«Η αποτυχία δεν καθορίζει τη ζωή σου, ο τρόπος που την ερμηνεύεις την καθορίζει» – Η Αρετή Μαστροδούκα μιλά στο topontiki.gr για την ψυχική ανθεκτικότητα

Σε μια εποχή που χαρακτηρίζεται από αβεβαιότητα, συνεχείς αλλαγές και αυξημένες απαιτήσεις, η ψυχική ανθεκτικότητα αναδεικνύεται σε ένα από τα σημαντικότερα εφόδια για την αντιμετώπιση των προκλήσεων της σύγχρονης ζωής.

Πίεση, φόβοι, δυσκολίες, ανατροπές είναι καταστάσεις που ο καθένας από εμάς καλείται να διαχειριστεί στην καθημερινότητά του. Τι σημαίνει, ωστόσο, για κάποιον να είναι ψυχικά ανθεκτικός;

Να είναι πάντα δυνατός; Να μη λυγίζει; Ή μήπως είναι η ικανότητα να προσαρμόζεται ακόμα και όταν οι συνθήκες δεν είναι οι ιδανικές;

Η κα Αρετή Μαστροδούκα, παγκόσμια πρωταθλήτρια πυγμαχίας & kick-boxing, Resilience & Performance Coach και συγγραφέας του βιβλίου «Αντέχεις; Μάθε πώς να χτίζεις Ψυχική Ψνθεκτικότητα», απαντά στο topontiki.gr., μεταφέροντας την εμπειρία που η ίδια αποκόμισε τόσο από τον πρωταθλητισμό όσο και από την προσωπική της διαδρομή.

«Η πραγματική δύναμη δεν είναι να μην πέφτεις, αλλά να σηκώνεσαι κάθε φορά που πέφτεις» εξηγεί, επισημαίνοντας ότι θάρρος δεν σημαίνει ότι δεν νιώθω φόβο, αλλά ότι δρω, προσπαθώ, τολμώ, παρά τον φόβο!

«Αντέχεις;» ρωτά μέσα από τον τίτλο του βιβλίου της, προσκαλώντας τον αναγνώστη να ανακαλύψει ότι μπορεί να αντέξει και να πετύχει πολλά περισσότερα από όσα, ίσως, ο ίδιος πιστεύει.

Τι είναι ψυχική ανθεκτικότητα; Το να είσαι δυνατός; Το να τα καταφέρνεις πάντα; Ή να προσαρμόζεσαι σε δύσκολες καταστάσεις και συνθήκες;

Η ψυχική ανθεκτικότητα δεν είναι να είσαι πάντα δυνατός, ούτε να τα καταφέρνεις πάντα. Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι ψυχικά ανθεκτικός είναι αυτός που δεν λυγίζει, δεν φοβάται, δεν απογοητεύεται και δεν πέφτει ποτέ. Η πραγματικότητα όμως είναι πολύ διαφορετική. Η ψυχική ανθεκτικότητα δεν σημαίνει απουσία δυσκολιών ή συναισθημάτων. Σημαίνει να μπορείς να συνεχίζεις να προχωράς παρόλο που υπάρχουν. Για μένα, ψυχική ανθεκτικότητα είναι η ικανότητα να προσαρμόζεσαι, να ανακάμπτεις και να εξελίσσεσαι μέσα από τις αντιξοότητες. Είναι η δυνατότητα να δέχεσαι ότι η ζωή δεν θα ακολουθεί πάντα το σχέδιό σου και παρ’ όλα αυτά να βρίσκεις τον τρόπο να συνεχίζεις. Ως αθλήτρια έχω γνωρίσει νίκες, ήττες, τραυματισμούς, απογοητεύσεις και στιγμές που αμφισβήτησα ακόμη και τον ίδιο μου τον εαυτό. Εκεί κατάλαβα ότι η πραγματική δύναμη δεν βρίσκεται στο να μην πέφτεις. Βρίσκεται στο να σηκώνεσαι κάθε φορά που πέφτεις με περισσότερη γνώση και μεγαλύτερη επίγνωση. Η ψυχική ανθεκτικότητα δεν είναι χαρακτηριστικό που έχουν λίγοι εκλεκτοί. Είναι μια δεξιότητα που καλλιεργείται. Χτίζεται μέσα από τις επιλογές που κάνουμε καθημερινά, από τον τρόπο που διαχειριζόμαστε τις δυσκολίες, από την ικανότητά μας να παραμένουμε προσηλωμένοι στις αξίες και στους στόχους μας ακόμη και όταν οι συνθήκες δεν είναι ιδανικές. Αν έπρεπε να τη συνοψίσω σε μία φράση, θα έλεγα ότι ψυχική ανθεκτικότητα είναι η ικανότητα να μην αφήνεις τις δυσκολίες να καθορίζουν ποιος είσαι, αλλά να τις χρησιμοποιείς για να γίνεις αυτός που μπορείς να γίνεις.

