Η Κάσος του 1900 μέσα από παλιές φωτογραφίες

Μια ακούραστη επιστήμων πηγαινοέρχεται εδώ και δύο χρόνια στο νησί μου, βιντεοσκοπεί συνεντεύξεις μικρών και μεγάλων, μαζεύει φωτογραφίες, τύπωσε από πλάκες των αρχών του περασμένου αιώνα φωτογραφίες με ανθρώπους που έχτισαν οικογένειες και γενιές.

Η Μαίρη Βιγλιράκη μέσα από το πρόγραμμα του Ινστιτούτου Μεσογειακών Σπουδών και του Ιόνιου Πανεπιστήμιου σε συνεργασία με τον Δήμο Ηρωικής Νήσου Κάσου, έστησε φωτογραφική έκθεση «Η Κάσος του 1900 μέσα από τον φακό των Εμμ. Εμίρη και Μιχ. Φιλιππή», που φιλοξενείται στο Κέντρο Νεότητας Κάσου έως και τις 23 Αυγούστου.

Η έκθεση φέρνει στο φως ένα ανεκτίμητο οπτικό θησαυρό 10.000 και πλέον αδημοσίευτων φωτογραφιών, που αποτελούν αποτελούν μια «κιβωτό μνήμης» για την Κάσο του προηγούμενου αιώνα, καθώς καταγράφουν με μοναδικό τρόπο τη ναυτική κληρονομιά, την κοινωνική εξέλιξη, τους παραδοσιακούς γάμους και την αθέατη καθημερινότητα των Κασιωτώ και αποτελεί το επιστέγασμα ενός πολυεπίπεδου ερευνητικού προγράμματος υπό την επιστημονική επιμέλεια της υπ. διδάκτορος,. Μαίρης Βιγλιράκη.

Η σημασία

Η σημασία των ιστορικών φωτογραφιών από τις αρχές του 1900 για την Κάσο είναι θεμελιώδης, καθώς το αρχείο αυτό λειτουργεί ως μια «κιβωτό μνήμης» που υπερβαίνει την απλή απεικόνιση και μετατρέπεται σε ζωντανή ιστορική μαρτυρία.

Με βάση τις πηγές, τα βασικά σημεία που αναδεικνύουν τη σπουδαιότητά τους είναι:

• Οπτική Εθνογραφία της Καθημερινότητας: Οι φωτογραφίες των Εμίρη και Φιλιππή δεν είναι απλώς εικόνες· αποτελούν μια οπτική εθνογραφία που καταγράφει την αθέατη καθημερινότητα, τις κοινωνικές και ταξικές δομές του νησιού, καθώς και τις λεπτές λεπτομέρειες της εργασίας, των τελετών και των εορτασμών.
• Τεκμηρίωση της Ναυτικής Κληρονομιάς: Καταγράφουν την εποχή της ακμής της Κάσου ως ναυτιλιακού κόμβου, αποτυπώνοντας τη ναυτική εργασία και τη ζωή στο λιμάνι, σε μια περίοδο που το νησί συνδεόταν με παγκόσμια δίκτυα (Πορτ Σάιντ,Νέα Υόρκη, κ.α.).
• Συναισθηματικά «Άγκυστρα» (Emotional Anchors): Για τη διασπορά και τους απογόνους, οι φωτογραφίες αυτές λειτουργούν ως συναισθηματικά άγκυστρα, αποτελώντας συχνά το μοναδικό ίχνος προσώπων, χειρονομιών ή συγγενικών σχέσεων που είχαν λησμονηθεί.
• Εργαλείο Ανασύνθεσης της Γενεαλογίας: Μέσω της ψηφιακής επιμέλειας, οι φωτογραφίες επιτρέπουν την ταυτοποίηση προσώπων και τη διασύνδεσή τους με τα γενεαλογικά δέντρα των 21.000 εγγραφών, μετατρέποντας το στατικό αρχείο σε ένα δυναμικό δίκτυο οπτικής μνήμης.
• Διάσωση από τη Λήθη: Η σημασία τους ενισχύεται από το γεγονός ότι διασώθηκαν από ευαίσθητα υλικά (γυάλινες πλάκες, αρνητικά) που κινδύνευαν με οριστική φθορά, αποτελώντας πλέον τη βάση για έναν «ψηφιακό νόστο» της κασιώτικης κοινότητας.

   Η συνέντευξη

-Τι είναι αυτή η έκθεση; ρωτήσαμε την κυρία Βιγλιράκη.

-Δεν είναι απλώς μια παρουσίαση φωτογραφιών· είναι μια κατάθεση ψυχής και αναβίωση μία εποχής πουχάνεται 100 και πλέον χρόνια πίσω. Βλέποντας σήμερα τους Κασιώτες να δακρύζουν μπροστά στις εικόνες των προγόνων τους, νιώθω ότι ο “ψηφιακός νόστος” που οραματιστήκαμε έχει αρχίσει πλέον να γινεται πράξη. Πίσω από κάθε κάδρο που βλέπετε, κρύβεται ένας αληθινός άθλος. Για μήνες ολόκληρους, η καθημερινότητά μου ήταν η μοναχική και επίπονη διαδικασία της ψηφιοποίησης 7.000 και πλέον ευαίσθητων αρνητικών και γυάλινων πλακών των φωτογράφων Εμμ. Εμίρη και Μιχ. Φιλιππή. 

