνα με εκτιμήσεις, το PJAK ευθύνεται για περίπου το 70% των κουρδικών επιθέσεων κατά του ιρανικού καθεστώτος, από το 2014 έως σήμερα.

● Δημοκρατικό Κόμμα του Ιρανικού Κουρδιστάν (PDKI): Ιδρύθηκε το 1945 και έχει σοσιαλιστικό προσανατολισμό. Το κόμμα έχει ιστορικό συμμετοχής σε εξεγέρσεις κατά της Τεχεράνης και φέρεται να πραγματοποίησε επιθέσεις τον Μάρτιο του 2026.

● Κόμμα Ελευθερίας του Κουρδιστάν (PAK): Ιδρύθηκε το 1991 και πολέμησε στο πλευρό των ιρακινών κουρδικών δυνάμεων εναντίον του Ισλαμικού Κράτους (ISIS). Πρόσφατες πληροφορίες το συνδέουν με επιθέσεις κατά ιρανικών δυνάμεων ασφαλείας, στις αρχές του 2026.

● Οργάνωση Khabat: Κουρδική πολιτικο-στρατιωτική οργάνωση του Ιρανικού Κουρδιστάν, που ιδρύθηκε το 1980, με κύρια δράση κατά του Ισλαμικού Κράτους και του ιρανικού καθεστώτος.

● Komala: Το σοσιαλιστικό κόμμα Komala ιδρύθηκε το 1969 και συμμετείχε σε πολιτικές και ένοπλες αντιπολιτευτικές δραστηριότητες κατά του ιρανικού καθεστώτος. Σήμερα διαθέτει αρκετά παρακλάδια, μεταξύ των οποίων το Komala του Ιρανικού Κουρδιστάν.

Σύμφωνα με ορισμένες πληροφορίες, οι κουρδικές οργανώσεις, που δραστηριοποιούνται στο Ιρακινό Κουρδιστάν, διαθέτουν περίπου 2.500 μαχητές. Άλλες πηγές αναφέρουν ότι εκατοντάδες μαχητές Κούρδοι έχουν ήδη περάσει στο Ιράν τις τελευταίες εβδομάδες.

Η πολυδιάσπαση και το ιστορικό διαφορετικών στρατηγικών καθιστούν δύσκολη την αποτελεσματική συνεννόηση με εξωτερικούς υποστηρικτές. Παρά την αριθμητική τους δύναμη, η πολιτική συνοχή και η εμπιστοσύνη μεταξύ των ομάδων παραμένουν κρίσιμες για την επιτυχία οποιασδήποτε στρατηγικής.

Ανάλογα ιστορικά παραδείγματα

Πρόσφατη έκθεση του Κογκρέσου αναφέρει ότι η πιθανή αξιοποίηση εθνοτικών ή περιφερειακών ομάδων για την αποδυνάμωση ενός καθεστώτος δεν αποτελεί νέο φαινόμενο στη διεθνή πολιτική. Δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα, που συχνά αναφέρονται από αναλυτές, είναι:

● Το Αφγανιστάν (2001): Το καθεστώς των Ταλιμπάν, στο οποίο κυριαρχούσε η εθνοτική ομάδα των Παστούν, ανατράπηκε το 2001 από τη Βόρεια Συμμαχία των Τατζίκων, των Ουζμπέκων και των Χαζάρων, με τη στρατιωτική υποστήριξη των αμερικανικών και συμμαχικών δυνάμεων. Παρά την αρχική ήττα τους, οι Ταλιμπάν επέστρεψαν στην εξουσία το 2021.

● Η Συρία (μετά το 2011): Στον συριακό εμφύλιο, οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Τουρκία και ορισμένα κράτη του Κόλπου στήριξαν διάφορες ένοπλες ομάδες είτε κατά του καθεστώτος του Μπασάρ Αλ Άσαντ είτε κατά του Ισλαμικού Κράτους. Το 2024, μια υποστηριζόμενη από την Τουρκία ισλαμιστική συριακή ομάδα ανέτρεψε τον Άσαντ, ενώ από το 2025 συνεχίζονται οι συγκρούσεις μεταξύ σουνιτικών οργανώσεων, κουρδικών δυνάμεων και άλλων εθνο-θρησκευτικών κοινοτήτων.

Τα παραδείγματα του Αφγανιστάν και της Συρίας δείχνουν ότι η εξωτερική στήριξη σε περιφερειακές ομάδες μπορεί να επιφέρει προσωρινά αποτελέσματα, αλλά συχνά δημιουργεί μακροπρόθεσμη αστάθεια και απρόβλεπτες συνέπειες για τους υποστηρικτές.