Τι σημαίνει, αλήθεια, είμαι δυνατός; Είναι δύναμη να ζητάω βοήθεια;

Για πολλά χρόνια πίστευα ότι δυνατός είναι αυτός που αντέχει μόνος του. Σήμερα πιστεύω ακριβώς το αντίθετο. Η κοινωνία μάς έχει μάθει να συνδέουμε τη δύναμη με την αυτάρκεια, με το να μην δείχνουμε αδυναμία, με το να μην κλαίμε, να μην φοβόμαστε και να μην ζητάμε βοήθεια. Όμως, αυτό συχνά δεν είναι δύναμη. Είναι άμυνα. Η πραγματική δύναμη δεν είναι να μην έχεις ανάγκη κανέναν. Είναι να έχεις το θάρρος να αναγνωρίζεις την πραγματικότητα όπως είναι. Και αν η πραγματικότητα είναι ότι δυσκολεύεσαι, ότι έχεις κουραστεί ή ότι δεν μπορείς να προχωρήσεις μόνος σου, τότε το να ζητήσεις βοήθεια αποτελεί πράξη γενναιότητας και όχι αδυναμίας. Το έχω βιώσει και προσωπικά. Παρά τις διακρίσεις μου στον αθλητισμό, υπήρξαν περίοδοι στη ζωή μου που βρέθηκα αντιμέτωπη με δυσκολίες που δεν μπορούσα να διαχειριστώ μόνη μου. Εκεί κατάλαβα ότι το να ζητάς στήριξη δεν μειώνει την αξία σου. Αντίθετα, δείχνει ότι είσαι αρκετά ώριμος ώστε να επενδύσεις στην εξέλιξή σου. Στον αθλητισμό κανένας πρωταθλητής δεν φτάνει στην κορυφή μόνος του. Υπάρχουν προπονητές, συνεργάτες, άνθρωποι που τον καθοδηγούν και τον υποστηρίζουν. Το ίδιο ισχύει και στη ζωή. Η δύναμη δεν βρίσκεται στο να κουβαλάς τα πάντα μόνος σου. Βρίσκεται στο να ξέρεις πότε πρέπει να συνεχίσεις μόνος και πότε πρέπει να απλώσεις το χέρι σου. Για μένα, λοιπόν, δυνατός δεν είναι ο άνθρωπος που δεν λυγίζει ποτέ. Δυνατός είναι αυτός που έχει το θάρρος να κοιτάξει τον εαυτό του με ειλικρίνεια, να αποδεχτεί όσα νιώθει και να κάνει ό,τι χρειάζεται για να προχωρήσει μπροστά. Και ναι, πολλές φορές η μεγαλύτερη απόδειξη δύναμης είναι να πεις: “Χρειάζομαι βοήθεια”. Εκείνη τη στιγμή δεν παραιτείσαι. Εκείνη τη στιγμή επιλέγεις να συνεχίσεις.

Η ψυχική ανθεκτικότητα είναι έμφυτο ταλέντο ή είναι δεξιότητα που χτίζεται;

Η ψυχική ανθεκτικότητα δεν είναι έμφυτο ταλέντο. Είναι δεξιότητα που καλλιεργείται. Κάποιοι άνθρωποι μπορεί να έχουν μεγαλώσει σε περιβάλλοντα που τους βοήθησαν να αναπτύξουν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα, όμως κανείς δεν γεννιέται ψυχικά ανθεκτικός. Όπως γυμνάζουμε το σώμα μας, έτσι μπορούμε να εκπαιδεύσουμε και τον τρόπο που σκεφτόμαστε, αντιδρούμε και διαχειριζόμαστε τις δυσκολίες. Η ανθεκτικότητα χτίζεται μέσα από τις εμπειρίες, τις προκλήσεις, τις αποτυχίες και τις επιλογές μας. Κάθε φορά που αντιμετωπίζουμε μια δυσκολία αντί να την αποφεύγουμε, ενισχύουμε αυτή τη δεξιότητα. Το σημαντικό είναι να καταλάβουμε ότι δεν χρειάζεται να γεννηθείς «δυνατός» για να γίνεις δυνατός. Η ψυχική ανθεκτικότητα δεν είναι προνόμιο των λίγων. Είναι μια ικανότητα που μπορεί να αναπτύξει κάθε άνθρωπος, αρκεί να είναι πρόθυμος να δουλέψει με τον εαυτό του.

