Γιάννης Κιουρτσάκης
Κρυμμένη Πατρίδα
Εκδόσεις: Πατάκη
Σελ.: 206

Η «Κρυμμένη Πατρίδα» ξεκινάει σαν επιστροφή ή τουλάχιστον έτσι νομίζεις στην αρχή. Σαν να ανοίγει ένα μονοπάτι προς κάτι γνώριμο, κάτι που σε περιμένει. Προχωράς όμως λίγο και καταλαβαίνεις πως δεν υπάρχει προορισμός. Δεν υπάρχει ένας τόπος που σε περιμένει στο τέλος. Αυτό που μένει είναι μια αίσθηση, κάτι που επιμένει να μη σβήσει, σαν να το κρατάς μέσα σου για να μη χαθεί.

Το βιβλίο κινείται κάπου ανάμεσα στη μνήμη και στη γλώσσα, κι έπειτα γλιστράει σε κάτι πιο δύσκολο να το πεις με λέξεις. Σαν να σε τραβάει σε έναν χώρο όπου η εμπειρία αρχίζει να γίνεται σκέψη, χωρίς να παγώνει, χωρίς να χάνει εκείνη τη ζεστασιά που έχει όταν ακόμη τη ζεις.

Και κάπου εκεί υποψιάζεσαι ότι ο συγγραφέας δεν νοιάζεται να αποδείξει κάτι. Δεν σε οδηγεί σε ένα συμπέρασμα για να το πάρεις μαζί σου. Στέκεται περισσότερο πάνω σε αυτό που αναγνωρίζεται, σε κάτι, τέλος πάντων, που, αν σε ακουμπήσει, το ξέρεις ήδη. Υπάρχει μια στιγμή μέσα στην ανάγνωση που το καταλαβαίνεις σχεδόν χωρίς να το σκεφτείς, σα να έρχεται από μακριά, σαν να συνεχίζει μια συνομιλία που έχει ξεκινήσει χρόνια πριν. Και αυτό φαίνεται στον τρόπο που επιστρέφουν πράγματα γνώριμα, όχι σαν επανάληψη ή νοσταλγία, αλλά σαν κάτι που έχει περάσει μέσα από χρόνο και έχει αλλάξει μορφή. Για τον Κιουρτσάκη, αυτό το βιβλίο μοιάζει σαν να μην είναι απλώς το επόμενο στη σειρά. Εδώ γράφει έχοντας μαζί του τον ίδιο του τον εαυτό, τα βιβλία που προηγήθηκαν, τις ιδέες που επέμειναν, τις απώλειες που άφησαν σημάδια. Όλα αυτά υπάρχουν εδώ, αλλά δεν εμφανίζονται σαν υλικό προς χρήση. Αναδύονται μέσα στο κείμενο σαν μια δεύτερη αφήγηση. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, ο χαμένος αδελφός, η εμπειρία της εξορίας, αυτή η επίμονη σχέση με τη γλώσσα, η ανάγκη να καταλάβεις τι σημαίνει να ανήκεις κάπου, δεν μπαίνουν στο βιβλίο για να εξηγηθούν. Δρουν από κάτω, σχεδόν αθόρυβα, και δίνουν στο κείμενο την κίνησή του. Και ίσως εκεί βρίσκεται κάτι που ξεχωρίζει. Δεν υπάρχει καμία προσπάθεια να κρατηθεί απόσταση. Καμία διάθεση να προστατευτεί ο συγγραφέας από όσα τον έχουν φτιάξει. Στέκεται μέσα σε αυτά και γράφει από εκεί.

Υπάρχει ένα αξιοζήλευτο σημείο που ξεχωρίζει εκεί που η λειτουργία της γλώσσας υπερβαίνει τη χρήση της σαν μέσο έκφρασης και παρουσιάζεται σαν ένας χώρος «κατοίκησης». Σαν κάτι που σε περιέχει πριν καν το χρησιμοποιήσεις. Ο Κιουρτσάκης επιμένει σε αυτήν τη σχέση και επιμένει μέχρι τέλους. Σε ορισμένα σημεία, ίσως και πέρα από αυτό… Η πίστη του στη συνέχεια της ελληνικής γλώσσας, στη βαθιά της μνήμη, γίνεται σχεδόν μεταφυσική. Αντίθετα με ό,τι θα βιαζόταν να προϋποθέσει κανείς – και εδώ είναι το ενδιαφέρον – η Ελλάδα που προκύπτει δεν είναι καθόλου «εύκολη», και κυρίως εξιδανικευμένη. Πρόκειται για έναν τόπο που έχει χαθεί πολλές φορές. Που προδίδεται. Που απομακρύνεται από τον εαυτό του. Και παρ’ όλα αυτά, κάτι επιμένει. Αυτό το «κάτι» είναι που προσπαθεί να πιάσει το βιβλίο. Έτσι δεν έχουμε να κάνουμε με μια εθνική αφήγηση, ούτε και ένα πολιτισμικό επιχείρημα. Περισσότερο μοιάζει με προσπάθεια να διασωθεί ένας τρόπος σχέσης με τον κόσμο: η οικειότητα, η κοινότητα, η ζεστασιά της καθημερινής ζωής, η αίσθηση ότι τα πράγματα έχουν ακόμη βάρος.

Υπάρχουν στιγμές που το κείμενο πυκνώνει και αποκτά δύναμη, μικρές φράσεις που μένουν, σκέψεις που επιμένουν. Υπάρχουν και άλλες που απλώνονται περισσότερο απ’ όσο χρειάζεται επαναφέροντας το ίδιο μοτίβο με μικρές παραλλαγές. Αυτό όμως συνδέεται με τον τρόπο γραφής του Κιουρτσάκη: γράφει σαν να δοκιμάζει κάθε φορά την ίδια ιδέα μέχρι να την εξαντλήσει.

Αν προσπαθήσει κανείς να κατατάξει αυτό το βιβλίο, κινδυνεύει να το αδικήσει. Δεν πρόκειται για καθαρό δοκίμιο, ούτε για αφήγηση. Είναι ένα είδος προσωπικού στοχασμού που ζητά από τον αναγνώστη να μπει μέσα του, όχι να το κρίνει απ’ έξω. Προσφέρει έναν τρόπο να σταθείς απέναντι σε ερωτήματα που συνήθως αποφεύγονται: τι κρατάει έναν άνθρωπο δεμένο με έναν τόπο, τι σημαίνει να συνεχίζεις μια παράδοση χωρίς να την αντιγράφεις, τι απομένει όταν όλα μοιάζουν να διαλύονται… Το βιβλίο σε προκαλεί να αναρωτηθείς αν αναγνωρίζεις κάτι από αυτά μέσα σου.

Και αν συμβεί αυτό, τότε έχει πετύχει κάτι που λίγα βιβλία καταφέρνουν.

Διαβάστε επίσης:

Βιβλίο: Μια περιπέτεια στο πολιορκημένο Μεσολόγγι

Βιβλίο: Η σιωπή που τραυματίζει

Βιβλίο: Η μνήμη, δεύτερη όραση

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.