Βιομηχανία: Νέο σχέδιο ή ξαναζεσταμένες υποσχέσεις; – Τι είχε εξαγγείλει η κυβέρνηση το 2022 και πού βρισκόμαστε σήμερα

Τέσσερα χρόνια μετά την παρουσίαση της πρώτης «Εθνικής Στρατηγικής για τη Βιομηχανία», η κυβέρνηση επαναφέρει τη βιομηχανική πολιτική στο επίκεντρο, με τον Κυριάκο Μητσοτάκη να μιλά για «στρατηγική προτεραιότητα» και για ένα νέο «αναπτυξιακό άλμα».

Μόνο που η συζήτηση δεν ξεκινά σήμερα. Τον Ιούλιο του 2022 η τότε ηγεσία του υπουργείου Ανάπτυξης, υπό τον Άδωνι Γεωργιάδη, είχε παρουσιάσει ένα ιδιαίτερα φιλόδοξο σχέδιο: 43 συγκεκριμένες παρεμβάσεις, προϋπολογισμού 2,1 δισ. ευρώ και μετρήσιμους στόχους με ορίζοντα το 2027 και το 2030.

Μάλιστα, τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους το υπουργείο Ανάπτυξης χαρακτήριζε την Εθνική Στρατηγική «το βασικό εργαλείο βιομηχανικής πολιτικής της χώρας για την επόμενη δεκαετία».

Γι’ αυτό και η νέα κυβερνητική εξαγγελία γεννά ένα εύλογο ερώτημα: πρόκειται πράγματι για νέα βιομηχανική πολιτική ή για επανεκκίνηση στόχων που είχαν ήδη τεθεί και δεν έχουν ακόμη επιτευχθεί;

Το πραγματικό ερώτημα επομένως δεν είναι μόνο γιατί χρειάζεται ένα νέο σύστημα παρακολούθησης. Και φυσικά, τι απέγινε το προηγούμενο.

Η κυβέρνηση έκανε μία εσκεμμένη «παράκαμψη»: Πριν παρουσιαστεί η επόμενη φάση της βιομηχανικής πολιτικής, δεν δόθηκε στη δημοσιότητα ένας απλός πίνακας 43 γραμμών: Τι υποσχεθήκαμε – πότε έπρεπε να γίνει – τι ολοκληρώθηκε – πόσα χρήματα δαπανήθηκαν – ποιο αποτέλεσμα πέτυχε κάθε δράση.

Για μια στρατηγική 2,1 δισ. ευρώ, που σύμφωνα με τον σχεδιασμό θα κινητοποιούσε συνολικά 4,5 δισ. ευρώ επενδύσεων και θα άλλαζε το παραγωγικό μοντέλο της χώρας, αυτός ο απολογισμός δεν αποτελεί λεπτομέρεια, αλλά τον βασικό όρο για να μπορεί να αξιολογηθεί εάν η «νέα βιομηχανική πολιτική» του 2026 είναι η συνέχεια μιας στρατηγικής που πέτυχε ή η επανεκκίνηση μιας στρατηγικής που έμεινε στη μέση.

Τι ακριβώς υποσχόταν η κυβέρνηση το 2022

Οι στόχοι που είχαν ανακοινωθεί τότε δεν ήταν αόριστοι. Η κυβέρνηση δεσμευόταν ότι η συμμετοχή της βιομηχανίας στο ΑΕΠ θα αυξανόταν από 10,7% σε έως 13% το 2027 και 15% το 2030. Παράλληλα, οι εξαγωγές βιομηχανικών προϊόντων θα έπρεπε να φτάσουν στο 15% του ΑΕΠ μέσα σε πέντε χρόνια, από 9,2%, ενώ η συμμετοχή της βιομηχανίας στην απασχόληση θα ανέβαινε από 8,2% στο 12% έως το 2027.

Ο ίδιος ο Άδωνις Γεωργιάδης υπογράμμιζε μάλιστα τότε ότι δεν επρόκειτο για ένα ακόμη «κείμενο διακηρύξεων», αλλά για σχέδιο με «ουσιαστικές, εφαρμόσιμες δράσεις και μεταρρυθμίσεις». Η Εθνική Στρατηγική οργανωνόταν γύρω από επτά άξονες: ανταγωνιστικότητα, καινοτομία, ψηφιακό μετασχηματισμό, πράσινο μετασχηματισμό, ανθρώπινο δυναμικό και δεξιότητες, επιχειρηματικό περιβάλλον και ανθεκτικότητα της βιομηχανίας. Και εδώ εμφανίζεται η πρώτη εντυπωσιακή ομοιότητα με το 2026.

Από τους επτά άξονες του 2022 στις επτά προτεραιότητες του 2026

Στη συνεδρίαση της Κυβερνητικής Επιτροπής Βιομηχανίας στις 6 Αυγούστου, η κυβέρνηση παρουσίασε και πάλι ένα πλαίσιο προτεραιοτήτων που περιλαμβάνει επενδύσεις, φθηνότερη ενέργεια, απλούστευση διαδικασιών, χωροταξικό σχεδιασμό, Επιχειρηματικά Πάρκα, χρηματοδοτικά εργαλεία, τεχνολογία και δεξιότητες.