Μιλήσαμε για την προσαρμογή. Ποια είναι, ωστόσο, η λεπτή γραμμή που διαχωρίζει την προσαρμογή από τον συμβιβασμό και ενδεχομένως, την καταπίεση των αναγκών μας;

Η προσαρμογή είναι δύναμη. Ο συμβιβασμός με τον εαυτό μας όχι. Προσαρμόζομαι σημαίνει ότι αλλάζω τον τρόπο που λειτουργώ για να αντιμετωπίσω μια νέα πραγματικότητα, χωρίς να χάνω τις αξίες, την αξιοπρέπεια και την ταυτότητά μου. Συμβιβάζομαι όταν αρχίζω να εγκαταλείπω αυτά που είναι σημαντικά για μένα μόνο και μόνο για να γίνω αποδεκτός ή για να αποφύγω μια δυσκολία. Η λεπτή γραμμή βρίσκεται στο εξής ερώτημα: «Αυτό που κάνω με βοηθά να εξελιχθώ ή με αναγκάζει να προδώσω τον εαυτό μου;» Η ψυχική ανθεκτικότητα δεν μας καλεί να αντέχουμε τα πάντα. Μας καλεί να διακρίνουμε πότε χρειάζεται να προσαρμοστούμε και πότε χρειάζεται να βάλουμε όρια. Πολλές φορές, η πραγματική δύναμη δεν είναι να λες πάντα «ναι», αλλά να γνωρίζεις πότε πρέπει να πεις «ως εδώ».

Λέτε στο βιβλίο σας δεν μπορούμε να αλλάξουμε τη συνθήκη αλλά μπορούμε να καθορίσουμε τον τρόπο με τον οποίο αντιδρούμε σε αυτή. Ποιο είναι το κυριότερο στοιχείο που πρέπει να έχουμε, ώστε να ανταπεξέλθουμε στην οποία δυσκολία; Ποιο το πιο μεγάλο εμπόδιο;

Το σημαντικότερο στοιχείο είναι η αποδοχή της πραγματικότητας. Όσο πολεμάμε αυτό που ήδη συμβαίνει, ξοδεύουμε ενέργεια χωρίς να προχωράμε. Η αποδοχή δεν σημαίνει παραίτηση. Σημαίνει ότι βλέπω καθαρά τη συνθήκη και αναλαμβάνω την ευθύνη για την επόμενη κίνησή μου. Το μεγαλύτερο εμπόδιο, από την άλλη πλευρά, είναι συχνά ο ίδιος μας ο εαυτός. Οι φόβοι μας, οι δικαιολογίες μας, η άρνηση να δεχτούμε ότι τα πράγματα δεν είναι όπως θα θέλαμε. Πολλές φορές δεν μας σταματά η δυσκολία. Μας σταματά η αντίσταση απέναντι στη δυσκολία. Γι’ αυτό πιστεύω ότι η ψυχική ανθεκτικότητα ξεκινά όταν σταματάμε να αναρωτιόμαστε «γιατί συνέβη σε μένα;» και αρχίζουμε να ρωτάμε «τι μπορώ να κάνω από εδώ και πέρα;». Εκεί ξεκινά η πραγματική δύναμη.

Πώς αποκτά κανείς ψυχική ανθεκτικότητα; Στο βιβλίο σας περιγράφετε 6 δομικά στοιχεία έτσι ώστε ο καθένας να δώσει τον καλύτερό του εαυτό. Ποια είναι αυτά επιγραμματικά;

Η ψυχική ανθεκτικότητα δεν αποκτάται από τη μία μέρα στην άλλη. Χτίζεται μέσα από μικρές, καθημερινές επιλογές και μέσα από την εκπαίδευση του τρόπου που σκεφτόμαστε και δρούμε.Στο βιβλίο μου περιγράφω έξι βασικά δομικά στοιχεία που θεωρώ ότι αποτελούν τα θεμέλια της ψυχικής ανθεκτικότητας:

• Focus (Εστίαση): η ικανότητα να παραμένεις συγκεντρωμένος σε αυτό που έχει πραγματικά σημασία.