– Ήταν επίπονο έργο, σίγουρα…

-Απαιτήθηκαν πάνω από 11 ώρες εργασίας για τη βασική αρχειοθέτηση μόλις 100φωτογραφιών – ώρες γεμάτες αγωνία για τη διάσωση αυτών των εύθραυστων κειμηλίων από τη φθορά και τη λήθη. Και νιώθω την υποχρέωση να εκφράσω δημόσια την ευγνωμοσύνη μας προς την κόρη του φωτογράφου, Άννα Φιλιπππή-Μπαλασκά που διέσωσε τον ανεκτίμητο αυτό θησαυρό και μας τον εμπιστεύτηκε για την ψηφιοποίησή του. Σε αυτή τη διαδρομή, η τεχνολογία ήταν ο πολύτιμος βοηθός μου, επιτρέποντάς μου να ομαδοποιήσω χιλιάδες πρόσωπα μέσα από τον χαοτικό όγκο των 10.000 φωτογραφιών. 

-Πως νιώθατε εσείς κατά τη διάρκεια της εργασίας σας;

-Η πραγματική “μαγεία” συνέβη όταν η τεχνολογία συνάντησε τη ζωντανή μνήμη της κοινότητας. Όταν οι Κασιώτες στις συναντήσεις μας στα καραβόσπιτα, τις αυλές και τα καφενεία, άρχισαν να αναγνωρίζουν τους δικούς τους ανθρώπους, δίνοντας ξανά ονόματα και φωνή σε σιωπηλά πρόσωπα δεκαετιών. Για μένα, ως ερευνήτρια του Ινστιτούτου Μεσογειακών Σπουδών-ΙΤΕ, η μεγαλύτερη ανταμοιβή δεν είναι η τεχνική αρτιότητα του έργου, αλλά η στιγμή που ένα “κλαδί” του γενεαλογικού μας δέντρου βρίσκει το πρόσωπό του. Αυτό το αρχείο δεν ανήκει σε εμάς· ανήκει στην κοινότητα της Κάσου. Σήμερα, τους παραδίδουμε με σεβασμό ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα, θυμίζοντάς τους πως “κάθε κλαδί… είναι κι ένα ταξίδι” και πως η μνήμη, όσο κι αν διασκορπιστεί στα πέρατα του κόσμου, πάντα θα βρίσκει τον δρόμο της επιστροφής. 

-Ο κόσμος του νησιού πως υποδέχτηκε την έκθεση;                 

-Η συγκίνηση που ζήσαμε στα εγκαίνια της έκθεσης είναι μόνο η αρχή, το πρώτο ορατό αποτύπωμα ενός ταξιδιού που ξεκίνησε πριν από δύο χρόνια. Αν και οι 10.000 αδημοσίευτες φωτογραφίες αποτελούν τον “καθρέφτη” της Κάσου, πίσω από αυτές κρύβεται ένα ολόκληρο ψηφιακό οικοσύστημα που πασχίζουμε να χτίσουμε μέρα με τη μέρα.

Αυτό που παρουσιάστηκε στην κοινότητα είναι η κορυφή ενός παγόβουνου που περιλαμβάνει πάνω από 130 ώρες βιντεοσκοπημένων αφηγήσεων και ένα δίκτυο 21.000 γενεαλογικών εγγραφών. Για μένα, η ψηφιοποίηση των 7.000 και πλέον αρνητικών δεν ήταν απλώς μια μηχανική διαδικασία εκατοντάδων ωρών πάνω από το φως· ήταν μια υπόσχεση προς τους 200 και πλέον ανθρώπους που μου άνοιξαν τα σπίτια τους και την καρδιά τους από την Κάσο, τη Σύρο και την Αθήνα μέχρι την Αμερική, την Αυστραλία και την Αίγυπτο.

-Σημαντικός ο ρόλος της Τεχνολογίας αναμφισβήτητα…

– Σε αυτό το συνολικό πρόγραμμα, η Τεχνολογία δεν είναι ένας ψυχρός αλγόριθμος, αλλά το εργαλείο που επιτρέπει να “απελευθερώσουμε” τη μνήμη από τα συρτάρια και να τη μετατρέψουμε σε έναν ζωντανό αστερισμό. Η έκθεση είναι η πρό(σ)κληση προς τους Κασιώτες να γίνουν συν-επιμελητές αυτής της ιστορίας. Το τελικό όραμα παραμένει η δημιουργία του πρώτου διαδραστικού Ψηφιακού Μουσείου της Κάσου. Εκεί, κάθε φωτογραφία, κάθε γράμμα και κάθε προφορική μαρτυρία θα συνδέεται με το γενεαλογικό δέντρο κάθε οικογένειας, δημιουργώντας έναν τόπο επιστροφής για τη διασπορά μας και σύνδεσης γενεών. Σήμερα έγινε το πρώτο βήμα. Γιατί “κάθε κλαδί… είναι κι ένα ταξίδι” και το δικό μας ταξίδι για τη διάσωση της κασιώτικης κληρονομιάς μόλις τώρα βρίσκει τον λιμένα του!

Διαβάστε επίσης

Ροκ όπερα στη Θήβα από τον Δημήτρη Μαραμή

Η κατάρρευση ενός μύθου…

Η Λυσιστράτη στην Επίδαυρο…

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.