Παράγοντες που θα κρίνουν τις εξελίξεις

Το ενδεχόμενο ενίσχυσης των κουρδικών οργανώσεων θα μπορούσε να επηρεαστεί από αρκετούς παράγοντες, όπως:

● Την επιχειρησιακή δυνατότητα και τη συνοχή των κουρδικών ομάδων.

● Τη μορφή και το μέγεθος της εξωτερικής υποστήριξης, όπως η εκπαίδευση, ο εξοπλισμός και η αεροπορική κάλυψη, που θα μπορούσαν να λάβουν.

● Την επιχειρησιακή δυνατότητα των ιρανικών δυνάμεων ασφαλείας, προκειμένου να διατηρήσουν τον έλεγχο των μεγάλων πόλεων.

● Τη στάση της ιρανικής κοινωνίας, ιδίως των σιιτικών περσικών και αζέρικων πληθυσμών.

Να σημειώσουμε πως οι Κούρδοι υπολογίζεται ότι αποτελούν περίπου το 10% του πληθυσμού του Ιράν, δηλαδή ανέρχονται στα 9 έως 10 εκατομμύρια, σε μια χώρα άνω των 90 εκατομμυρίων κατοίκων. Επίσης περίπου το 60% των Κούρδων του Ιράν φέρεται να είναι σουνίτες (κυρίως των βορειοδυτικών περιοχών του Ιράν).

Οι παράγοντες αυτοί επισημαίνουν ότι το αποτέλεσμα δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την εξωτερική υποστήριξη. Η κοινωνική δυναμική, η συνοχή των ομάδων και η αντίδραση του Ιράν καθορίζουν το ρίσκο και την πιθανότητα επιτυχίας.

Δύσκολο γεωπολιτικό εγχείρημα

Η αποδυνάμωση ή η ανατροπή της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν θεωρείται από πολλούς αναλυτές ιδιαίτερα δύσκολη. Το καθεστώς έχει επιβιώσει επί 47 χρόνια, παρά τις διεθνείς πιέσεις, αξιοποιώντας σημαντικούς πόρους από τα ενεργειακά αποθέματα της χώρας και έναν εκτεταμένο μηχανισμό ασφαλείας.

Παράλληλα, η ιρανική κοινωνία παρουσιάζει έντονη ευαισθησία σε ζητήματα εθνικής κυριαρχίας. Από τις αρχές του 20ού αιώνα, οι Ιρανοί έχουν αντισταθεί επανειλημμένα σε εξωτερικές προσπάθειες επιρροής της πολιτικής τους ηγεσίας, είτε από τις Ηνωμένες Πολιτείες είτε από το Ηνωμένο Βασίλειο είτε παλαιότερα από τη Σοβιετική Ένωση. Μάλιστα, σημαντικό μέρος της κοινωνίας φαίνεται να υποστηρίζει την εδαφική ακεραιότητα της χώρας, ακόμη και αν ασκεί κριτική στο ίδιο το καθεστώς.

Οι εξελίξεις γύρω από τις ιρανικές κουρδικές οργανώσεις αναδεικνύουν μια ακόμη διάσταση της γεωπολιτικής αντιπαράθεσης γύρω από το Ιράν. Η πιθανή αξιοποίησή τους ως μοχλού πίεσης θα μπορούσε να δημιουργήσει νέα δεδομένα, αλλά οι στρατηγικές αυτές εμπεριέχουν σημαντικούς κινδύνους και αβέβαια αποτελέσματα.

Εάν οι ΗΠΑ στηρίξουν ενεργά κουρδικές δυνάμεις μέσα στο Ιράν, αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε περαιτέρω κλιμάκωση της έντασης στη Μέση Ανατολή, να θέσει ζητήματα κυριαρχίας για το Ιράκ και να προκαλέσει περαιτέρω αντίποινα από το Ιράν.

Ο Βασίλης Γιαννακόπουλος είναι ταξίαρχος ε.α. της Π.Α. και γεωστρατηγικός αναλυτής ([email protected])

Διαβάστε επίσης:

Πόλεμος στη Μέση Ανατολή: Δεν «πέφτει» το καθεστώς του Ιράν, λένε οι μυστικές υπηρεσίες των ΗΠΑ

Κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή: Την πολεμική βιομηχανία και τις δυνάμεις καταστολής του Ιράν στοχεύουν ΗΠΑ και Ισραήλ

ΟΗΕ: Η Ελλάδα καταδίκασε τις ιρανικές επιθέσεις σε χώρες της Μέσης Ανατολής

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.