• Motivation (Κίνητρο): να γνωρίζεις το «γιατί» σου, αυτό που σε κάνει να συνεχίζεις όταν τα πράγματα δυσκολεύουν.

• Determination (Αποφασιστικότητα): η επιλογή να προχωράς ακόμη και όταν δεν έχεις διάθεση ή όταν οι συνθήκες δεν είναι ιδανικές.

• Emotional Control (Συναισθηματικός Έλεγχος): να διαχειρίζεσαι τα συναισθήματά σου χωρίς να γίνεσαι δέσμιός τους.

• Confidence (Αυτοπεποίθηση): η εμπιστοσύνη στις δυνατότητές σου, η οποία χτίζεται μέσα από πράξεις και εμπειρίες.

• Resilience (Ανθεκτικότητα): η ικανότητα να ανακάμπτεις μετά από δυσκολίες, αποτυχίες και ανατροπές.

Όταν αυτά τα έξι στοιχεία λειτουργούν μαζί, ο άνθρωπος δεν γίνεται απλώς πιο ανθεκτικός. Γίνεται πιο ικανός να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της ζωής και να δίνει τον καλύτερό του εαυτό.

Είναι σήμερα η ψυχική ανθεκτικότητα πιο αναγκαία από ποτέ; Ζούμε σε μια εποχή μεγαλύτερης ψυχικής πίεσης ή απλά μιλάμε περισσότερο γι’ αυτή; 

Πιστεύω ότι ισχύουν και τα δύο. Από τη μία πλευρά, ζούμε σε μια εποχή με πρωτοφανή ταχύτητα, υπερπληροφόρηση και συνεχείς απαιτήσεις. Οι άνθρωποι καλούνται να διαχειριστούν περισσότερες αλλαγές, περισσότερη αβεβαιότητα και μεγαλύτερη πίεση από ποτέ. Από την άλλη, ευτυχώς σήμερα μιλάμε πιο ανοιχτά για την ψυχική μας κατάσταση και αυτό είναι ένα πολύ θετικό βήμα. Το πρόβλημα δεν είναι ότι οι δυσκολίες αυξήθηκαν. Δυσκολίες υπήρχαν πάντα. Αυτό που έχει αλλάξει είναι ότι πλέον καλούμαστε να τις αντιμετωπίσουμε σε έναν κόσμο που αλλάζει διαρκώς και συχνά μας αφήνει ελάχιστο χρόνο να προσαρμοστούμε. Γι’ αυτό θεωρώ ότι η ψυχική ανθεκτικότητα δεν είναι πολυτέλεια ούτε αφορά μόνο όσους περνούν κρίσεις. Είναι μια βασική δεξιότητα ζωής. Όπως φροντίζουμε το σώμα μας για να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της καθημερινότητας, έτσι χρειάζεται να εκπαιδεύουμε και το μυαλό μας για να διαχειρίζεται την πίεση, τις αλλαγές και τις προκλήσεις που αναπόφευκτα θα συναντήσουμε.

Τι σας έμαθε η πυγμαχία για την ψυχική ανθεκτικότητα; Νιώσατε φόβο στο ρινγκ; Πώς τον διαχειριστήκατε;

Η πυγμαχία μού έμαθε ότι το θάρρος δεν είναι η απουσία φόβου. Είναι η απόφαση να δράσεις παρά τον φόβο. Ναι, φυσικά και έχω νιώσει φόβο στο ρινγκ. Όποιος λέει ότι δεν φοβήθηκε ποτέ, πιθανότατα δεν έχει καταλάβει το μέγεθος αυτού που κάνει. Ο φόβος είναι μια φυσιολογική ανθρώπινη αντίδραση όταν διακυβεύεται κάτι σημαντικό. Αυτό που έμαθα μέσα από την πυγμαχία είναι ότι δεν χρειάζεται να εξαφανίσεις τον φόβο για να αποδώσεις. Χρειάζεται να μάθεις να λειτουργείς μαζί του. Να μην τον αφήνεις να παίρνει τις αποφάσεις για εσένα. Κάθε φορά που ανέβαινα στο ρινγκ, δεν προσπαθούσα να διώξω τον φόβο. Εμπιστευόμουν την προετοιμασία μου, την πειθαρχία μου και τις ώρες δουλειάς που είχα επενδύσει. Ήταν από τις φορές που κατάλαβα ότι η ψυχική ανθεκτικότητα δεν χτίζεται όταν όλα πάνε καλά. Χτίζεται όταν επιλέγεις να προχωρήσεις, ακόμη και όταν μέσα σου υπάρχει αμφιβολία ή φόβος.

