Σε μια κοινωνία που έχει χάσει την ελπίδα της -που μετρά καθημερινά το κόστος ζωής, την ενεργειακή ανασφάλεια και την αβεβαιότητα για το αύριο- τα πολιτικά μανιφέστα δεν κρίνονται από τις προθέσεις τους, αλλά από την ικανότητά τους να απαντούν στο πιο απλό ερώτημα: τι αλλάζει στην πράξη;

Το νέο «Μανιφέστο για τη Συμπαράταξη» που φέρει την πολιτική σφραγίδα του Αλέξη Τσίπρα, επιχειρεί να ανασυνθέσει τον προοδευτικό χώρο. Να ενώσει τη σοσιαλδημοκρατία, τη ριζοσπαστική αριστερά και την πολιτική οικολογία σε ένα νέο πολιτικό σχήμα. Θεωρητικά, πρόκειται για μια αναγκαία απάντηση στον κατακερματισμό που αποδυνάμωσε κάθε εναλλακτική πρόταση εξουσίας τα τελευταία χρόνια.

Όμως η κοινωνία του σήμερα δεν ξεκινά από το μηδέν.

Έχει μνήμη.

Έχει εμπειρία.

Και, κυρίως, έχει κουραστεί να εμπιστεύεται.

Πράγματι, το πολιτικό σύστημα εξακολουθεί να μην έχει πειστικές εναλλακτικές. Αλλά αυτό από μόνο του δεν αρκεί πλέον.

Το «αν όχι ο Αλέξης» δεν είναι πια επιχείρημα.

Είναι αφετηρία ευθύνης.

Αν, λοιπόν, η απάντηση παραμένει «ο Αλέξης», τότε η επόμενη φράση πρέπει να είναι ξεκάθαρη:

Με ποιο σχέδιο;

Με ποιες εγγυήσεις;

Με ποια διαφορετική οργανωτική και δομική προσέγγιση από το παρελθόν;

Με ποιο διαφορετικό, πριν τον κατακερματισμό, στελεχικό δυναμικό;

Γιατί το ζητούμενο δεν είναι πλέον ποιος εκφράζει καλύτερα έναν πολιτικό  χώρο, αλλά  πώς μπορεί αυτός να καταστεί λειτουργικός και αποτελεσματικός.

Η εμπειρία της διακυβέρνησης έχει ήδη δείξει ότι η πολιτική βούληση -αναγκαία προϋπόθεση μεν- από μόνη της δεν αρκεί. Χρειάζεται δομή, επάρκεια, συνοχή. Χρειάζεται ένα σχέδιο που να αντέχει στην πίεση της πραγματικότητας, όχι μόνο στη γοητεία της διακήρυξης.

Η κοινωνία δεν απορρίπτει την ιδέα της συμπαράταξης. Αντιθέτως, την έχει ανάγκη. Αλλά δεν την εμπιστεύεται αυτόματα.

Γιατί η «ενότητα» δεν είναι πολιτική πράξη από μόνη της. Είναι προϋπόθεση. Το αποτέλεσμα θα κριθεί αλλού:

Στη διαμόρφωση ενός πειστικού οράματος για μια Ελλάδα με πολίτες που αισθάνονται ξανά υπερήφανοι.

Στην ικανότητα διασφάλισης βιώσιμης ανάπτυξης και αξιοπρεπούς ζωής για όλους.

Στην παραγωγή σταθερών και ποιοτικών θέσεων εργασίας.

Στη μετατροπή της ενεργειακής μετάβασης σε πλεονέκτημα και όχι σε βάρος για την κοινωνία.

Όλα αυτά δηλαδή που προβάλει το «Μανιφέστο για τη Συμπαράταξη».

Εδώ, όμως, αναδύεται το βαθύτερο ερώτημα.

Γιατί αν το πρόβλημα είναι οργανωτικό, τότε η απάντηση δεν μπορεί να είναι μόνο πολιτική,  πρέπει να είναι θεσμική.

Η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης δεν θα προκύψει από νέες διακηρύξεις. Θα προκύψει μόνο αν ο νέος φορέας ενσωματώσει, στον πυρήνα της λειτουργίας του, δομές που αποτρέπουν εκ των προτέρων την αναπαραγωγή των ίδιων παθογενειών.

Αυτό σημαίνει:

Συμμετοχική λήψη αποφάσεων με πραγματική ισχύ της βάσης και δεσμευτικό χαρακτήρα.

Διαφάνεια σε πραγματικό χρόνο σε οικονομικά, αποφάσεις και διαδικασίες στελέχωσης.

Ασυμβίβαστα και αυστηρά φίλτρα για την ανάληψη θέσεων ευθύνης, ώστε να αποτρέπεται η διείσδυση ιδιοτελών συμφερόντων.

Ανεξάρτητους εσωτερικούς μηχανισμούς ελέγχου με ουσιαστικές αρμοδιότητες και δυνατότητα κυρώσεων.

Περιοδική ανανέωση και διεύρυνση της συμμετοχής, ακόμη και με εργαλεία κλήρωσης, ώστε να αποδυναμώνονται οι κλειστοί μηχανισμοί.