Δεν πρόκειται βέβαια για φωτοτυπία του σχεδίου του 2022. Οι συνθήκες έχουν αλλάξει και υπάρχουν νέες παράμετροι, όπως η ευρωπαϊκή πολιτική ανταγωνιστικότητας, οι ημιαγωγοί, η τεχνητή νοημοσύνη και οι νέες γεωπολιτικές συνθήκες. Ωστόσο, ο βασικός πυρήνας των προβλημάτων που καλείται να αντιμετωπίσει το νέο σχέδιο είναι εντυπωσιακά όμοιος με εκείνον του 2022: ενεργειακό κόστος, επενδύσεις, γραφειοκρατία, χωροταξία, τεχνολογική αναβάθμιση, εξωστρέφεια και ειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό.

Και αυτό καθιστά αναγκαίο έναν απολογισμό της προηγούμενης στρατηγικής.

Η απόσταση από τον στόχο

Υπάρχουν αναμφισβήτητα θετικές εξελίξεις. Η μεταποίηση έχει ανακτήσει μέρος του χαμένου εδάφους των προηγούμενων δεκαετιών. Σύμφωνα με στοιχεία που έχει επεξεργαστεί ο ΣΕΒ, η συμμετοχή της μεταποίησης είχε φτάσει το 2022 στο 10,3% του ΑΕΠ σε σταθερές τιμές, έναντι 8,9% το 2010. Παρέμενε, όμως, μόλις στην 20ή θέση της ΕΕ ως προς το συγκεκριμένο μέγεθος.

Άλλες μετρήσεις, με διαφορετική μεθοδολογία, τοποθετούσαν την Ακαθάριστη Προστιθέμενη Αξία της μεταποίησης στα 19,9 δισ. ευρώ το 2023, υψηλό δεκαετίας, αλλά τη συμμετοχή της στο ονομαστικό ΑΕΠ στο 8,7%.

Άρα χρειάζεται προσοχή στις συγκρίσεις: δεν είναι όλα τα ποσοστά που εμφανίζονται στον δημόσιο διάλογο υπολογισμένα με τον ίδιο τρόπο.

Το ασφαλές συμπέρασμα, πάντως, είναι ένα: η μεγάλη αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου που θα έφερνε τη βιομηχανία στο 13% έως το 2027 δεν έχει ακόμη αποτυπωθεί με τρόπο που να καθιστά τον στόχο εξασφαλισμένο.

Και βρισκόμαστε πλέον μόλις έναν χρόνο πριν από την προθεσμία.

Επενδύσεις: Πώς έχει η εικόνα

Είναι μάλλον γεγονός ότι η τετραετία 2022-2026 δεν ήταν περίοδος ακινησίας, και η κυβέρνηση έχει σοβαρό επιχείρημα στο μέτωπο των επενδύσεων. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν τώρα, έχουν κινητοποιηθεί παραγωγικές επενδύσεις άνω των 3,7 δισ. ευρώ μέσω Αναπτυξιακού Νόμου, Ταμείου Ανάκαμψης, Στρατηγικών Επενδύσεων και του προγράμματος «Έξυπνη Μεταποίηση».

Παράλληλα, η συνολική επενδυτική δαπάνη της ελληνικής οικονομίας αυξήθηκε από 11,3% του ΑΕΠ το 2018 σε 16,9% το 2025, ενώ σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή το επενδυτικό χάσμα της Ελλάδας από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο έχει περίπου υποδιπλασιαστεί. Υπάρχει επομένως πρόοδος. Το ερώτημα όμως είναι τι είδους επενδύσεις γίνονται και πόσο αλλάζουν τη δομή της ελληνικής οικονομίας.

Το αδύναμο σημείο: τεχνολογία και παραγωγικότητα

Εδώ τα στοιχεία είναι λιγότερο ενθαρρυντικά. Οι επιχειρηματικές δαπάνες για έρευνα και ανάπτυξη παραμένουν περίπου στο 0,85%-0,9% του ΑΕΠ, έναντι περίπου 1,5% στην ΕΕ, ενώ η μεταποίηση μέσης και υψηλής τεχνολογίας αντιστοιχεί μόλις περίπου στο 2% της συνολικής προστιθέμενης αξίας, έναντι άνω του 5% στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Αυτό είναι ίσως και το ουσιαστικότερο πρόβλημα πίσω από τους αριθμούς. Η Ελλάδα έχει περισσότερες επενδύσεις, έχει σημαντικές βιομηχανικές επιχειρήσεις, έχει ισχυρούς κλάδους – από τρόφιμα και μέταλλα μέχρι φάρμακο – αλλά εξακολουθεί να δυσκολεύεται να μετακινηθεί μαζικά προς παραγωγή υψηλής τεχνολογίας και υψηλής προστιθέμενης αξίας.