Είπαμε για την επιτυχία. Τι συμβαίνει, όμως, με την αποτυχία; Πόσο ρόλο παίζει ο τρόπος που ο καθένας αντιδρά σε αυτή; Πώς μπορούμε να μην εγκλωβιστούμε στον φόβο ή την απογοήτευση;

Η αποτυχία από μόνη της δεν καθορίζει τη ζωή μας. Την καθορίζει ο τρόπος που την ερμηνεύουμε και ο τρόπος που αντιδρούμε σε αυτή. Έχω γνωρίσει ανθρώπους που μια αποτυχία τούς σταμάτησε και άλλους που η ίδια αποτυχία έγινε η αφετηρία της μεγαλύτερης εξέλιξής τους. Η διαφορά δεν ήταν το γεγονός. Ήταν η στάση τους απέναντι σε αυτό. Όταν αποτυγχάνουμε, είναι φυσιολογικό να νιώσουμε απογοήτευση, θυμό ή αμφιβολία. Το πρόβλημα ξεκινά όταν μετατρέπουμε ένα αποτέλεσμα σε ταυτότητα και λέμε «απέτυχα, άρα είμαι αποτυχημένος». Εκεί εγκλωβιζόμαστε. Για να μη μείνουμε παγιδευμένοι στον φόβο ή την απογοήτευση, χρειάζεται να δούμε την αποτυχία ως πληροφορία και όχι ως τελική ετυμηγορία. Να αναρωτηθούμε: «Τι μπορώ να μάθω από αυτό; Τι θα κάνω διαφορετικά την επόμενη φορά;» Η ψυχική ανθεκτικότητα για μένα δεν είναι να μην αποτυγχάνεις. Είναι να μην επιτρέπεις σε μια αποτυχία να αποφασίζει μέχρι πού μπορείς να φτάσεις.

Εσείς, μάθατε περισσότερο από τις νίκες ή τις ήττες; Από την επιτυχία ή την αποτυχία;

Οι νίκες μου έδωσαν αυτοπεποίθηση. Οι ήττες και οι δυσκολίες μού έδωσαν επίγνωση. Και η επίγνωση είναι αυτή που με εξέλιξε περισσότερο. Η επιτυχία είναι όμορφη γιατί επιβεβαιώνει ότι κάτι κάνεις σωστά. Όμως συνήθως οι μεγαλύτερες αλλαγές δεν έρχονται όταν κερδίζεις. Έρχονται όταν αναγκάζεσαι να κοιτάξεις κατάματα τις αδυναμίες σου, να αναθεωρήσεις, να προσαρμοστείς και να ξαναπροσπαθήσεις. Στη δική μου πορεία, τόσο στον αθλητισμό όσο και στη ζωή, έμαθα πολύ περισσότερα από τις δύσκολες στιγμές. Όχι γιατί ήταν ευχάριστες, αλλά γιατί με ανάγκασαν να εξελιχθώ. Γι’ αυτό πιστεύω ότι η επιτυχία δείχνει τι μπορείς να πετύχεις, ενώ η αποτυχία δείχνει ποιος πραγματικά είσαι. Και πολλές φορές εκεί βρίσκονται τα πιο πολύτιμα μαθήματα.