Θεσμοθετημένη προστασία της μειοψηφίας χωρίς να παραλύει η λειτουργία.

Συνεχή αξιολόγηση προσώπων και πολιτικών με μετρήσιμα κριτήρια.

Αυτά δεν είναι τεχνικές λεπτομέρειες.

Είναι η ίδια η αρχιτεκτονική της εμπιστοσύνης.

Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η κρίσιμη τομή:

Δεν αρκεί να αλλάξουμε τον τρόπο λειτουργίας ενός πολιτικού φορέα.

Χρειάζεται να επαναπροσδιορίσουμε τη φύση του.

Γιατί η κρίση δεν αφορά μόνο την πολιτική εκπροσώπηση. Αφορά τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο παράγεται η πολιτική.

Μπορεί, λοιπόν, ένα πολιτικό σύστημα να αποκαταστήσει τη δημοκρατία στη χώρα, αν δεν την εφαρμόζει πλήρως στο εσωτερικό του;

Η απάντηση είναι σαφής.

Η αναγκαία ολοκλήρωση της δημοκρατίας στη λειτουργία της χώρας μπορεί να επιτευχθεί μόνο εάν εφαρμοστεί καθολικά -πρώτα και κύρια- στην οργανωτική δομή του ίδιου του πολιτικού φορέα που ζητά την εμπιστοσύνη των πολιτών.

Αυτό σημαίνει μια βαθιά μετατόπιση:

Από το κόμμα-μηχανισμό στον πολιτικό φορέα-πλατφόρμα.

Από την αντιπροσώπευση χωρίς έλεγχο, στη συμμετοχή με ευθύνη.

Από την ανάθεση, στη συνδιαμόρφωση.

Σε ένα τέτοιο μοντέλο, οι παραπάνω δομές δεν είναι απλώς εργαλεία βελτίωσης.

Είναι τα θεμέλια ενός νέου πολιτικού οικοσυστήματος.

Ένα σύστημα όπου η εξουσία δεν συγκεντρώνεται, αλλά κατανέμεται θεσμικά.

Όπου οι πολίτες δεν συμμετέχουν περιστασιακά, αλλά διαρκώς.

Όπου η διαφάνεια δεν είναι επιλογή, αλλά δομική αρχή λειτουργίας.

Και μόνο έτσι μπορεί να σπάσει ο κύκλος του κατακερματισμού.

Γιατί ο κατακερματισμός δεν είναι μόνο αποτέλεσμα διαφορών. Είναι αποτέλεσμα δομών που ευνοούν τη διάσπαση, την προσωποκεντρική εξουσία και τον ανταγωνισμό μηχανισμών.

Αν αυτές οι δομές παραμείνουν, θα αναπαραχθούν τα ίδια φαινόμενα — ανεξαρτήτως προθέσεων.

Αν, όμως, αντικατασταθούν, τότε η ενότητα μπορεί να αποκτήσει πραγματικό περιεχόμενο.

Και τότε -μόνο τότε- μπορεί να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη.

Ο νέος που σκέφτεται να φύγει από τη χώρα δεν περιμένει ιδεολογικές απαντήσεις. Περιμένει λόγους για να μείνει.

Ο εργαζόμενος δεν αναζητά αφηγήματα. Αναζητά αξιοπρεπή απασχόληση και αμοιβή.

Η κοινωνία δεν ζητά άλλη μια ευκαιρία. Ζητά αποτέλεσμα.

Και εδώ επιστρέφουμε στην αρχή.

Το μανιφέστο είναι νέο.

Η αγωνία, όμως, παραμένει παλιά.

Η διαφορά αυτή τη φορά είναι ότι η κοινωνία δεν περιμένει πια να πειστεί από τα λόγια.

Περιμένει να πειστεί από τον τρόπο.

Από το πώς λαμβάνονται οι αποφάσεις.

Από το ποιοι τις λαμβάνουν.

Από το αν μπορεί ο ίδιος να συμμετέχει – και να ελέγχει.

Γιατί η εμπιστοσύνη δεν είναι πολιτικό επιχείρημα.

Είναι θεσμικό αποτέλεσμα.

Και αν η δημοκρατία δεν οικοδομηθεί πρώτα μέσα στον ίδιο τον φορέα που τη διεκδικεί, δεν πρόκειται να πείσει ότι μπορεί να την αποκαταστήσει στη χώρα.

Γι’ αυτό και το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι η ενότητα ως εικόνα.

Είναι η δημοκρατία ως λειτουργία.

* Ο Βασίλης Τσολακίδης είναι βιοαρχιτέκτονας, σύμβουλος στρατηγικού σχεδιασμού για την ενέργεια, το περιβάλλον και το κλίμα

Διαβάστε επίσης:

Η Δημοκρατία σε αναστολή

Νόμος-πλήγμα στο περιβάλλον και τις περιοχές Natura

Τι θα κρίνει τον έλεγχο του Μητσοτάκη στις πολιτικές εξελίξεις

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.