Οι 60.000 νέες θέσεις εργασίας

Από την άλλη πλευρά, ένα από τα στοιχεία που προβάλλει η κυβέρνηση είναι σημαντικό. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης ανέφερε ότι από το 2019 έχουν δημιουργηθεί 60.000 νέες θέσεις εργασίας στη βιομηχανία, με αποδοχές κατά κανόνα υψηλότερες από τον μέσο μισθό της οικονομίας.

Πρόκειται για πραγματική μεταβολή που δεν πρέπει να υποτιμηθεί. Υπενθυμίζεται, όμως, ότι ο στόχος της στρατηγικής του 2022 ήταν πολύ συγκεκριμένος: η βιομηχανική απασχόληση να φτάσει στο 12% της συνολικής απασχόλησης έως το 2027, από 8,2% τότε.

Επομένως και εδώ το κρίσιμο δεν είναι μόνο πόσες θέσεις δημιουργήθηκαν, αλλά πόσο κοντά βρίσκεται η χώρα στον στόχο που η ίδια η κυβέρνηση είχε θέσει.

Το χωροταξικό που ακόμη «ολοκληρώνεται»

Υπάρχει όμως και μία ακόμη χαρακτηριστική εκκρεμότητα. Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τη Βιομηχανία εξακολουθεί να μην έχει ολοκληρωθεί. Ο ίδιος ο πρωθυπουργός δήλωσε τώρα ότι η κυβέρνηση το «ολοκληρώνει άμεσα», επικαλούμενος μάλιστα τους ασφυκτικούς χρονικούς περιορισμούς του Ταμείου Ανάκαμψης.

Και εδώ βρίσκεται ένα από τα ισχυρότερα σημεία της κριτικής: ένα βασικό εργαλείο που αφορά το πού και υπό ποιους όρους μπορεί να αναπτυχθεί η βιομηχανία παραμένει υπό ολοκλήρωση το καλοκαίρι του 2026.

Το ερώτημα που έμεινε αναπάντητο

Το πρόβλημα με τη συνεδρίαση του Μαξίμου δεν είναι ότι δεν υπάρχουν θετικά αποτελέσματα, καθώς πράγματι υπάρχουν κάποια. Έχουν γίνει επενδύσεις, δημιουργήθηκαν θέσεις εργασίας, σημαντικοί ελληνικοί βιομηχανικοί κλάδοι έχουν ενισχύσει την παρουσία τους και η μεταποίηση έχει ανακτήσει μέρος του εδάφους που είχε χάσει κατά τις προηγούμενες δεκαετίες.

Το πρόβλημα είναι διαφορετικό, αφού το 2022 η κυβέρνηση έβαλε αριθμούς και ημερομηνίες:

13% συμμετοχή της βιομηχανίας στο ΑΕΠ το 2027.

15% οι εξαγωγές βιομηχανικών προϊόντων ως ποσοστό του ΑΕΠ.

12% η συμμετοχή στην απασχόληση.

43 παρεμβάσεις – 2,1 δισ. ευρώ.

Και όλα αυτά παρουσιάστηκαν ως το «βασικό εργαλείο βιομηχανικής πολιτικής της χώρας για την επόμενη δεκαετία».

Τέσσερα χρόνια αργότερα και έναν χρόνο πριν από το πρώτο μεγάλο ορόσημο του 2027, η κυβέρνηση παρουσιάζει επτά νέες προτεραιότητες και υπόσχεται ένα νέο «αναπτυξιακό άλμα».

Πριν από το επόμενο σχέδιο, όμως, λείπει κάτι πολύ απλούστερο: ο λογαριασμός του προηγούμενου.

Ποιες από τις 43 δράσεις του 2022 ολοκληρώθηκαν; Ποιες καθυστέρησαν; Πόσα από τα 2,1 δισ. πράγματι διοχετεύθηκαν; Πού βρίσκονται σήμερα οι τρεις αριθμητικοί στόχοι για ΑΕΠ, εξαγωγές και απασχόληση;

Αυτές οι απαντήσεις θα δείξουν εάν η κυβέρνηση παρουσιάζει πράγματι τη δεύτερη φάση ενός σχεδίου που αποδίδει ή εάν, τέσσερα χρόνια αργότερα, βαφτίζει «νέα αρχή» στόχους που είχε ήδη θέσει από το 2022.

Διαβάστε επίσης:

Ειδικό Χωροταξικό για τον Τουρισμό: Οι νέοι κανόνες για επενδύσεις και προορισμούς υπό πίεση

Μετρούν τις πληγές τους: Οι παροχές και το στοίχημα της επιβίωσης των πληγέντων από τις φωτιές

Άλλη μια αρνητική πρωτιά: Στην Ελλάδα η μεγαλύτερη μείωση του πραγματικού διαθέσιμου εισοδήματος το πρώτο τρίμηνο του 2026 

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.