Την εμπειρία του ρινγκ τη μεταφέρατε στη ζωή και την κάνατε βιβλίο. Τι σας ώθησε να γράψετε το «Αντέχεις; Μάθε πώς να χτίζεις Ψυχική Ανθεκτικότητα»

Το βιβλίο γεννήθηκε από μια πολύ απλή διαπίστωση: οι πιο δύσκολες μάχες που δίνουμε δεν γίνονται μέσα στο ρινγκ, αλλά μέσα μας. Στον αθλητισμό έμαθα πολλά για την πειθαρχία, τον φόβο, την πίεση, την αποτυχία και την επιστροφή μετά από δύσκολες στιγμές. Όμως με τα χρόνια κατάλαβα ότι τα ίδια ακριβώς ζητήματα αντιμετωπίζουν καθημερινά άνθρωποι που δεν έχουν φορέσει ποτέ γάντια πυγμαχίας. Ήθελα λοιπόν να μεταφέρω τα μαθήματα που πήρα από τον πρωταθλητισμό και από τη δική μου προσωπική διαδρομή σε ένα βιβλίο που να δίνει πρακτικά εργαλεία και όχι απλώς θεωρία. Το «ΑΝΤΕΧΕΙΣ;» γράφτηκε για να υπενθυμίσει ότι η ψυχική ανθεκτικότητα δεν είναι προνόμιο των πρωταθλητών. Είναι μια δεξιότητα που μπορεί να αναπτύξει κάθε άνθρωπος, αρκεί να αποφασίσει να δουλέψει με τον εαυτό του και να μη σταματήσει στην πρώτη δυσκολία.

Ποιο είναι το σημαντικότερο μήνυμα που θα θέλατε να κρατήσει ο αναγνώστης;

Θα ήθελα να κρατήσει ότι η ψυχική ανθεκτικότητα δεν είναι κάτι που είτε έχεις είτε δεν έχεις. Είναι κάτι που χτίζεις. Συχνά θαυμάζουμε ανθρώπους που θεωρούμε δυνατούς, χωρίς να βλέπουμε τις δυσκολίες, τους φόβους και τις αποτυχίες που προηγήθηκαν. Το μήνυμα του βιβλίου είναι ότι κανείς δεν γεννιέται έτοιμος για τις μεγάλες μάχες της ζωής. Διαμορφώνεται μέσα από αυτές. Αν ο αναγνώστης κλείσει το βιβλίο και πιστέψει λίγο περισσότερο στις δυνατότητές του, αν καταλάβει ότι μπορεί να εξελιχθεί ανεξάρτητα από το παρελθόν του ή τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει σήμερα, τότε θα έχω πετύχει τον σκοπό μου. Γιατί στο τέλος της ημέρας, η ερώτηση “Αντέχεις;” δεν είναι μια πρόκληση προς τον αναγνώστη. Είναι μια πρόσκληση να ανακαλύψει ότι μπορεί να αντέξει και να πετύχει πολύ περισσότερα απ’ όσα σήμερα πιστεύει.

Τελικά, τι σημαίνει «αντέχω»; Ως life coach, τι θα λέγατε σε κάποιον που σας λέει «δεν αντέχω άλλο»; 

Για μένα, αντέχω σημαίνει να παραμένω παρών απέναντι σε αυτό που ζω, χωρίς να χάνω τον εαυτό μου. Να μπορώ να αναγνωρίζω τον πόνο, τον φόβο ή την απογοήτευση χωρίς να αφήνω αυτά να καθορίζουν όλες μου τις επιλογές. Αν κάποιος μου έλεγε «δεν αντέχω άλλο», δεν θα του απαντούσα αμέσως. Θα τον ρωτούσα: «Τι είναι αυτό που προσπαθείς να αντέξεις μόνος σου;» Γιατί πολλές φορές το πρόβλημα δεν είναι ότι δεν έχουμε δύναμη. Είναι ότι προσπαθούμε να κουβαλήσουμε περισσότερα από όσα μας αναλογούν. Το να μην αντέχεις κάποιες στιγμές δεν είναι αποτυχία. Είναι ένα μήνυμα ότι κάτι χρειάζεται προσοχή, φροντίδα ή αλλαγή. Και πολλές φορές, η μεγαλύτερη πράξη ψυχικής ανθεκτικότητας δεν είναι να πιέσεις τον εαυτό σου περισσότερο, αλλά να ακούσεις τι προσπαθεί να σου πει.

Διαβάστε επίσης:

Νάρκισσοι και Κακοποίηση: Πώς να τους αναγνωρίσεις – Οι ολέθριες συνέπειες στην υγεία του θύματος (Video)

Ψυχικό Τραύμα: Μια ανοιχτή πληγή που «σαμποτάρει» το παρόν και καταδικάζει το μέλλον

Οριακή Διαταραχή Προσωπικότητας: Ζώντας στα όρια – Συμπτώματα και θεραπεία (Video)

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.